Afgelopen maandag zag ik Mark Rutte in debat met Mariette Hamer. De discussie, die plaatsvond in de Rode Hoed in Amsterdam en was georganiseerd door NRC Handelsblad, had als thema: van wie is de onderklasse?

Over die onderklasse heeft Mark Rutte duidelijke ideeën. Afgelopen najaar schreef hij in het nieuwe beginselprogramma van de zijn partij: ‘De VVD strijdt voor verheffing van de onderklasse.’ Dat is nieuw voor een partij die doorgaans geassocieerd wordt met double breasted jasjes met gouden knopen. Dapper dus dat Mark Rutte deze historische uitdaging aangaat.

Rutte had een goed verhaal, vond ik. Het is een schande dat 1,5 miljoen Nederlanders onder de 65 ‘met armen en benen’ een uitkering krijgt, zei hij. Veel te veel Nederlanders zijn verslaafd aan hulpverlening. Hup, allemaal aan het werk – net als in Amerika. De arbeidsmarkt is je enige kans op zelfverheffing. Je kunt het oneens zijn met Rutte, maar zijn betoog was consistent.

Toch zat er iets niet lekker. Het is hetzelfde probleem dat zich voordoet wanneer Rutte in de Kamer het woord voert. Hij is te opgewonden. Te luid. Te ADHD. Hij vertelt grappen en anekdotes niet één, maar drie of vier keer. Op een gegeven moment merkte Mariette Hamer op: ‘Mark, dit verhaal hoor ik nu al voor de zoveelste keer.’

Het vervelendste akkefietje voor Rutte gebeurde meteen al aan het begin van het debat. Moderator Joost Oranje deed een ‘rondje actualiteit’. Dat ging uiteraard over de JSF. Rutte verklaarde vóór te zijn. Maar wie zat daar op de eerste rij? Frits Bolkestein. Die is tegen. Na twee minuten kreeg de oud-VVD-leider al de kans om zijn bedenkingen te uiten over de straaljager. ‘Waar is de vijand?’ kraaide hij onder luid applaus van het publiek. Om er nog ander mantra uit begin jaren negentig tegenaan te gooien: ‘Het Rode Leger ligt aan het infuus.’

Rutte was duidelijk geïrriteerd door het querulantengedrag van Bolkestein. Het was niet de eerste keer dat de oude liberale plaaggeest de aandacht naar zich toetrekt terwijl Rutte een nummertje probeert te maken. Vorig jaar in Utrecht was ik ook al getuige van een dergelijke vertoning.

Halverwege de avond gebeurde er nog iets: Frank Ankersmit, de Groningse hoogleraar die onlangs zijn lidmaatschap van de VVD opzegde uit onvrede over de koers van Rutte, verliet het pand. Maar dat vond Rutte minder erg. Na afloop grapte hij over Ankersmits voortijdige vertrek: ‘Die was tóch al weg!’

Thijs Niemantsverdriet