Toen hij net van de Stopera naar het Binnenhof was overgestapt, kwam ik Job Cohen tegen. We kennen elkaar uit de jaren negentig toen hij staatssecretaris van Onderwijs was, en later van Justitie. Wat was er in zijn afwezigheid veel veranderd in Den Haag, merkte Cohen op. Er waren nog steeds honderdvijftig Kamerleden, maar veel meer journalisten dan in zijn tijd als bewindsman. Ze gedroegen zich ook een stuk assertiever.

Het had hem verwonderd dat een cameraploeg zonder kloppen zijn werkvertrek was binnengestormd om meteen te beginnen met filmen. Hij vond dat niet van fatsoen getuigen. Het verhaal verbaasde me eerlijk gezegd: zo iets zou een cameraploeg toch nooit doen? Ik checkte het bij de fractieleiders van andere partijen en die bevestigden het bestaan van dat soort overvaljournalistiek. Maar ze vonden het raar dat Cohen dat raar vond. Tussen 2001, toen hij burgemeester werd, en nu was de tijdgeest grondig veranderd.

Cohen is opgegroeid in wat je een beschermd bestuurlijk milieu zou kunnen noemen. Als staatssecretaris en als burgemeester draaien er niet de hele dag journalisten en fotografen om je heen. Ze maken eerst een afspraak met de voorlichter en komen dan beleefd op bezoek op het stadhuis of het departement. Voor een fractieleider ligt dat anders. Vanuit elke hoek van het Tweede Kamergebouw kan plotseling iemand met een microfoon of notitieboekje opduiken. De vragen die dan worden gesteld, zijn niet altijd even inhoudelijk. NRC, Volkskrant en NOS hebben gezelschap gekregen van PowNews en de Jakhalzen. De moderne media willen emotie zien en spitse oneliners kunnen optekenen. Een alert antwoord op de vraag ‘Wat vindt u ervan dat Wilders u voor een bedrijfspoedel uitmaakt, meneer Cohen?’ zet meer zoden aan de dijk dan een afgewogen betoog over de Wajong en de sociale werkvoorziening. Het was niet het klimaat waarin de bedachtzame jurist Cohen floreerde. Reden waarom hij bij zijn afscheid als PvdA-leider zei: ‘Ik moet helaas vaststellen dat ik er onvoldoende in ben geslaagd om in de politieke en mediawerkelijkheid van Den Haag de weg naar een fatsoenlijke samenleving geloofwaardig over het voetlicht te brengen.’

Die opmerking was niet alleen gericht tot Rutger Castricum en Jakhals Erik. Ook de PvdA zal zich moeten afvragen hoe ze in dit mediatijdperk met Cohen is omgesprongen. Eerst werd de ‘burgemeester van Nederland’ op het schild gehesen. Hij deed niet onder voor Obama. Er werden kreten aangeheven als ‘Yes we Cohen!’ Totdat hij de verkiezingen verloor en in de oppositie belandde, een rol die hem zichtbaar niet lag. Hij liet zich aftroeven door Wilders, hij verloor kiezers aan de SP. Het werd hem kwalijk genomen door dezelfde PvdA’ers die hem eerst als de verlosser hadden ingehaald. Want in Den Haag geldt: als je wint, heb je vrienden. Als je verliest, ontstaat intern gemor. Niet openlijk maar achter de hand.

Vlak voor het partijcongres in Den Bosch eind januari publiceerde NRC Handelsblad een enquête onder raadsleden, burgemeesters, wethouders, Statenleden, gedeputeerden en Kamerleden van de PvdA. Ze kregen de garantie dat ze hun mening anoniem mochten geven. De meerderheid wilde niet met Cohen de verkiezingen in, rapporteerde de krant. Het waren ook de afgelopen week weer anonieme bronnen die hun zorg over Cohen uitspraken. Aanleiding: het interview dat hij samen met de nieuwe partijvoorzitter Spekman gaf aan Trouw. Volgens een deel van de fractie deelde het duo te veel complimentjes uit aan de concullega’s van de SP. Een pissige e-mail van buitenlandwoordvoerder Timmermans aan ‘beste Job en Hans’ lekte prompt uit naar het NOS Journaal. De fractie durfde Cohen niet weg te sturen. Maar na afloop van de vergadering wilden Kamerleden de pers wel toevertrouwen dat de emoties binnenskamers hoog waren opgelopen. Er was met de vuist op tafel geslagen. Er was gehuild en geschreeuwd. Cohen had zware verwijten te horen gekregen. Zulke mededelingen werden uiteraard niet met naam en toenaam gedaan. Ze waren wel goed voor krantenkoppen als: ‘Geloof in Cohen weg in PvdA-fractie’ (de Volkskrant) en ‘Cohen aan zijden draad’ (De Telegraaf). Dát was de reden waarom Cohen dit weekend besloot zijn fractieleiderschap neer te leggen: van zo’n bende sluipschutters wilde hij niet langer het boegbeeld zijn.

Op de radio hoorde ik Hans Spekman beteuterd opmerken dat bijna niemand het meer had over de inhoudelijke koers die de PvdA moest varen. Alle aandacht werd opgeslokt door ‘de poppetjes en de verschillen met andere politieke partijen’. Door konkelaars binnen de fractie opgestookte verslaggevers wilden alleen nog weten of het einde van de fractieleider nou in zich was of niet. Het lijkt me een rake observatie. Eeuwig zonde hoe Job Cohen het slachtoffer werd van een verziekte partijcultuur en de vermoeiende hyperigheid van de Haagse pers.