Vorige week besloot het kabinet honderddertig extra militairen naar Uruzgan te sturen. Noodzakelijk voor de wederopbouw, luidt het argument. Maar terwijl Nederlandse soldaten ook buiten Uruzgan jagen op de Taliban, is er van het opbouwwerk nog bar weinig terechtgekomen. Van de Tweede Kamer mag de Nederlandse missie in Uruzgan niet langer dan twee jaar duren. Maar eigenlijk verwachten de buitenlandwoordvoerders van de grote partijen dat we over tien jaar nog steeds in Afghanistan bezig zullen zijn. ‘We zijn Afghanistan binnengetrokken zonder te weten hoe het verder moet. En dat weten we nog steeds niet.’

Henk Jan Ormel (CDA)
‘Ik wil niet denken in aantallen doden’

Het CDA houdt dapper vol dat wederopbouw de kern is van de missie in Uruzgan. ‘Om het opbouwwerk mogelijk te maken, moeten de Taliban bestreden worden,’ zegt Henk Jan Ormel. ‘Als iemand een blindedarmontsteking heeft, zijn aspirientjes niet genoeg.’

Van de wederopbouw is tot op heden niks terechtgekomen.
‘We zijn er nog maar twee maanden.’

Bestaat de mogelijkheid dat Nederland zich binnen de afgesproken twee jaar terugtrekt?
‘Daar ga ik niet over speculeren. Het lijkt me bijna ondenkbaar.’

Hoeveel doden moeten er aan Nederlandse zijde vallen voor Nederland zich terugtrekt?
‘Ik wil niet denken in aantallen doden. Maar als zou blijken dat onze aanwezigheid het doel van de missie eerder verder weg brengt dan dichterbij, moeten we bereid zijn erover na te denken.’

Wanneer heeft de Navo zijn werk gedaan in Afghanistan?
‘Als een wettige en gekozen regering in Kaboel in staat is het gezag in heel Afghanistan te handhaven. En als de Taliban een irrelevante factor zijn geworden. Dat zal niet over twee jaar klaar zijn.’

Hoe lang zijn we daar nog mee bezig?
‘Nou, kijk, ik hoop dat de Navo over tien jaar klaar is. Maar dat kunnen we natuurlijk niet met zekerheid zeggen.’

Hans van Baalen (VVD)
‘Tijdelijke tegenslagen horen erbij’

Geen Kamerlid is zo’n vurig pleitbezorger van de missie in Uruzgan als VVD’er Hans van Baalen. Ook nu het in Afghanistan tegenzit, moeten we niet versagen, vindt hij. ‘Het is in Uruzgan inderdaad moeilijker dan verwacht. Maar tijdelijke tegenslagen horen erbij. Het is net de processie van Echternach: drie stappen vooruit, twee stappen achteruit.’

Wanneer is Nederland klaar in Uruzgan?
‘Over een kleine twee jaar is de missie afgelopen. Dat is een harde afspraak. Maar het is niet uitgesloten dat Nederland daarna een andere missie op zich zal nemen, op een andere plaats in Afghanistan.’

Wat moet er bereikt zijn voor Nederland uit Uruzgan vertrekt?
‘In oorlogssituaties heb je geen objectieve criteria, heb je niet een soort scorelijstje dat zegt hoeveel bruggen of scholen er gebouwd moeten zijn. Het doel moet zijn dat de situatie in het gebied straks beter, rustiger, veiliger is dan toen we er kwamen.’

En als er tientallen Nederlandse militairen sneuvelen? Moeten we dan weg?
‘Nee. Ook als er slachtoffers vallen moeten we niet gaan speculeren over vertrek. We kunnen niet halverwege slappe knieën krijgen en zeggen: het is ons te gevaarlijk.’

Wanneer kan de Navo weg uit Afghanistan?
‘Als er geen terroristische dreiging meer vanuit Afghanistan kan plaatsvinden. De centrale regering moet het hele land onder controle hebben. Eerder moeten we niet vertrekken. Dat is ook in het belang van onze eigen veiligheid. Ik bestrijd liever terroristen in het Tora Bora-gebergte dan in het Laakkwartier in Den Haag.’

Hoe lang denkt u dat dat nog gaat duren?
‘Eh... laten we het zo zeggen: het kan zijn dat de Navo al na vijf, zes, zeven of acht jaar weggaat. Maar het kan ook langer duren.’

Bert Koenders (PvdA)
‘We moeten er niet eindeloos blijven’

Van alle buitenlandwoordvoerders moet Bert Koenders de moeilijkste positie verdedigen in de discussie over Uruzgan. De PvdA is onder ‘additionele voorwaarden’ akkoord gegaan met de uitzending, maar juist van die voorwaarden lijkt weinig terecht te komen, al denkt hij daar zelf anders over.

Als u in februari had geweten dat de Uruzgan-missie steeds meer een vechtmissie tegen de Taliban zou worden, had u dan tegen de uitzending gestemd?
‘Nee. Het is wel zo dat de situatie sindsdien verslechterd is. Maar in februari waren we ons al zeer bewust van de risico’s. Bovendien is de Isaf-missie nooit als vredesmissie bedoeld geweest, maar als offensieve stabilisatiemacht, waarin veiligheidsoperaties met opbouw worden gecombineerd.’

