Wouter Bos reageerde verbaasd toen hij rode baron Arie de Jong – voorzitter van het partijgewest Zuid-Holland – aantrof op het PvdA-hoofdkwartier op de Amsterdamse Herengracht.

De Jong bleek daar te zijn om de statuten na te pluizen. Hij wilde weten of de status van partijleider wel goed was geregeld. Kommaneukerij van de Zuid-Hollandse PvdA-chef? Bos vond van wel, zei hij bij de presentatie van het boek ‘Mensenwerk’ van Ruud Koole afgelopen woensdag in perscentrum Nieuwspoort.

Toch is het een intrigerend vraagstuk, het partijleiderschap. In de statuten komt de functie niet voor. Maar die dateren dan ook van vóór het televisietijdperk waarin we nu leven. Een tijdperk waarin verkiezingen draaien om de vraag: gaat Bos Balkenende verslaan of andersom? We doen in Nederland alsof we de premier kiezen – al is dat feitelijk niet het geval.

Uit het goed gedocumenteerde boek van Koole (PvdA-voorzitter tussen 2001 en 2007) blijkt dat binnen de boezem van de partij een meningsverschil bestond over wie zich de onbetwiste Nummer Eén mocht noemen. Bos vond dat hij de partijleider was. Koole benadrukte het belang van de ledenorganisatie: Bos moest de macht delen met het gekozen partijbestuur. Het compromis: de huidige vicepremier, toen fractievoorzitter in de Tweede Kamer, mocht zich wel de politiek leider van de PvdA noemen maar niet de partijleider. Daar houdt hij zich sindsdien aan. Bos mag nog van geluk spreken: in sommige andere partijen ligt de vraag wie de Nummer Eén is nog veel controversiëler.

Zoals bij de VVD. Onder het tweede kabinet-Balkenende ruzieden de liberalen over het politiek leiderschap: berustte dat bij vicepremier Gerrit Zalm of bij fractievoorzitter Jozias van Aartsen? Vlak voor het VVD-congres van 2004 probeerde Van Aartsen de macht naar zich toe te trekken. Hij wilde door het congres tot Nummer Eén worden uitgeroepen, zei hij in het televisieprogramma ‘Barend & Van Dorp’. Dat viel verkeerd bij partijgenoten die wars waren van zelfbenoemde autoriteiten. Zoals oud-fractievoorzitter Hans Dijkstal die Van Aartsen denigrerend voor ‘il capo’ uitmaakte en erelid Henk Vonhoff die het congres voorhield dat het woord ‘leider’ hem aan het gestamp van laarzen deed denken.

De uitkomst: Van Aartsen mocht zich wel politiek aanvoerder maar geen politiek leider noemen. Na de teleurstellende gemeenteraadsverkiezingen van 2006 trok hij zich terug. Heeft Wouter Bos het toch nog verder gebracht.