Op 20 mei dit jaar kende de lunchpauze van de ministerraad een wat ongebruikelijk verloop. Meestal praten de bewindspersonen over koetjes en kalfjes terwijl ze samen hun broodjes kaas eten en glazen melk drinken. Maar deze vrijdag werden ze in de Trêveszaal getrakteerd op een powerpointpresentatie van hun collega Edith Schippers, VVD-minister van Volksgezondheid. Het onderwerp: de explosief stijgende kosten van de gezondheidszorg.

In Schippers' presentatie passeerde een reeks grafieken, staatjes en bulletpoints de revue waarvan de rillingen je over de rug lopen. De Nederlandse zorgkosten stijgen de komende jaren veel sneller dan de economische groei kan bijbenen. Volgend jaar besteden we een hallucinerende 63,5 miljard euro aan de zorg, en de komende vier jaar loopt de begroting op tot bijna tachtig miljard in 2015 - overschrijdingen nog buiten beschouwing gelaten. 'Hoe lang willen wij dit blijven betalen?' luidde de retorische vraag op een van de sheets. Schippers' presentatie concludeerde dat er 'onvoldoende uitzicht' is op 'een economisch houdbare ontwikkeling van de zorguitgaven situatie' (sic). En vervolgde omineus: 'Dit besef van onhoudbaarheid is bij de bevolking afwezig.'

Dat Schippers haar collega-ministers in het voorjaar deze wake-up call moest geven, illustreert hoe ernstig de situatie is. Sinds vorig jaar is het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de grootste uitgavenpost van het kabinet (74,5 miljard). De exploderende zorgkosten zullen, naast de eurocrisis, de komende jaren dé politieke kwestie op het Binnenhof zijn. Hoe gaan we voorkomen dat de rijksbegroting straks wordt opgevreten door de zorg? Moet er nog meer marktwerking komen? Wat is de rol van de zorgverzekeraars?

In haar eerste jaar op Volksgezondheid heeft Edith Schippers zich een doortastend bewindspersoon betoond. Ze versoepelde vliegensvlug het rookverbod. Ze verdubbelde de hoeveelheid zorg waarvoor vrije prijzen gelden, van 35 naar 70 procent. Ze maakte een begin met winstuitkeringen in de sector. Ze sloot een goed ontvangen convenant met ziekenhuizen over kostenbeperking en specialisatie. Natuurlijk ging er ook wel wat mis: zo schoot de Eerste Kamer het door haar bepleite Elektronisch patiëntendossier (EPD) unaniem af, en zijn de huisartsen woedend op Schippers omdat ze wil bezuinigen op hun budget. Daar staat tegenover dat ze de specialisten overhaalde om hun salarissen flink te matigen - een dossier waar haar voorganger Klink jarenlang mee worstelde. En het EPD, dat komt er via een omweg alsnog. Andere prettige bijkomstigheid: de gigantische bezuinigingen op de AWBZ en het persoonsgebonden budget (pgb) liggen niet op haar bord, maar op dat van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (CDA).

Maar uitgerekend op de belangrijkste kwestie uit haar portefeuille - de stijgende zorgkosten - heeft Schippers nog geen sluitend antwoord geformuleerd. Wat gaat ze doen?

Levensstijlinquisitie

Edith Schippers (Utrecht, 1964) is grotendeels onbekend bij het publiek, maar in Den Haag geldt ze als een ervaren crack. Begin jaren negentig werd ze, vers afgestudeerd als politicoloog in Leiden, persoonlijk medewerker van VVD-Kamerlid Dick Dees. In dezelfde tijd begon een aantal andere VVD'ers als fractie-assistent aan hun lange mars door de partij: Geert Wilders, Hans Hoogervorst, Hans van Baalen. Eigenlijk wilde Edith Schippers voor de fractie iets gaan doen met internationale betrekkingen, waarin ze was afgestudeerd, maar ze kreeg de zorg. Ze zette haar tanden in de ingewikkelde materie en groeide uit tot een belangrijke steunpilaar van Kamerleden.

