'We zijn bezorgd over de politieke situatie in ons land, de verwarring en ondoorzichtigheid, de tanende invloed van de kiezers, de ontoereikendheid van verouderde politieke spelregels, de onbeweeglijkheid en verstarring, het gezeur en het geharrewar.'

De Lijst Pim Fortuyn die zich beklaagt over de puinhopen van paars? Rita Verdonk die haar oor te luisteren heeft gelegd in het land? Wilders die uitlegt waarom hij zijn buik vol heeft van het verschrikkelijke establishment? Nee, de eerste oproep die Hans van Mierlo in 1967 via de televisie deed.

De vorige week overleden oprichter van D66 voorzag toen al dat de verzuilde partijen zouden instorten en de compromissen in achterkamertjes niet meer werkbaar waren. Dus pleitte hij voor hervormingen als de gekozen minister-president en de invoering van een districtenstelsel dat kandidaten voor de Kamer dwong in hun eigen regio de confrontatie met de kiezer aan te gaan.

Meer dan veertig jaar zijn inmiddels verstreken en de politieke situatie is alleen maar onoverzichtelijker geworden: Balkenende en Bos beloofden de kiezer niet met elkaar te gaan regeren en deden het toch - tot de politieke dood erop volgde.

Grote volkspartijen als CDA, PvdA en VVD hebben zoveel kiezers verloren dat ze zelfs geen meerderheid halen als ze met zijn drieën in een kabinet stappen. De gewone man heeft niet alleen genoeg van het gezeur en geharrewar, maar kan de zakkenvullers in Den Haag niet meer luchten of zien.

Ondertussen zijn alle alternatieven die Van Mierlo aanreikte door de gevestigde orde afgeknald. De commissies-Cals/Donner, -Biesheuvel en -Deetman studeerden er jarenlang op. Fraaie voornemens als een niet door de koningin maar door de Kamer aangewezen kabinetsformateur en een gematigd districtenstelsel haalden nog net het regeerakkoord voordat ze definitief in de la verdwenen. Tijdens de Nacht van Wiegel blokkeerde de VVD in de Eerste Kamer het referendum, bij het Avondje van Van Thijn sneuvelde de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester.

Toen ik Van Mierlo voor het laatst sprak, was hij bozer en opstandiger dan in jaren. Het vertrouwen in de politiek had een dieptepunt bereikt, de barbaren van de PVV stonden voor de poorten. En nog steeds durfde niemand hardop te zeggen dat de politieke spelregels verouderd waren.

Eerder berichtte Thijs Niemantsverdriet op deze weblog over oud-CDA-voorzitter Marnix van Rij en oud-VVD-minister Hans Hoogervorst die precies in de week van Van Mierlo's overlijden de staatsrechtelijke vernieuwing ontdekten. Van Rij pleitte voor de gekozen minister-president en het gematigde districtenstelsel, Hoogervorst voor invoering van een kiesdrempel die de regeerbaarheid van het land moet bevorderen. Allemaal plannen die in de jaren zestig ook al bestonden.

Ik wil Van Mierlo niet met een kalf vergelijken maar de plotselinge nieuwlichterij van Van Rij en Hoogervorst doet toch wel erg sterk denken aan het gezegde: als het kalf verdronken is, dempt men de put.

In Vrij Nederland van deze week beschrijft Max van Weezel zijn herinneringen aan Hans van Mierlo. 'Hij was een vernieuwer en een lastpak. Maar bovenal een Mensch.'