De regeringspartijen nemen een voorschot op de ‘heroverwegingen’.

'Zal ik even met je meedenken?' zei Ruud Lubbers in zijn jaren als minister-president met grote regelmaat tegen zijn collega-bewindspersonen. Die uitdrukking is goed van toepassing op de stemming die op dit moment op het Binnenhof heerst. Nu de overheidsfinanciën als gevolg van de crisis in zwaar weer zijn beland, wordt er van links tot rechts voortdurend 'meegedacht' over bezuinigingen.

PvdA-leider Bos vuurde het eerste salvo. Eind oktober verkondigde hij dat flink bespaard kan worden door de waterschappen af te schaffen. CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel had snel een antwoord paraat: voor efficiënter en goedkoper bestuur kunnen we de deelraden in Amsterdam en Rotterdam liquideren.

Dat politici met plannen komen, is niet zo gek: daar worden ze voor betaald. En het najaar, wanneer de begrotingen van alle ministeries op de parlementaire agenda staan, is in Den Haag traditioneel het seizoen om ideeën te lanceren. Alleen: 2009 is géén gewoon jaar. Op Prinsjesdag lanceerde het kabinet de 'brede heroverwegingen': een ingrijpend project om de komende jaren vijfendertig miljard euro te bezuinigen. Negentien werkgroepen van ambtenaren zoeken besparingen op alle mogelijke beleidsterreinen. Pogingen van de oppositie om tijdens de algemene beschouwingen tot een inhoudelijk gesprek te komen, werden door het kabinet afgehouden. De boodschap: laten we wachten tot komend voorjaar, wanneer de werkgroepen met hun lijstjes komen.

Maar diezelfde regeringspartijen - met name CDA en PvdA - nemen nu voortdurend een voorschot op de bezuinigingen. Dat gebeurt niet alleen door politiek leiders als Bos en Van Geel. Op de minder sexy dossiers worden ook kleinere spelers ingezet. Zo stelde het CDA-Kamerlid Ger Koopmans deze week voor om te bezuinigen op de Ecologische Hoofdstructuur, een natuurnetwerk dat in 2018 klaar zou moeten zijn. En de PvdA greep vorige week de begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen aan om duidelijk te maken dat het media- en cultuurbeleid buiten de bezuinigingen moet blijven.

Het zijn de openingssalvo's voor de echte onderhandelingen van komend voorjaar. De - begrijpelijke - gedachte: als we braaf afwachten en pas in april met onze inzet komen, zijn we te laat. Dat is ook wat Arie Slob, fractievoorzitter van derde regeringspartij ChristenUnie, naar verluidt zijn collega's op het hart heeft gedrukt.

Maar er is ook een gevaar. Hoe meer speldenprikken CDA en PvdA aan elkaar uitdelen, hoe slechter de sfeer tussen beide regeringsfracties wordt - en die is al niet fantastisch. Een verder verziekte stemming zou het nemen van ferme beslissingen in het voorjaar in de weg kunnen staan - zeker als de gemeenteraadsverkiezingen in maart slecht uitpakken voor de coalitie. Bovendien draagt een lawine aan grote en kleine proefballonnetjes bij aan de stemming in het land dat er in Den Haag van alles geroepen wordt, maar weinig gedaan.

De regeringspartijen zijn vooralsnog voorzichtig. Ze verwijzen voortdurend naar het motto dat de coalitie zo graag hanteert bij de heroverwegingen: er zijn geen taboes, er wordt alleen volop meegedacht. Zo'n vaart als bij Lubbers zal het voorlopig nog niet lopen: als de toenmalige premier over 'meedenken' begon, was de minister zijn portefeuille in feite al kwijt.