In 2003 werd ze, na een intermezzo van enkele jaren bij werkgeversvereniging VNO-NCW, zelf Kamerlid. Haar portefeuille: volksgezondheid. Vanuit de fractie gaf ze VVD-minister Hans Hoogervorst ruggensteun bij de invoering van een nieuwe zorgwet, die een einde maakte aan het systeem van overheidsbudgettering. In 2005 wisten Hoogervorst en Schippers de stelselwijziging waar bijna dertig jaar op was aangedrongen vanuit de VVD, door de Tweede Kamer te krijgen. 'Edith wist wat ze wilde,' zegt Hoogervorst. 'Ze kon goed onderhandelen met andere fracties en had een duidelijke mening.'

Maar op het gebied van levensstijl en preventie botste ze met Hoogervorst. Schippers' ideeën over gezondheid zijn buitengewoon liberaal: het draait allemaal om keuzevrijheid en zelfbeschikking. Mensen mogen zelf weten of ze gezond leven of niet, daar heeft de overheid niets mee te maken. Anti-rookbeleid, gesubsidieerd afvallen, campagnes tegen alcoholmisbruik? Allemaal bemoeizucht, of sterker nog: 'levensstijlinquisitie'. Hoogervorst: 'Edith is tegen een betuttelende overheid, terwijl ik juist tot de conclusie was gekomen dat er straffe maatregelen genomen moesten worden. Die discussie tussen ons ging hard tegen hard. Maar dat was niet erg: het was haar oprechte mening.'

Schippers bevindt zich aan de rechterflank van de VVD. 'Hard-liberaal' noemen partijgenoten haar, al houdt ze het zelf op 'gewoon liberaal'. Toen de jonge staatssecretarissen Mark Rutte en Melanie Schultz van Haegen begin 2004 voorstelden om de VVD op te laten gaan in een brede sociaal-liberale partij, noemde Schippers dat in Het Parool 'mijn worst nightmare'. Later, als secondant van Mark Rutte in de VVD-fractie, attendeerde ze de leider voortdurend op het rechtse deel van het electoraat. 'Ze heeft hem afgehouden van een links-liberale koers,' zegt een oud-fractiegenoot. Tijdens de formatie vorig jaar was Schippers als medeonderhandelaar geen voorstander van paars-plus: dat zou de VVD veel te kwetsbaar maken op rechts.

Chief whip

Het jaar 2006 was een scharnierpunt in de politieke carrière van Edith Schippers. In de nacht van 8 maart stapte Jozias van Aartsen plotseling op als fractievoorzitter van de VVD. De partij had verloren bij de gemeenteraadsverkiezingen en hij achtte zich verantwoordelijk. Onverwacht was er een politiek vacuüm in de partijtop. De volgende ochtend vroeg verzamelde een groepje jonge Kamerleden zich in de bar van café-restaurant Corona aan het Haagse Buitenhof: Arno Visser, Frans Weekers, Annette Nijs, Paul de Krom en Edith Schippers. 'Het was een clubje mensen dat elkaar al langer kende,' vertelt Arno Visser, tegenwoordig wethouder in Almere. 'We lunchten af en toe samen, hielden dinertjes of een barbecue. Een nieuwe generatie VVD'ers die aan zet kwam. Je voelde gewoon dat dat eraan zat te komen.' Enkele dagen later werd een van hen, Edith Schippers, gekozen tot vicefractievoorzitter. Ze was nog geen drie jaar Kamerlid.

Schippers ontwikkelde zich snel tot een trouwe adjudant van Mark Rutte. Terwijl de nieuwe VVD-leider in de jaren daarna zijn handen vol had aan gesodemieter in de partij (ruzie met Rita Verdonk, beroerde peilingen, publicitaire uitglijders), voerde Schippers als 'chief whip' de dagelijkse regie over Tweede Kamerfractie. Ze vulden elkaar goed aan: Rutte was van de harmonie en de gezelligheid, Edith Schippers van de confrontatie en het slecht-nieuwsgesprek. Toen Rita Verdonk in het najaar van 2007 niet meer te handhaven viel bij de VVD, speelde Schippers een belangrijke rol in haar aftocht. Achter de schermen mobiliseerde ze de fractie tegen het dissidente Kamerlid, soms zelfs op enigszins intimiderende wijze, zeggen betrokkenen.

