Zes kandidaten strijden er de komende weken om het voorzitterschap van het CDA. Afgelopen vrijdag werden ze gepresenteerd, op een kekke groene bank op het christendemocratische partijbureau in Den Haag.

Van die zes kandidaten lijken er twee serieus kans te maken. De ene is Sjaak van der Tak, burgemeester van Westland en voorstander van samenwerking met de PVV. De ander is Ruth Peetoom, een predikante uit Utrecht die op het CDA-congres in Arnhem tegenstemde. Met name de laatste gooit hoge ogen.

Als ze er de komende tijd in slaagt de 32 procent CDA’ers te mobiliseren die in oktober tegen de huidige coalitie was, zou ze op 2 april wel eens tot nieuwe voorzitter gekroond kunnen worden.

Er bestaat een interessante parallel tussen Peetoom en Jan Pronk. In 2007 wilde de sociaal-democratische mastodont voorzitter worden van de PvdA. De omstandigheden waren vergelijkbaar: zijn partij had net een pijnlijke verkiezingsnederlaag geleden (november 2006), en maakte deel uit van een coalitie (CDA-PvdA-CU) die weinig populair was bij de achterban. Net als Peetoom was Pronk kritisch over de partijleider (Wouter Bos) en over de concessies die zijn partij had gedaan in ruil voor de macht.

Pronk leek vrijwel zeker af te stevenen op een overwinning. Maar uiteindelijk verloor hij - nipt - van de onbekende Limburgse Lilianne Ploumen, die meer op de hand was van Bos. De oorzaak: de manier van stemmen. Bij interne verkiezingen hanteert de PvdA de zogenaamde alternative vote (AV), een systeem waarbij de kandidaten door de leden gerangschikt worden naar voorkeur. Haalt geen enkele kandidaat een absolute meerderheid, dan valt de kandidaat met de minste ‘eerste keus’-stemmen af. Diens stemmen worden vervolgens verdeeld over de rest, op basis van tweede voorkeur – net zo lang tot een van de kandidaten een absolute meerderheid heeft.

Een gevolg van AV is dat love ‘em or hate ‘em-kandidaten à la Pronk het vaak afleggen tegen minder controversiële figuren (die immers veel tweede voorkeuren in de wacht slepen). Bij de PvdA gebeurde dat opnieuw in 2009, toen de gedoodverfde lijsttrekker voor de Europese verkiezingen Jacques Monasch verloor van de onbekende Thijs Berman.

Gelukkig voor Ruth Peetoom is het CDA de PvdA niet en hanteert haar partij een klassiek systeem: de leden kunnen de komende anderhalve week maar op één kandidaat te stemmen. Anders had de nieuwe CDA-voorzitter straks zomaar Martijn Vroom uit Noordwijk of Ronald Zoutendijk uit Wassenaar kunnen heten.