Vrij Nederland Uitvinder van de polarisatie
Uitvinder van de polarisatie
Prachtige Abel Herzberglezing hield Alexander Pechtold in De Rode Hoed. De voorman van D66 nam stelling tegen het polariserende kabinet-Rutte/Verhagen dat volgens hem een eind ging maken aan de harmonie die nu nog heerst in het land. Nederland stond op een breuklijn ‘die uniek is in de geschiedenis.’ Zelf was Pechtold tegen de polarisatie en voor ‘toenadering, begrip en tolerantie’. Of – zoals hij tegen het eind van zijn toespraak zei: ‘De westerse wereld staat op een tweesprong. Kiezen voor polarisatie of voor inlevingsvermogen?’
Applaus.
Alleen: wie heeft de term polarisatie eigenlijk in de Nederlandse politiek geïntroduceerd? Niet het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA, de liberale Teldersstichting of Martin Bosma, de eenzame denker achter Geert Wilders. De polarisatie kwam – in de jaren zestig en zeventig – van links.
In de Prins Willem Alexanderzaal van het Haagse Congresgebouw, waar de PvdA in 1969 vergaderde, diende afgevaardigde Han Lammers de ‘anti-KVP-motie’ in. Bij de ‘onduidelijke’ katholieken hadden de socialisten niets meer te zoeken. Aanhangers van de radicale beweging Nieuw Links hadden de motie geschreven tijdens een bijeenkomst in café Le Perroquet op het Haagse Plein. Mede-auteur Marcel van Dam, later in het televisieprogramma Andere Tijden: ‘ De KVP was zó onduidelijk, net een pot gluton, een scheet in een netje: je kon het nooit vastpakken. De KVP was de vleesgeworden onbetrouwbaarheid. Daar moest een eind aan komen, vonden wij.’ De motie veroorzaakte rumoer.
- Nu is het rechts dat een scheiding der geesten wil bewerkstelligen
Veroordeelde de PvdA zich met zulke keiharde taal aan het adres van het confessionele midden niet tot de oppositie? Daarom werd op het laatst ingevoegd dat niet met de ‘huidige KVP’ zou worden geregeerd. De katholieken werden in de gelegenheid gesteld zich tijdig tot de linkse kerk te bekeren. Maar anders zwaaide er wat. In het Haagse Congresgebouw werd de polarisatiestrategie geboren.
Behalve de PvdA was er nog een partij die de status quo wilde doorbreken en een scheiding der geesten onder het electoraat wilde forceren: D66. Staatsrechtelijke hervormingen als de gekozen minister-president en de invoering van het districtenstelsel zouden er voor zorgen dat Nederlander nog maar twee mogelijkheden overhield: een conservatieve of een progressieve regering. Ook in het denken van Hans van Mierlo was op den duur geen plaats weggelegd voor de ‘onduidelijke’ en ‘onbetrouwbare’ christen-democraten.
Van alle hervormingsvoorstellen uit de jaren zestig en zeventig kwam niets terecht. Nu is het rechts dat een scheiding der geesten wil bewerkstelligen: Mark Rutte met zijn pleidooi voor een regeerakkoord waarbij rechts zijn vingers aflikt, Maxime Verhagen die nog alleen in uiterste noodzaak met de PvdA wil regeren, Geert Wilders die alle best vindt zolang Cohen, Halsema en Pechtold maar uit de Trêveszaal worden geweerd. Terwijl links, de uitvinder van de polarisatie, nu pleit voor ‘de boel bij elkaar houden’ en ‘inlevingsvermogen in elkaar.’
Pechtold verwijt Rutte, Verhagen en Wilders dat ze niet alleen politiek maar ook maatschappelijk willen polariseren. Door minderheden te stigmatiseren en uit te sluiten en – onder het mom van de vrijheid van meningsuting – verruwing en vergroving van het taalgebruik toe te staan. De D66-leider op strenge toon in De Rode Hoed: ‘Dat splijt de samenleving.’
Boeiend hoe – als het om de term polarisatie gaat – rechts en links stuivertje hebben gewisseld.
Over Max van Weezel
Max van Weezel (1951) werkt sinds 1976 voor Vrij Nederland. Vanaf 1981 als politiek redacteur, vanaf 1998 redacteur opiniepagina. Van 2000 tot 2004 was hij adjunct-hoofdredacteur van VN. Sindsdien is hij een van de toonaangevende columnisten van Vrij Nederland.