Over Schippers' stijl van opereren lopen de meningen uiteen. Edith, zeggen oud-fractiegenoten, gaf leiding op een open en directe manier: ze was niet het type dat achter je rug iets anders zei dan in je gezicht. 'Als je een discussie met haar had,' zegt Arno Visser, 'ging dat op het scherpst van de snede. Maar het werd nooit venijnig of persoonlijk.' Maar Schippers' robuuste aanpak werd niet door alle Kamerleden evenzeer gewaardeerd. 'Niet iedereen vond haar plezierig,' zegt Eric Trinthamer, tot 2009 voorlichter bij de VVD in de Tweede Kamer. 'Edith zal nooit iemand een loer draaien, maar ze zal ook lang niet altijd je vriend zijn. Ze had een aantal vijanden in de fractie, vooral vrouwen.' Een voormalige collega: 'De vicefractievoorzitter moet een beetje menselijk zijn, zich het kleine dagelijkse leed aantrekken. Een hug on the shoulder als je een portefeuille bent kwijtgeraakt, of als een debat is mislukt. Maar daar is Edith niet zo goed in, ze is nogal koud.'

In 2009 werd Schippers lid van de parlementaire commissie-De Wit, die het Nederlandse financiële stelsel onderzocht. PvdA'er Luuk Blom, ook lid, leerde haar tijdens de acht maanden onderzoek kennen als 'bijzonder scherp, hardwerkend en verstandig'. De meeste Kamerleden wilden een hard oordeel over de sector, maar Schippers vond dat de banken niet alleen de schuld droegen voor de kredietcrisis. Hoewel de discussies soms hoog opliepen, bleef de stemming altijd collegiaal. 'Het grootste strijdpunt,' zegt Luuk Blom, 'was dat CDA'er Jan Schinkelshoek en ik in het eindrapport per se een moreel appèl aan de burgers wilden. Dat zij met hun consumentisme ook verantwoordelijk waren voor de crisis. Maar Edith zag dat niet zitten, ze wilde de schuld niet bij de bevolking leggen. Uiteindelijk kwam er maar één zinnetje in het rapport.'

Bij de VVD zag het er lang naar uit dat het niets zou worden met Rutte. Drie jaar lang was Edith Schippers vooral de klusjesvrouw van een leider in nood: ze zat de wekelijkse fractievergadering voor wanneer Rutte weer eens voor crisisoverleg bij zijn mentoren Uri Rosenthal en Ivo Opstelten zat. Maar uiteindelijk betaalde haar loyaliteit zich uit. Toen Rutte in 2010 de verkiezingen won, was het duidelijk dat er voor Schippers als intimus een fraaie beloning in het verschiet lag. Ze kon fractievoorzitter worden, maar koos voor het ministerschap. Blinde ambitie om bewindspersoon te worden, heeft ze nooit gehad, zegt Schippers. Ze vond het vooral 'aardig om eens aan de andere kant te gaan kijken'. Sommige VVD'ers denker daar anders over. 'Ze wil graag minister zijn,' zegt er één. 'Ze vindt macht en positie belangrijk.'

Brandende peuken

Op een vrijdagavond in oktober zit Edith Schippers op een verwarmd terras aan het Utrechtse Neude. In haar gezelschap: een voorlichter en twee inspecteurs van de Voedsel- en Warenautoriteit. Zojuist is Schippers mee geweest op een inspectieronde langs cafés in de binnenstad. Ze wilde graag met eigen ogen zien wat voor werk de inspecteurs doen en of ze inderdaad te maken krijgen met agressie van klanten. De oogst van deze avond: twee zaken keurig in orde, eentje verdacht, maar geen brandende peuken aangetroffen. 'Volgens mij steken ze er nu eentje op,' schatert de minister als het team weer buiten staat.

