Er heerste stevige teleurstelling gister bij een clubje D66’ers dat bier zat te drinken op een terras op het Haagse Plein. Paars Plus was hun droomkabinet. D66-leider Alexander Pechtold liep tijdens de campagne rond met een paarse stropdas.

In de laatste dagen van de campagne hingen er overal paarse D66-posters in het land. En nu gaat Paars Plus er ‘definitief niet komen’, om VVD-leider Mark Rutte te citeren.

Maar heeft D66 het niet een beetje aan zichzelf te danken dat hun droomcoalitie in rook is opgegaan? De partij heeft zich gedurende het formatieproces telkens stevig vastgeklampt aan de PvdA en GroenLinks. Op die manier gaven ze VVD-leider Rutte het gevoel te onderhandelen over een ‘links kabinet onder VVD-leiding’, zoals hij het zelf noemde. In de media ging het voortdurend over ‘de drie linkse partijen’. Rampzalig natuurlijk voor de VVD-achterban, die graag ziet dat Rutte over rechts gaat.

Hoe heeft dit kunnen gebeuren? D66 is helemaal geen linkse partij. D66 is sociaal-liberaal. Goed, op het gebied van integratie, ontwikkelingssamenwerking en defensie staan de partij aan de linkerflank van het spectrum. Maar als het gaat over de overheidsfinanciën – toch de sleutel tot deze formatie – is de partij onversneden rechts. In het verkiezingsprogramma wil D66 voor 15 miljard bezuinigen (5 meer dan de PvdA en 6 meer dan GroenLinks), het ontslagrecht versoepelen, de WW-duur inkorten, de huren liberaliseren en méér marktwerking in de zorg. Het enige waarin de partij zich van de VVD onderscheidt, is de kilometerheffing, hypotheekrenteaftrek en de nadruk op duurzaamheid.

‘VVD-light’ noemden Pechtolds tegenstanders hem tijdens de campagne pesterig. Daar was hij niet blij mee. Maar tijdens de formatie had hij er juist zijn voordeel mee kunnen doen. Als Pechtold zich consequent had opgesteld als het liberale maatje van Rutte, dan was het niet drie tegen één geweest, maar twee tegen twee. Pechtold had kunnen wijzen op het kabinet Balkenende-II, toen VVD en D66 samen de motor waren achter rücksichtlose hervormingen van de pensioenen, de WAO en het zorgstelsel.

Maar dat deed Pechtold niet. Tijdens de campagne bekende hij liever te dienen onder premier Cohen dan onder premier Rutte (‘dan klopt mijn hart toch linkser’). En na de verkiezingen hield hij GroenLinks in een innige omhelzing. De inschatting was: als we onszelf als package deal aanbieden, dwingen we Cohen voor Paars te kiezen. Maar Cohen wilde ook dolgraag Paars, zo bleek al snel, en dus veranderde de omstrengeling met Halsema in een verkrampte group hug met Cohen.

Nu zijn de druiven zuur voor D66. Zoals Pechtold tijdens zijn post mortem-persconferentie toegaf, was Paars Plus eigenlijk de enige coalitie waarin een rol zou zijn weggelegd voor zijn partij. Alle alternatieven – vierde wiel aan de wagen bij een middencoalitie, onderdeel van een regenboogcoalitie die zo’n beetje de hele Tweede Kamer beslaat – zijn uitermate onaantrekkelijk.

De D66’ers op het terras wisten eigenlijk ook niet hoe hun partij zo in het linkse kamp was beland. Ze mompelden wat over beeldvorming en de kwalijke rol van De Telegraaf. En, gaven ze toe, die publieke liefdesverklaring aan Cohen was inderdaad niet zo handig geweest.

Ze bestelden nog maar een rondje bier.