Staatssecretaris Henk Bleker (CDA) zet de natuurontwikkeling op slot. De boerenlobby wordt rechts ingehaald.

In de vroege morgen van dinsdag 1 maart verscheen Henk Bleker, CDA-staatssecretaris van Landbouw, op boerderij Nellesteijn te Wassenaar om aldaar boerin Annemarie, bekend van het tv-programma Boer zoekt Vrouw, te helpen met melken. Bleker, ponyfokker in zijn vrije tijd, staat bekend om zijn sympathie voor de boerenstand. Maar in de aanloop naar de Statenverkiezingen deed hij er nog een schepje bovenop. De bewindsman bracht bezoeken aan talloze boerenbedrijven, van Verbeeks Broederij te Lunteren tot Ko-Kalf te Wezep. Ook deelde hij verkiezingscadeautjes aan boeren uit, zoals een schadevergoeding voor spruitjestelers in de Hoeksche Waard die gedupeerd waren door de brand in Moerdijk. De telers wreven zich grinnikend in de handen, want vanwege de overvloedige regenval was de oogst dit jaar al dubbel zo groot, en de overheid is helemaal niet tot schadevergoeding verplicht.

De natuurorganisaties zijn er bij de staatssecretaris tot nu toe heel wat slechter vanaf gekomen. In zijn eerste drie maanden in het kabinet sprak Bleker, die ook over Natuur gaat, geen enkele keer met de natuurbeweging. Pas nadat oud-VVD-minister Pieter Winsemius in januari in een open brief aan Mark Rutte dreigde met een oproep om bij de Statenverkiezingen vooral niet op de coalitie te gaan stemmen, vond Bleker ruimte in zijn agenda voor gesprekken met natuurorganisaties, die inmiddels gaande zijn. Pas vorige week liet hij zijn assistenten bellen om een afspraak te maken met oud-minister van Landbouw Cees Veerman, huidig voorzitter van Natuurmonumenten, en met Pieter Winsemius. Voorstel van Bleker: 1 maart, één dag voor de verkiezingen. Beide heren konden niet, en Winsemius liet zich zo makkelijk niet paaien: al voor het weekend publiceerde hij in NRC Handelsblad zijn negatief stemadvies. 'Als je om natuur geeft, stem dan niet op CDA, PVV of VVD.'
Intussen houdt de staatssecretaris onwrikbaar vast aan de plannen in het regeerakkoord: de Ecologische Hoofdstructuur gaat op slot, er mag geen cent meer worden besteed aan de aanleg van 'robuuste verbindingszones' van het ene natuurgebied naar het andere - een plan dat ooit door Winsemius in gang werd gezet. Vlak voor de verkiezingen schrapte Bleker nog vier natuurgebieden van de Europese lijst Natura 2000. Dit alles tot woede van de natuurorganisaties én van provinciebestuurders, ook van het CDA: natuurontwikkeling ligt al jaren vast in structuurplannen en afspraken met boeren die nu opeens worden opgeblazen.

Het kabinetsbeleid lijkt op het eerste gezicht tegemoet te komen aan de boerenlobby: eindelijk worden die lastige natuurbeschermers terug in hun hok gejaagd en krijgen de boeren meer ruimte. Maar tegelijkertijd willen de boerenvoorlieden niet te kijk komen te staan als natuurhaters. Al jaren zijn lobbyorganisaties als LTO Nederland bezig hun leden te stimuleren zich meer te richten op duurzaamheid. Talloze boeren hebben zich inmiddels op nieuwe taken als landschapsbeheer ingesteld, maar opeens zet het kabinet een streep door de rekening, zonder natuur- en boerenorganisaties de kans te geven een alternatief te presenteren.

Een rondje bellen langs landbouwwoordvoerders en natuurbeschermers bevestigt het beeld: zelfs de boerenlobby wordt rechts ingehaald door het kabinet. 'Het kabinet heeft overduidelijk gekozen voor de boerenlobby,' zegt Lutz Jacobi, landbouwwoordvoerder van de PvdA in de Tweede Kamer. 'Maar dan wel die van tien jaar geleden. Na jaren van polarisatie is er juist uitgebreid overleg op gang gekomen tussen boerenorganisaties en natuurbeschermers. Daar gaat het kabinet volledig aan voorbij.'

'Dat is wat sterk uitgedrukt,' zegt Albert Jan Maat, voorzitter van LTO Nederland. 'Maar wij willen niet de speelbal zijn van een conflict tussen het Rijk en de Provincies over de Ecologische Hoofdstructuur. De boeren zijn absoluut niet uit op kaalslag in de natuur. Wij blijven erg graag constructief in gesprek met de politiek en de natuurorganisaties.'

Volgens betrokkenen heeft vooral CDA-landbouwwoordvoerder en oud-melkveehouder Ger Koopmans tijdens de kabinetsformatie aangedrongen op een 'pas op de plaats' voor de Ecologische Hoofdstructuur en een harde lijn tegenover de natuurlobby. Winsemius noemde hem in NRC een 'brulkikker'. Koopmans reageert kribbig: 'Winsemius en zijn natuurvriendjes gedragen zich als verwende kinderen. Als er bezuinigd wordt, kan de natuur niet buiten schot blijven. Er is geen partij in de Kamer die de Ecologische Hoofdstructuur overeind wil houden ten koste van bijvoorbeeld de ouderenzorg.'

Aan Henk Bleker de taak de kwestie na de Statenverkiezingen in goede banen te leiden. Dat zal niet meevallen, denkt GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff. 'Bleker is een kat in het nauw. Hij moet een onmogelijke bezuiniging op natuurontwikkeling doorvoeren. En intussen hijgen CDA en VVD in zijn nek om het voor de natuur nóg slechter te maken dan al op papier staat.'