Op het terras, cola light voor de neus, gaat het gesprek over de eigen slechte gewoontes. De inspecteurs raken vanzelfsprekend nooit een sigaret aan. Maar Schippers rookte tot een jaar of vijf geleden. 'Van binnen ben ik nog steeds een roker,' vertelt ze. 'Ik vind het gewoon lekker. Maar ik doe het niet meer omdat het ongezond is en je kleren ervan gaan stinken. Ook niet één sigaretje, want dan gaat het meteen weer mis. Ik vond het destijds al zo moeilijk om te stoppen.'

Als minister heeft Schippers haar liberale opvattingen over levensstijl zonder problemen weten om te zetten in beleid: dieethulp en medicijnen voor stoppen met roken gaan uit het basispakket, en ook de succesvolle Bob-campagne tegen beneveld autorijden is binnenkort verleden tijd. Maar haar belangrijkste daad is het gedeeltelijk terugdraaien van het rookverbod van Balkenende-IV. In kleine cafés zonder personeel mag sinds een jaar gewoon weer een sigaret worden opgestoken. 'Ik ben het daar niet mee eens,' zegt oud-minister en partijgenoot Hans Hoogervorst. 'Dat terugdraaien van het rookverbod is een achterhoedegevecht. De hele wereld is bezig het anti-rookbeleid strenger te maken. En dan gaat Nederland het beleid juist weer soepeler maken. Ik geneer me daar een beetje voor.'

Er is meer kritiek van voormalige bewindspersonen. Ook oud-minister Els Borst (D66) vindt Schippers' beleid op het gebied van levensstijl 'teleurstellend'. 'Op rookgebied wordt Nederland zo langzamerhand de risee van Europa. In ons land rookt twintig procent van de volwassenen. In andere landen is dat vijftien procent. Ik weet dat ze bij de VVD vinden dat mensen moeten leven zoals ze zelf willen, maar Schippers heeft weinig oog voor de psychologische kant van de zaak. Zolang stoppen-met-roken cursussen gratis zijn, komen er veel meer mensen op af.' Onlangs toonde het televisieprogramma Zembla aan dat Schippers, die in haar tijd bij VNO/NCW lobbyde tegen een strenge Tabakswet, nog altijd veel contact heeft met de sigarettenindustrie. Volgens Borst zijn de rook-, drank- en eetopvattingen van de minister sterk beïnvloed door die periode bij VNO-NCW. 'Als je voor zo'n organisatie hebt gewerkt, ga je snel door de bril van Philip Morris kijken. Dan ga je denken: die bedrijven moeten gewoon hun brood kunnen verdienen. In dat opzicht vind ik haar een echte werkgeversminister.' Borst vindt dat het zorgbeleid van het kabinet 'rechtstreeks van de borreltafel naar de Trêveszaal' gaat. 'Voor analyse is geen tijd. Men heeft haast.'

Oud-minister Hedy d'Ancona (PvdA) vindt de versoepeling van het rookverbod niet zo erg ('Als je niet wilt roken, ga je toch gewoon niet naar zo'n café?'). Maar het beëindigen van campagnes tegen overmatig drinken en ongezond eten noemt ze 'stom': 'Het is een kwestie van penny wise and pound foolish. Je krijgt het straks op een veel kostbaardere manier terug, met suikerziekte en andere ellende. Bovendien is Schippers erg selectief. Bij eten, roken en drinken vindt ze dat mensen er zelf over gaan. Maar het softdrugsbeleid wordt juist restrictiever. De coffeeshops waren altijd een volksgezondheidskwestie, dit kabinet maakt het tot een justitieel probleem. Schippers laat zich het dossier ontfutselen door Opstelten.'

Marktfundamentalist

Op het gebied van levensstijl heeft Schippers de wind dus in de rug. Hier geniet ze de onvoorwaardelijke steun van coalitiepartners VVD (tegen betutteling), PVV (vóór ongezond leven) en CDA (vóór betutteling, maar nu even niet). Maar bij die andere kwestie, de financiering van het zorgstelsel, is dat niet zo. Marktwerking in de zorg, of wat daarvoor doorgaat, ligt in de Tweede Kamer uitermate gevoelig.

