Het urenlange feestgedruis in de Scheveningse strandtent waar de VVD gisternacht haar verwinning vierde werd twee keer overstemd door geloei en boegeroep: toen PvdA-coryfee Felix Rottenberg op het scherm verscheen om de uitslag te analyseren, en toen PvdA-leider Diederik Samsom even later trots verklaarde dat het roer om moest, en ‘dat het rechtse beleid van de afgelopen twee jaar in ieder geval niet kan worden voortgezet’.

Niet anders ging het in Paradiso, waar duizend PvdA’ers uitgelaten stonden te drinken en dansen. Bij iedere uitslag in stad of dorp waar de VVD de slag verloren had van de PvdA klonk luid gejuich. Toen VVD-zanger Gordon op het scherm verscheen werd hij getrakteerd op massaal hoongelach. Zelfs toen Mark Rutte voor de camera verscheen om Diederik Samsom te feliciteren klonk boegeroep vanuit de menigte in Paradiso.

Het kan nog een lastige formatie worden.

Volgens veel commentatoren zou de verkiezingsuitslag het ‘herstel van het politieke midden’ betekenen. D66-kopstuk en oud-SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan sprak zelfs over ‘de triomfantelijke terugkeer’ van het politieke midden. Oppervlakkig gezien is dat ook zo: de traditionele middenpartijen VVD en PvdA hebben een onverwacht grote overwinning geboekt, samen hebben ze zelfs een ruime meerderheid in de Tweede Kamer. De PVV van Geert Wilders is bijna gehalveerd. En de SP staat ontgoocheld aan de zijlijn na een steile neergang in de peilingen.

Internationale media berichtten verheugd over de pro-Europese aardverschuiving die zich in Nederland zou hebben voorgedaan. Persbureau Reuters sprak van een ‘sweeping victory’ van pro-Europese partijen.

Maar betekent dat alles werkelijk een herstel van het politieke midden? In ieder geval niet van het politieke midden zoals het vóór de opkomst van Fortuyn, Verdonk, Wilders en de SP bestond. Het CDA – de middenpartij par excellence – is gedecimeerd. De PvdA is onder druk van de SP een flink eind naar links opgeschoven. En de VVD is onder druk van de PVV rechtser geworden dan de partij in decennia is geweest. Zelfs tijdens zijn korte speech midden op de avond in de Scheveningse feesttent begon Rutte nog over rechtse stokaardjes als een strenger immigratiebeleid en hardere straffen voor criminelen.

VVD en PvdA zijn door de verkiezingsuitslag tot elkaar veroordeeld. Maar hoe gaan ze elkaar vinden zonder hun kiezers meteen weer kwijt te raken aan PVV en SP?

Tijdens de formatie zullen ze het eens moeten worden over kwesties waar ze radicaal andere opvattingen over hebben, zoals de marktwerking in de zorg en de hypotheekrenteaftrek. Maar intussen moeten ze zien te voorkomen dat ze weer- net als het laatste Paarse kabinet – het imago krijgen van regentenpartijen die in de achterkamertjes slappe compromissen met elkaar sluiten. Voor je het weet vlamt de volkswoede dan weer op.

VVD en PvdA zouden er dan ook voor moeten kiezen niet tot ver achter de komma door te onderhandelen, tot aan een waterig compromis dat door geen van beiden meer te verdedigen is, maar de durf moeten opbrengen elkaar grote onderwerpen te gunnen.
Bijvoorbeeld: de VVD krijgt alle ruimte voor een hard veiligheidsbeleid terwijl de PvdA de marktwerking in de zorg een halt mag toeroepen. Zo kunnen beide partijen herkenbare resultaten op hun conto schrijven om de kiezers binnenboord te houden.

In Paradiso werd onder het feestgedruis al uitvoerig gespeculeerd over een kabinet met de VVD, en hoe ze er met z’n tweeën uit konden komen. Oud-minister Willem Vermeend zag weinig andere mogelijkheden dan een coalitie van VVD en PvdA: ‘De Nederlandse kiezer heeft gekozen voor stabiliteit om twee grote stromingen groot te maken. Ze zullen het uiteindelijk eens moeten worden.’

In Scheveningen hielden de meeste VVD-kopstukken de kaken nog stijf op elkaar over een formatie met de PvdA. Een van de uitzonderingen was Fred Teeven, de staatssecretaris van Veiligheid die als rechtse houwdegen bekend staat. Laat op de avond verklaarde hij tegenover Vrij Nederland dat hij onderhandelingen met de PvdA wel zag zitten. Bij voorkeur met alleen de PvdA, zonder andere aspirant-coalitiepartners. ‘Dat is beter dan drie partijen', zei hij. 'Bij de PvdA zitten heel redelijke mensen zoals Eberhard van der Laan en Lodewijk Asscher. Op het gebied van veiligheid komen we er wel uit.'