Wanneer vertrekken de Nederlandse troepen uit Uruzgan?
‘Over twee jaar, zoals afgesproken.’

Ook als er tientallen Nederlandse soldaten sneuvelen?
‘Dat zou verschrikkelijk zijn. Maar we zijn ons er al vanaf het begin van bewust dat er ook aan Nederlandse zijde slachtoffers kunnen vallen.’

Er wordt gezegd dat de PvdA maar om één reden met de Uruzgan-missie heeft ingestemd: om niet buiten de boot te vallen bij een kabinetsformatie.
‘Dat is heel grote onzin. Dat heeft geen enkele rol gespeeld in onze afweging, en mag dat ook nooit spelen.’

Stel dat u straks minister van Buitenlandse Zaken bent, wat gaat u dan anders doen in Afghanistan?
‘De Afghanistan-missie moet veel beter worden ingebed in de buitenlandse politiek en de hulp aan Afghanistan. En we moeten kritischer zijn ten opzichte van de bondgenoten.’

Wanneer moet de Navo weg uit Afghanistan?
‘Het centrale gezag moet in zekere mate een afspiegeling zijn van de bevolking. Leger en politie moeten redelijk functioneren. En er moet een begin van economische vooruitgang zichtbaar zijn.

We moeten er in ieder geval niet eindeloos blijven. Het kan zijn dat het nog tussen de vijf en de tien jaar duurt. Maar ik wil me er niet op vastleggen.’

Harry van Bommel (SP)
‘Hoezo opbouwwerk?’

De SP heeft zich vanaf het begin hevig tegen de Uruzgan-missie verzet. Vorige week ageerde Harry van Bommel nog tegen het kabinet, dat opeens besloot honderddertig extra soldaten naar Uruzgan te sturen. ‘Het kabinet beweert dat de versterking nodig is voor de beveiliging van het opbouwwerk, maar intussen worden Nederlandse soldaten ook buiten Uruzgan ingezet om op de Taliban te jagen. Hoezo opbouwwerk?’

Volgens de VVD bestaat het onderscheid tussen de opbouwmissie en de vechtmissie alleen nog op papier.
‘Daar ben ik het mee eens. Dat onderscheid is alleen maar bedacht om de steun van de PvdA te krijgen: die wilde alleen instemmen met een opbouwmissie.’

Maakt het verschil als de PvdA straks in de regering komt?
‘Nee. Ik ben ervan overtuigd dat de PvdA deze missie alleen maar heeft gesteund om de deur naar regeringsdeelname open te houden. Als ze categorisch tegen waren geweest en gebleven, was dat een groot obstakel geworden bij een kabinetsformatie met het CDA.’

In het noorden van Afghanistan gaat het beter met het opbouwwerk. Moeten we daar ook mee ophouden van de SP?
‘Als er sprake zou zijn van serieuze wederopbouw, zou de missie in het noorden zin hebben. Maar de wederopbouw wordt bedreigd door het militaire optreden, dat steeds meer gericht is op het uitroeien van de Taliban. De enige mogelijkheid om tot een duurzaam bestand te komen, is integratie van de strijdende partijen in het bestuur, ook van de Taliban. Doe je dat niet, dan kweek je een nieuwe vijand. Maar daar heeft niemand het over.

We zijn Afghanistan binnengetrokken zonder te weten hoe het verder moet. En dat weten we nog steeds niet. Op deze manier gaat het opbouwwerk nog tientallen jaren duren.’

Bert Bakker (D66)
‘Nederland had nooit in Uruzgan moeten zijn’

Bert Bakker wordt nog steeds achtervolgd door het gedraai van zijn partij in het Uruzgan-debat aan het begin van dit jaar. Een schrale troost: de D66-fractie lijkt langzamerhand gelijk te krijgen in haar bedenkingen tegen de uitzending. ‘Als het debat was gegaan om de vraag: “Bent u bereid vijftienhonderd Nederlandse soldaten te leveren om jacht te maken op de Taliban?” was er hoogstwaarschijnlijk niet met de missie ingestemd. In ieder geval niet door de PvdA. De sociaal-democraten hebben vanaf het begin onderscheid gemaakt tussen de operatie Enduring Freedom van de Amerikanen en deze “wederopbouwmissie”. Maar dat onderscheid is inmiddels een gotspe gebleken. De enige reden waarom de PvdA met de missie heeft ingestemd, is dat ze regierungsfähig wilden zijn.’

Moet Nederland zo snel mogelijk weg uit Uruzgan?
‘Eerlijk gezegd zie ik dat niet zo snel gebeuren. Maar Nederland had nooit in Uruzgan moeten zijn. Het is een volstrekte illusie te denken dat je dat gebied onder controle kan krijgen. Het is een volstrekt ontoegankelijke, straatarme landstreek waar krijgsheren de dienst uitmaken. De Taliban zijn maar een deel van het probleem.’

Wat is het alternatief?
‘In elk geval niet met steeds meer mensen doorvechten in het zuiden van Afghanistan, zoals nu gebeurt. We zijn daar langzamerhand geen onderdeel meer van de oplossing, maar van het probleem.

De vraag zou moeten zijn hoe we de Afghanen het beste kunnen helpen, in internationaal verband. Er komt pas iets van de wederopbouw terecht als we de bevolking echt aan onze kant krijgen. Maar dat is heel ver weg, als het ooit lukt.’