Bijna zes jaar geleden kreeg Nederland een nieuw zorgstelsel. In dat nieuwe stelsel is een centrale rol weggelegd voor de zorgverzekeraars. Zij moeten, door slim inkopen en scherp onderhandelen met artsen en farmaceuten, de kosten van de zorg gaan beperken. Maar dat gebeurt niet. Door de vele vangnetten in het systeem is er amper sprake van concurrentie tussen verzekeraars. 'De zorgverzekeraars vertonen risicomijdend gedrag,' zegt PvdA-Kamerlid Eelke van der Veen. 'Ze zouden het liefst een brandverzekering afsluiten voor een rots onder water.'

Schippers wil dit doorbreken. Ze gebruikt graag de uitdrukking 'stuck in the middle': de zorgmarkt zit vast, ergens halverwege overheidsbudgettering en 'gereguleerde concurrentie'. Het systeem, zegt ze, is als 'een voetballer op het veld met vastgebonden benen'. Ze wil échte concurrentie, echte prikkels. Als de zorgverleners maar genoeg uitgedaagd worden, gaan ze vanzelf goedkopere en betere zorg produceren. Hier vindt Schippers de Tweede Kamer op haar pad. Want méér concurrentie, dat betekent marktwerking. En marktwerking in de zorg betekent volgens de Kamer: risico-selectie, voorkeursbehandeling, tweedeling. Betere zorg voor de rijken, slechtere zorg voor de armen. Kortom: Amerikaanse toestanden.

De meest uitgesproken vertolker van dit sentiment is SP'er Renske Leijten. In haar werkvertrek aan het Binnenhof zegt het jonge Kamerlid fel dat Schippers 'een en al ideologie' is. 'Ze draait de geloofsbelijdenis van de vrije markt af. Ten tijde van Hoogervorst waren er nog economen die zeiden: dit nieuwe stelsel zal de kosten gaan drukken. Inmiddels is er niemand meer die dat zegt. Maar Schippers kan niet van het idee afstappen, omdat ze zo'n marktfundamentalist is.' Leijtens collega-Kamerlid Henk van Gerven, die toevallig zijn hoofd om de deur steekt, vat het SP-oordeel over Schippers bondig samen: 'Ze is er voor de rijken, voor het bedrijfsleven.'

Helaas voor Schippers is niet alleen de SP deze mening toegedaan. Ook GroenLinks, PvdA, ChristenUnie en SGP huldigen dit standpunt. En coalitiepartner PVV helpt deze 'linkse' alliantie vaak aan een meerderheid. In het regeerakkoord tekende de partij voor meer vrije prijzen in de zorg en een bescheiden verhoging van het eigen risico. Maar daar ligt ook de absolute grens. Eigen bijdrage voor de huisarts? Geen sprake van. Rollator uit het basispakket? Uitgesloten. Toen dit voorjaar meer dan een miljard aan zorgtegenvallers moest worden weggewerkt, was er langdurig coalitieoverleg op 'de tieten', zoals de twee puntige torens van het ministerie van VWS in de volksmond heten. De PVV hield bij vrijwel elke optie zijn poot stijf. Uiteindelijk koos de partij voor draconische bezuinigingen op een liberaal stokpaardje: het pgb. Dat deed pijn bij de VVD.

Extra bezuinigingen op de zorg, niet ondenkbaar met alle kostenoverschrijdingen, zijn voor Wilders en de zijnen uit den boze. 'We hebben getekend voor 18 miljard aan bezuinigingen,' zegt PVV-Kamerlid Karen Gerbrands. 'Dat is wat mij betreft genoeg. Nieuwe bezuinigingen op de zorg zijn een no go.'

