Hoe het CDA vecht voor iedere stem in Limburg

'Ah, daar staan we!' Op de provinciale weg tussen Heukelom en Afferden, aan de oostoever van de Maas, wijst Ger Koopmans uit het raampje van zijn Volkswagen cabrio. Midden in een aardappelveld zien we een kolossaal bord met zijn beeltenis. 'Ger Koopmans. Op pad voor Limburg!' staat erop.

Koopmans (47) is Tweede Kamerlid voor het CDA. In het parlement voert hij het woord over natuurbeheer en transport. Hij is lid van het fractiebestuur en voorzitter van de Kamercommissie voor VROM. In zijn fractie geldt hij als rechts bijtertje. Voor een CDA'er en ex-melkveehouder is hij buitengewoon openhartig: hij doet niet geheimzinnig over zijn homoseksualiteit en vertelt graag dat hij in zijn verbouwde boerderij een badkamer heeft van acht bij acht meter.

Maar dat doet er nu eventjes niet toe. Op dit moment telt maar één ding: Koopmans is Limburger.
Limburg was vroeger het 'hartland' van de christendemocratie. Iedereen stemde er blind op het CDA, of op haar roomse voorloper, de Katholieke Volkspartij. Maar de laatste decennia is de CDA-macht in Limburg onder druk komen te staan. Eerst kwamen de lokale partijen. Daarna begonnen de kiezers ook voorzichtig op de VVD te stemmen. In de verstedelijkte gebieden kwam de SP op. Geert Wilders, geboren Venloenaar, nam in 2006 een forse hap uit het CDA-electoraat. En sinds kort probeert de ChristenUnie ook nog eens sociaal-conservatieve katholieken te paaien. Het percentage CDA-stemmers in Limburg daalde de afgelopen twee decennia van 46,9 in 1989 via 36,7 in 2002 tot 28,6 in 2006.

Als het CDA op 9 juni een electorale ramp wil voorkomen, moet de partij in Limburg overeind blijven. Daarom is er een enorme lokale campagne opgezet. Alle Limburgse kandidaten hebben ieder uit eigen zak vijfduizend euro bijgedragen aan de kas. Er wordt driftig geplakt en gecanvast: in Limburg staan de meeste CDA-verkiezingsborden van heel Nederland. 'Ik vind,' zegt Ger Koopmans terwijl hij het gaspedaal nog eens stevig indrukt, 'dat je moeite moet doen voor iedere stem. Zoals mijn vader vroeger tegen me zei: De letste stum is noeits te deur. De laatste stem is nooit te duur.'

Makkelijk gaat het niet worden. Aan de oevers van de Maas geldt: Limburgers stemmen op Limburgers. Daarom zorgde het CDA in het verleden altijd voor voldoende regionale kandidaten. Maar juist bij deze verkiezingen is de provincie povertjes bedeeld. Met het wegvallen van Maria van der Hoeven (74.626 voorkeursstemmen in 2006) en Camiel Eurlings (68.526 voorkeursstemmen in 2003) is het Limburgse CDA beroofd van twee weergaloze stemmenkanonnen. Bij de eerste veertig kandidaten staan nu maar drie Limburgers, met Koopmans als hoogste op plaats elf.

De spreiding over de provincie is ook nog eens ongelukkig: de eerstvolgende Limburger na Koopmans, Kamerlid Raymond Knops, woont hemelsbreed tien kilometer van hem vandaan, in Horst. En er staat niet één Zuid-Limburger op lijst. Geen wonder dat Maxime Verhagen, opgegroeid in Maastricht maar al een jaar of vijfendertig woonachtig in de Randstad, voor deze campagne is gerestyled tot Limburgs kandidaat (inclusief de vijfduizend euro eigen bijdrage).

We arriveren in Afferden. Langs de dorpsstraat wacht een man of vijfentwintig in het ochtendzonnetje, de meesten gekleed in gifgroene CDA-shirts. Ze staan voor een etalageruit vol posters van Koopmans. Dit is het Ger Koopmans-campagnehuis, waarvan hij zo meteen de officiële opening gaat verrichten.

