Rutte heeft na de Tweede Kamerverkiezingen waarschijnlijk alle troeven in handen. Maar wat gaat hij doen?

'Het kabinet is gevallen. Kan ons land eindelijk weer opstaan!' De dag na de val van Balkenende IV had de VVD al posters klaar met deze opwekkende boodschap. Maar bedoelde de partij van Mark Rutte met 'ons land' niet eigenlijk 'mijn partij'?

Nog geen jaar geleden zag het er somber uit voor de VVD. In de peilingen stond de partij op verlies. Liberale geloofsartikelen als deregulering en privatisering waren door de crisis in diskrediet geraakt. En partijleider Mark Rutte wilde maar niet overtuigen: ondanks zijn verbale talenten bleef hij rare publicitaire uitglijders maken, zoals zijn pleidooi voor het niet langer strafbaar stellen van Holocaustontkenning.

In de VVD-fractie klonk nog altijd zachtjes gemor over zijn leiderschap. Hoe anders staan de liberalen er nu voor. Vooruit, de peilingen zijn nog steeds niet uitmuntend: één zetel winst als alles goed gaat, zeven verlies als het tegenzit. Maar sinds hij nog uitsluitend praat over de economie, lijkt Mark Rutte eindelijk zijn draai gevonden te hebben. En het allerbelangrijkste: de vertrouwensbreuk tussen PvdA en CDA heeft de VVD in één klap een sleutelpositie bezorgd. Want welke coalitie ons land na de Kamerverkiezingen ook gaat regeren: de liberalen zitten erbij.

Ga maar na. Een rechtse coalitie van PVV en CDA komt er alleen met hulp van de VVD. Een kabinet met gedoogsteun van de PVV (waar Wilders op af lijkt te koersen) zou bestaan uit CDA en VVD. Een nieuw Paars kabinet, met GroenLinks, kan niet zonder de VVD. En ook bij een economisch liberale coalitie met D66 en CDA zou de partij van cruciaal belang zijn. Het moet gek lopen als Rutte na 9 juni niet de kingmaker is van het Binnenhof. Sterker nog: in de peilingen staan de partijen zó dicht bij elkaar dat hij met een beetje geluk nog premier zou kunnen worden ook.

Dat is goed nieuws voor de VVD, na lange jaren in de woestijn. Maar zijn de liberalen straks wel klaar voor zo'n gewichtige rol? Inhoudelijk is het nog steeds niet volledig duidelijk waar de partij staat. Sinds de val van het kabinet verkondigt Rutte luid wat er nu meteen moet gebeuren: weg met de kilometerheffing, de crisis- en herstelwet alsnog door de Eerste Kamer loodsen, enkelbandjes voor reljongeren, de anti-kraakwet doorzetten. Ook zijn inzet voor de verkiezingen is bekend: belastingen omlaag, Vogelaarwijken afschaffen, bezuinigingen op de politie van tafel, hypotheekrenteaftrek ongemoeid laten en - bovenal - een sanering van de overheidsfinanciën die zijn weerga niet kent. Kortom: een klassiek rechts-liberaal verhaal van bezuinigingen, blauw op straat en ruim baan voor de automobilist.

Maar in zijn vier jaar als partijleider heeft Rutte regelmatig een heel andere koers gevaren. De Tweede Kamerverkiezingen van 2006 ging hij in met een optimistisch verhaal over globalisering en nieuwe kansen voor Nederland. Daarna probeerde hij een tijd lang Wilders de wind uit te zeilen te halen met keiharde verhalen over immigratie en intergratie. Vervolgens schreef hij een pamflet waarin hij, in navolging van de Britse Conservatieve leider David Cameron, pleitte voor een 'groen-rechtse' politiek. En presenteerde hij een nieuw beginselprogramma dat de 'verheffing van de onderklasse' propageerde.

Het sloeg allemaal niet aan. Uiteindelijk moest er een economische crisis aan te pas komen om de VVD weer op koers te krijgen. De oplopende staatsschuld gaf Rutte de gelegenheid om zich met klassieke VVD-betogen tegen potverteren en overmatige regeldruk terug te vechten naar de frontlinie van het politieke debat. De kiezers lijken hem daarvoor te belonen.

Alleen: met wie gaat de VVD straks in zee? Daar doet Rutte geen enkele uitspraak over. Hij beperkt zich tot ietwat gratuite opmerkingen als 'Het land moet bestuurd worden' en 'Wij zijn altijd bereid geweest om puin te ruimen'. Het gevolg is dat een stem op de VVD straks twee totaal verschillende kabinetten mogelijk zou kunnen maken: een progressieve alliantie tegen Wilders, en een conservatief-rechts verbond mét Wilders. Mooi dat ons land na 9 juni weer kan opstaan - maar wát voor land, dat zegt de VVD nog even niet.