Vieze bijsmaak

Wie goed oplet, merkt dat Schippers expres het woord 'marktwerking' mijdt. Ze heeft het over 'solidariteit', en noemt het zorgstelsel zelfs 'een heel sociaaldemocratisch systeem'. Er is ook écht geen sprake van marktwerking in de zorg, zegt Schippers. 'Echte marktwerking, dan heb je het over tv's en wasmachines. Maar in ons land is iedereen verplicht verzekerd, zorgverzekeraars zijn verplicht mensen te accepteren, de premie is zwaar inkomensafhankelijk. De markt is behoorlijk gereguleerd. En dat is goed. Het enige wat ik wil, is ruimte creëren voor nieuwe ideeën.'

Maar is dat echt zo? In nota's en beleidsdocumenten spreekt Schippers wél van 'ondernemerschap', 'kapitaalinjecties' en 'ruimte voor particulier initiatief'. Dat zijn andere woorden voor marktwerking. Schippers heeft gelijk als ze zegt dat er nog veel gereguleerd wordt in Nederland: haar eigen deal met de ziekenhuizen om de zorgtoename tot 2013 te beperken tot 2,5 procent, is er een goed voorbeeld van. En in de kortdurende zorg en de AWBZ wordt ook nog ouderwets gebudgetteerd. Maar tegelijkertijd is bij de zorgverzekeraars wel degelijk sprake van marktwerking: het staat de burger elk jaar vrij om van aanbieder te veranderen. 'Dat mensen dat amper doen, wil nog niet zeggen dat er géén marktwerking is,' zegt Johan Polder, gezondheidseconoom aan de Universiteit van Tilburg. 'Ik koop ook altijd een auto van hetzelfde merk. Maar toch is er concurrentie in de autobranche.' Hij wijst erop dat de rijkenlandendenktank OESO in rapporten over de Nederlandse zorgmarkt consequent spreekt van 'market forces'.

Schippers' semantische manoeuvres hebben eerder een politieke achtergrond. 'Marktwerking' is in Den Haag een succesvolle slogan geworden om beleid te diskwalificeren. Met name dankzij de SP maar ook door de PVV, heeft het woord de afgelopen jaren een vieze bijsmaak gekregen. Zodra ergens het etiket 'marktwerking' op is geplakt, schiet de Tweede Kamer in een kramp. Door het woord te mijden, hoopt Schippers buiten het frame van de SP te blijven. Ze roept zelfs op tot een einde aan het ideologische getouwtrek: 'We hebben de gezondheidszorg echt lamgelegd door die discussie, die we in andere sectoren niet hadden.'

Dat Schippers met het gebruik van woorden als 'solidariteit' wat linksig overkomt, deert haar niet. Want, zeggen mensen die haar kennen, behalve een liberale believer, is ze ook een ontzettende pragmaticus. Waar haar voorganger Ab Klink als een soort missionaris de Tweede Kamer probeerde te overtuigen van het nut van marktwerking (soms mailde hij parlementariërs midden in de nacht met leestips als Redefining Health Care), is Schippers veel praktischer. Ze kijkt gewoon hoe ze een meerderheid kan krijgen voor haar plannen. Moet ze haar retoriek daartoe aanpassen? Geen probleem. 'Ze gelooft absoluut in marktwerking in de zorg,' zegt oud-Kamerlid Arno Visser. 'Maar ze is geen Prinzipienreiter. Als je dat wel bent, kun je na twee maanden al opstappen als minister.' Oud-Tweede Kamerlid Arend Jan Boekestijn: 'Edith is nu een dienaar van de Kroon. Dan moet je helemaal niet met een scherpe tong praten, maar juist iedereen paaien. Natuurlijk worden er in zo'n coalitie monsterlijke compromissen gesloten. Edith houdt daar ook helemaal niet van. Dat ze het toch doet, getuigt van grootsheid.'

Het ministerschap is voor Schippers geen missie maar een klus. Ze wil resultaten boeken. Hoe, dat maakt haar niet zo veel uit. In dat opzicht lijkt ze op een van haar voorgangers, partijgenoot Hans Hoogervorst: eerlijk en recht door zee, maar niet intens betrokken bij het veld. 'Ik herken veel van haar stijl in de mijne,' zegt Hoogervorst. 'Ze heeft een strategische visie, ziet heel goed alle economische belangen. Ze heeft een langere ervaring in de zorg dan ik toen ik begon, maar beseft dat té veel affiniteit ballast is.'

