Heeft Camiel Eurlings met zijn draai in de kilometerheffing de kansen verspeeld op het CDA-leiderschap?

Geniale zet of een ongelukkige vergissing? De opmerking van minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat) dat een ANWB-ledenraadpleging doorslaggevend zal zijn voor de toekomst van de kilometerheffing, plaatst velen in Den Haag voor een raadsel. Sprak Eurlings namens het kabinet? Sprak hij überhaupt namens zijn eigen partij, het CDA?

Volgens een hoge CDA'er was iedereen binnen de partij 'volkomen verrast en verbaasd' door de opmerking van de minister. Ook in de ministerraad was niemand op de hoogte van Eurlings' op handen zijnde draai, aldus de CDA'er. 'We zaten er met verwondering - en zonder waardering - naar te kijken. Het was bepaald ongelukkig, in alle opzichten.' Een soloactie dus, zo lijkt het.

Camiel Eurlings geldt al enkele jaren als de kroonprins van het CDA. Wat betekent de commotie die is ontstaan rond de kilometerheffing voor Eurlings' leiderschapsambities? Heeft hij zijn kansen verspeeld? De carrière van het politieke wonderkind Camiel Eurlings is tot nu toe ongemeen soepel verlopen. Op zijn vierentwintigste kwam hij in de Tweede Kamer, waar hij het woord voerde over Verkeer en Waterstaat en Buitenlandse Zaken. Daarna ging hij naar het Europees Parlement. Als CDA-fractievoorzitter in Brussel kreeg hij de prestigieuze baan van Turkije-rapporteur toebedeeld. In 2007 werd hij op zijn drieëndertigste minister op het ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Op dat departement, waar menig ervaren bestuurder de afgelopen decennia vastliep, weet Eurlings nu al bijna drie jaar lang een enorme feelgood-stemming te creëren. Wat hij precies allemaal doet, is bij het grote publiek onbekend. Maar Eurlings heeft een uitgekiende pr-strategie: onvermoeibaar loopt hij alle bouwputten van Nederland af om eerste stenen te leggen en spades in de grond te zetten. Hij besloot tot verlenging van de A4 tussen Delft en Schiedam, begon met de bouw van een tweede Coentunnel in Amsterdam en kwam met een spoedwet om snel wegen te kunnen verbreden. Dat een aanzienlijk deel van deze projecten al waren ingezet door eerdere kabinetten, doet voor hem niet ter zake. De indruk die Eurlings weet te wekken: hier staat een minister die van aanpakken houdt.

Maar aan die soepele Aufstieg zur Macht lijkt nu een einde te zijn gekomen - althans tijdelijk. En dat juist op het moment dat er binnen het CDA voor het eerst sinds lange tijd een leiderschapskwestie sluimert. Tot een half jaar geleden leek premier Balkenende nog stevig in het zadel te zitten. Maar toen hij afgelopen najaar in de race was als voorzitter van de Europese Raad, werd er voor het eerst openlijk gesproken over het post-Balkenende tijdperk - ook binnen het CDA. Daarmee was de geest uit de fles.

Begin dit jaar werd de opvolgingskwestie rondom Balkenende opnieuw actueel. De coalitie maakte ruzie over het rapport-Davids en sindsdien hangt er een kabinetscrisis in de lucht. De algemene consensus luidt dat Balkenende een derde voortijdig gevallen kabinet niet zal overleven. Ook bij een slechte uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen op 3 maart zou volgens een bron uit de CDA-partijtop 'de discussie gaan lopen'.

Wie moet dan de baas worden van het CDA? Camiel Eurlings geldt samen met minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen als de voornaamste kandidaat, al wijzen ze binnen het CDA ook op dark horses als Ab Klink en Ernst Hirsch Ballin. Eurlings zou van mening zijn dat het partijleiderschap nog te vroeg komt voor hem. Daarom pleitte hij er tijdens de crisis rondom het rapport-Davids naar verluidt voor om het kabinet niet te laten klappen. Hij zou nog enige tijd willen rijpen. Maar met zijn kilometerheffingdraai lijkt hij zichzelf geen goede dienst te hebben bewezen. 'Gesteld dat hij ambities had,' zegt een CDA'er, 'dan is de verwezenlijking daarvan door deze actie behoorlijk uit het zicht geraakt.'

Niet slim dus van Eurlings. Of is er toch sprake van een uitgekiende strategie? Het rekeningrijden is niet populair bij de CDA-achterban, dat weet Eurlings. Hoe langer de kilometerheffing op de agenda blijft staan, hoe meer de naam van Camiel Eurlings eraan verbonden zal zijn. Door zich nu te ontdoen van de kwestie, zou hij straks zonder politieke ballast in het strijdperk kunnen treden als kandidaat voor het leiderschap. En zijn status van kroonprins kunnen verzilveren.