Altijd leuk om je krantenknipsels van nog maar een maand geleden te raadplegen. Vlak voor de instorting van Wall Street, de Londense City, het Damrak en de MMVB-beurs in Moskou hield het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA een symposium over de benarde middengroepen.

Een van de sprekers in de statige vergaderzaal van de Eerste Kamer was de sociaal-democratische directeur van het Centraal Planbureau, prof. dr. Coen Teulings. Hij kruiste de degens met WRR-voorzitter prof. dr. Wim van de Donk. Onderwerp van gesprek: het poldermodel.

Gloedvol hield Teulings zijn gehoor voor dat we het Nederlandse corporatisme moesten inruilen voor de Angelsaksische benadering waarbij ‘het maximaliseren van de aandeelhouderswaarde de manier is om ondernemingsrisico’s af te dekken en ondernemerschap te laten lonen.’ Van de Donk vond dat een eenzijdige benadering. Werknemers en consumenten moesten ook meetellen. Bedrijven waren niet alleen maar ‘money making machines’. De linkse Teulings hield vol dat hij gelijk had. De aandeelhouderwaarde moest omhoog, daar ging het om. Dan kreeg een economie pas dynamiek. Dat zou zorgen voor meer leven in de brouwerij.

Inmiddels blijken de banken en grote verzekeraars vooral money losing machines te zijn. Van Washington tot Rome moeten ze onder overheidscontrole worden gesteld om erger te voorkomen. In Nederland zijn Fortis en ABN AMRO genationaliseerd. Wouter Bos gaat de bonussen van de bankmanagers aanpakken. Want bij Bear Stearns en Lehman Brothers waren het die bonussen en de eenzijdige aandacht voor de aandeelhouderswaarde die de ondergang van deze gerenommeerde huizen bespoedigden.

Teulings is niet de enige linkse econoom die op 9 september van dit jaar nog meende dat onze gemengde economie door het Angelsaksische model moest worden vervangen. Deregulering, privatisering, bevordering van de vrije marktwerking – die termen hebben ook in Nederland een kwart eeuw lang het publieke debat gedomineerd. Ruud Lubbers dweepte er in de jaren tachtig mee. Zo bont als Reagan en Thatcher wilde de premier het niet maken. Maar een beetje meebuigen met de tijdgeest kon in zijn ogen geen kwaad. Opvolger Wim Kok regeerde samen met de liberalen van VVD en D66. Dus werd de nadruk op deregulering en privatisering gehandhaafd.

Net als onder Balkenende I, II en III. Al die kabinetten werden gesouffleerd door de topambtenaren van de Centrale Economische Commissie en het CPB. Sinds de credit crunch weten we waar het ‘weg met de overheidsinvloed’ toe heeft geleid. Bij het Centraal Planbureau hoeven ze zich van mij niet meteen tot Marx en Engels te bekeren. Maar misschien heeft Coen Teulings binnenkort tijd om het boek ‘Superkapitalisme’ van Clintons oud-minister van Werkgelegenheid Robert B. Reich te lezen. Daarin werd precies voorspeld hoe gierend het uit de hand kan lopen als je alle nadruk legt op de maximalisering van de aandeelhouderswaarde.