Knoertharde concurrentie

Bij het klaren van de klus heeft Schippers één prioriteit: het beteugelen van de zorgkosten. Het zorgbudget in Nederland is de afgelopen decennia bijna vertienvoudigd: van zo'n 7 miljard euro in 1972 tot 63,5 miljard euro dit jaar. Die stijging gaat ook steeds sneller: voor de komende vier jaar heeft het kabinet alweer een toename ingeboekt van 15 miljard. Daarmee worden de met pijn en moeite verkregen bezuinigingen van 18 miljard straks vrijwel helemaal teniet gedaan. In 2015 zal de zorg beslag leggen op meer dan tien procent van het Nederlandse bruto binnenlands product (bbp).

Hoe gaat Schippers dit kolossale probleem het hoofd bieden? Ze spreekt over een 'bewustwordingscampagne' onder burgers. De enorme zorgkosten moeten een onderwerp van gesprek worden aan de huiskamertafel. 'Als je geen probleem ziet,' zegt Schippers, 'komen er ook geen oplossingen. Uit onderzoeken blijkt dat burgers niet willen dat er op de zorg bezuinigd wordt. Maar ze willen ook niet meer premie betalen. Dat is eigenlijk zoiets als: ik wil in het groen wonen, maar ook graag snel op mijn werk zijn.' Een eerste stap in dit proces is dat patiënten thuis een afschrift krijgen van de rekening die naar hun verzekeraar gaat. 'Dan zien ze dat zorg niet gratis is.'

Maar verder zijn de mogelijkheden beperkt. De kostenstijging in de zorg kent drie oorzaken: vergrijzing, assertieve burgers en verbeterde medische technologie. Dat zijn drie weinig stuurbare zaken. Vergrijzing is een demografisch feit, de mondige burger laat zich zijn zorg niet afpakken, en waarom zouden we duurdere medicijnen en apparatuur links laten liggen? Ondertussen is er voor echte kostenbesparende maatregelen weinig steun in de Tweede Kamer. Hoger eigen risico? Ondenkbaar. Verkleining van het basispakket? Geen sprake van. Meer eigen betalingen? No way.

Zeker, er valt geld te besparen met effectiever werken. Minder managementlagen, goedkopere behandelingen, specialisatie en spreiding van ziekenhuizen - dat zou een paar miljard aan besparingen kunnen opleveren. Maar dat is eenmalig. Bovendien is er een grens aan de productiviteitsgroei in de zorg: patiënten hebben gewoon tijd en aandacht nodig. Meer efficiency gaat ook alleen om de prijzen van de zorg - het volume zal blijven toenemen. 'Artsen vinden het niet leuk als hun omzet daalt,' zegt oud-minister Borst. 'Dus als de prijs omlaag gaat, gaat het aantal behandelingen omhoog. Op de totale kosten heeft het geen effect.' Gezondheidseconoom Johan Polder zegt het zo: 'In het dorp waar ik woon zijn drie bakkerijen. Die beconcurreren elkaar knoerthard. Ze willen iedereen voor een euro het lekkerste gebakje bieden. Maar dat doen ze niet met het idee de totale omzet van gebakjes te beperken. Sterker nog, die omzet wordt door de concurrentie alleen maar groter.' Polder zegt wat alle zorgdeskundigen zeggen: op de lange termijn zullen de zorgkosten niet dalen, tenzij we mensen rigoureus behandelingen gaan ontzeggen.

Edith Schippers zegt dat ze er alles aan doet om de kosten te drukken. Maar ze ziet in dat een bescheiden afvlakking het hoogst haalbare is. 'Is dat erg?' vraagt ze retorisch aan de verslaggever. 'Niet zolang het te behappen is. En zolang mensen het zelf willen. Zodra ze het geld er niet meer voor over hebben, dan moet je je zorgen gaan maken.'

Foto: Werry Crone / HH