Koopmans stapt uit en schudt iedereen persoonlijk de hand. Daarna spreekt hij de vrijwilligers toe. Hij heeft het over 'het hoeshaldbukske', dat het CDA op orde wil brengen. En over de malle 'sinterklaozerie' van de PvdA. Terwijl de aanwezigen onder accordeonbegeleiding het Limburgse volkslied aanheffen ('Da's mijn vaderland/Limburgs dierbaar oord') laat Koopmans een grote CDA-vlag over de gevel zakken. Er is roze champagne en Limburgse vlaai met CDA-logo.
Ger Koopmans weet hoe politiek werkt in Limburg. Voordat hij naar Den Haag ging, was hij meer dan twintig jaar lokaal actief, als raadslid, wethouder en Statenlid. Over zijn manier van werken is hij buitengewoon openhartig. 'Ik ben vóór cliëntelisme,' zegt hij. 'Niet cliëntelisme in de zin van gunsten uitdelen, maar ik zit in de Kamer namens deze regio. En namens de boeren. Dan spreekt het toch vanzelf dat ik voor deze mensen opkom? Waarom zou Boris van der Ham van D66 het wel voor de homo's mogen opnemen, en ik niet voor de boeren? Dat je als Kamerlid onafhankelijk zou zijn, is de grootste onzin die er bestaat.'

Een voorbeeld. Laatst was Koopmans bij een wielerkoers in Buchten, vlak bij Geleen. Hij sprak de wethouder, die leider is van een lokale partij. Hé Pieter, vroeg hij hem, wat gebeurt er eigenlijk met die vijfduizend stemmen die jij bij de gemeenteraadsverkiezingen hebt gekregen? 'Toen ging hij op de foto met de lokale CDA-kandidaat. En mocht ik het startschot geven van de koers. Het laatste wat je hier moet doen, is ruzie maken met de plaatselijke partijen.'

Hoe persoonlijk de Limburgse politiek is, merken we ook op onze volgende bestemming. In Lomm (negenhonderd inwoners) speelt het Reünie-Orkest Limburgse Jagers vrolijke deuntjes van Glenn Miller. Koopmans wordt hartelijk ontvangen en met een pilsje op de eerste rij gezet. Als we een rondje maken langs het publiek, slaat iedereen hem joviaal op de schouders. Stemmen ze op hem? Zeker niet allemaal. Sommigen kiezen voor de VVD. Anderen zeggen voor Wilders te gaan. Een enkeling durft de naam Job Cohen te noemen. Maar iedereen die op het CDA stemt, doet dat vanwege één persoon: Ger Koopmans.

Aan het eind van de middag rijden we naar Panningen, een stadje ten zuidwesten van Venlo. Hier vindt de 'grootste pinkstermarkt van Nederland' plaats. Koopmans posteert zich voor een CDA-stand met flyers van zichzelf en een andere Limburgse kandidaat.

Zo soepel als Koopmans zich bij het campagnehuis en het jagersorkest gedroeg, zo ongemakkelijk oogt hij op de markt. Dit is Wilders country: blanke, laagopgeleide gezinnen die met een norse blik langs kraampjes sjokken met goedkope kleding en schilderijen van witte eenhoorns. Slechts een handvol voorbijgangers wil Koopmans' flyer aannemen. De gesprekken die hij weet aan te knopen, lopen vaak uit op een klaagzang over de onbetrouwbaarheid van politici. 'Dit is niet mijn favoriete bezigheid,' zegt Koopmans. 'Al is het wel een goede les in nederigheid.' Na een uurtje gooit hij de handdoek in de ring.

Hier zien we de beperkingen van Koopmans' cliëntelisme: het werkt bij de mensen die hij kent, maar niet bij onbekenden. Op de markt is Koopmans niets anders dan de zoveelste politicus die stemmen probeert te trekken.

Of het gaat lukken met het CDA op 9 juni, vraag ik hem op de weg terug uit Panningen. Koopmans tuurt naar de weg. 'Als we hier straks 31 procent van stemmen halen en niet 38, zeggen de CDA'ers in andere provincies: jullie hebben het niet goed gedaan in Limburg. Maar dan zeg ik: hoeveel hebben jullie in je eigen provincie eigenlijk gescoord? Dertien procent?'