In september 1985 schreef Vrij Nederland-redacteur Rudie van Meurs een ‘reconstructie van een samenzwering’ aan de hand van de door Wijnand Duy­ven­dak en andere leden van de actiegroep On­kruit gestolen stukken uit het Ministerie van Eco­nomische Zaken. Van Meurs velt een hard oordeel over de toenmalige minister van Eco­no­mische Zaken Gijs van Aardenne en zijn ambtenaren. ‘Een aantal heren negeert alle wetten van fatsoen, logica en democratie en zweert samen om de bouw van kerncentrales op de Moerdijk mogelijk te maken.’ Van Aar­denne ‘bedriegt’ naar het oordeel van Van Meurs de Tweede Kamer. De minister stelde in het parlement dat hij over de mogelijke bouw van nieuwe kerncentrales nooit contact had gehad met Dries van Agt, op dat moment commissaris van de koningin in Noord-Brabant. Uit de buitgemaakte correspondentie bleek dat ze wel geheime besprekingen hadden gevoerd.

Van Meurs was een jaar later, toen het Open­baar Ministerie de Bluf!-redacteuren dreigde te vervolgen, een van de VN-redacteuren die de adhesiebetuiging in de Volkskrant ondertekende. Daarvan kan hij zich weinig herinneren, net als de meeste andere ondertekenaars die de afgelopen week aan het woord kwamen. Maar hij staat, net als onder meer hoogleraar strafrecht Theo de Roos en advocaat Jurjen Pen, nog steeds achter de steunbetuiging. ‘Bluf! sprak me zeer aan. Als ze waren gearresteerd was de persvrijheid in gevaar gekomen.’

Dat er nu zo’n ophef gemaakt wordt over illegaal verkregen informatie, verbaast Van Meurs. ‘Zelf ben ik ook wel eens over een hek geklommen bij een militaire basis waar kernwapens opgeslagen lagen. Dat hoorde erbij, dat was journalistiek. Als je je als journalist te strikt aan de wet houdt, krijg je nooit het materiaal waar je nieuws mee kan maken. Ik heb enige malen meegemaakt dat een ambtenaar de kamer uitliep en expres een geheim rapport op tafel liet liggen zodat ik er in kon kijken. Had ik dat niet moeten doen dan?’

Mede-ondertekenaar Elma Verhey is verbaasd over nadruk die nu bijvoorbeeld door GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema wordt gelegd op het criminele karakter van de inbraak. ‘Destijds stond het land op zijn kop omdat de minister de Kamer had voorgelogen. Dat lijkt vergeten. Hieraan kun je zien hoezeer de tijdgeest is veranderd.’

Heilige vracht
Van Meurs en Verhey ondertekenden dan wel de steunbetuiging, maar hadden geen directe contacten met de Bluf!-redactie. ‘Bluf! maar ook mensen van Greenpeace en andere actiegroepen, kwamen wel vaak aanzetten met documenten, ze probeerden je te sturen met hun informatie. Ik was daar terughoudend in, ging mijn eigen weg,’ zegt Rudie van Meurs.

Verhey kreeg op gezette tijden enveloppen in de bus met vertrouwelijke documenten. ‘Dat noemden ze in de kraakbeweging “stille nacht, heilige vracht”,’ zegt Verhey, die tegenwoordig bij Zembla werkt. Net als Van Meurs kan ook zij zich de steunbetuiging aan Bluf! niet herinneren. ‘Maar ik zal wel toestemming hebben gegeven om mijn naam eronder te zetten. Anders had ik achteraf wel geprotesteerd, toch? Dat vind ik zo vreemd aan minister Jacque­line Cramer. Waarom zegt ze dat ze nergens van weet? Volgens mij is het een leugentje om bestwil. Ach, ik kan het wel begrijpen nu de heksenjacht op links echt angstwekkende vormen aanneemt.’

Anders dan Van Meurs schreef Elma Verhey in de jaren tachtig verschillende verhalen over de kraakbeweging in Amsterdam. Zo reconstrueerde ze de dood van kraker Hans Kok en de pogingen van de Amsterdamse politie om die zaak in de doofpot te stoppen. Verhey: ‘Voorlichter Klaas Wilting beweerde dat Hans nog een lekker ontbijtje had gehad, terwijl achteraf bleek dat hij op dat moment al dood was.’ Toen ze de stukken over Kok schreef, had ze regelmatig contact met krakers, maar de verhouding met de kraakbeweging werden nooit innig, ook niet met de redactie van Bluf!. ‘Zolang je positief over de kraakbeweging schreef, vonden ze je geweldig,’ zegt Verhey. ‘Maar toen ik kritisch was over de agressieve manier waarop krakers zich na de dood van Kok opstelden tegenover gevangenisbewaarders, werd ik in de ban gedaan. Ze hebben toen zelfs nog een spottende liedtekst over mij gemaakt, waarin ik op één lijn werd gesteld met de politie.’

Voormalig chef van VN’s kleurenbijlage Gerard van Westerloo publiceert tegenwoordig onder meer in NRC Handelsblad. Hij is ook voorzitter van de Vereniging van Onder­zoeks­journalisten. ‘De afgelopen dagen ben ik helemaal plat gebeld,’ zegt hij. ‘Alle kranten, radio- en televisiestations heb ik moeten vertellen waarom ik mijn handtekening had gezet en waarom ik daar nog steeds achter sta. Ik vind het een nogal onbelangrijke kwestie. En de manier waarop sommige media er over berichten is werkelijk beneden peil. In De Tele­graaf lijkt het wel of de ondertekenaars van de Bluf!-petitie hun steun uitspraken voor een stel imbecielen die brandbommen bij mensen in de brievenbus duwden. Terwijl het een hele fatsoenlijke verklaring is over de persvrijheid.’
Van Westerloo noemt Bluf! overigens ‘een totaal onbeduidend blaadje’. ‘Maar dat wil niet zeggen dat ze niet onze steun verdienden toen justitie probeerde anonieme Bluffers aan te houden en voor te geleiden. Dat vond en vind ik nog steeds in strijd met de persvrijheid.’

Droevige jaren vijftig
De hype rond het vertrek van Duyvendak en de reacties op de publicatie van de Bluf!-lijst tonen aan dat de tijdgeest in Nederland de afgelopen twintig jaar sterk is veranderd, vinden de drie oud-redacteuren. ‘Het is een geïndividualiseerde maatschappij geworden,’ zegt Van Meurs. ‘Burgers hebben nauwelijks nog idealen. In de jaren zestig vocht je tegen autoriteit en feodaliteit. De maatschappij kreeg nieuw elan. In de jaren zeventig en tachtig haalde je als het ware de oogst binnen, op het gebied van kernenergie, de vredes­beweging en de vrouwenstrijd. Het voelde als een overwinning. Zeker als je zoals ik de jaren vijftig heb meegemaakt. Die donkere droevige jaren vijftig toen helemaal niets mocht.’

Dat De Telegraaf, Elsevier en GeenStijl.nl nu zo ver gaan, verbaast Van Meurs niet echt. ‘Bij rechts Nederland zijn de frustraties hoog opgelopen. In de jaren zeventig en tachtig was de pers in hun ogen links, voerde links in het debat vaak de boventoon. Nu is het moment om terug te slaan en dat doen ze van harte.’

Ook Van Westerloo spreekt van ‘een klopjacht’ op linkse politici. ‘Ik heb er helemaal geen moeite mee als voormalige activisten gevraagd wordt zich te verantwoorden,’ zegt Van Westerloo. ‘Dat is alleen maar verstandig. En ze kunnen daar dan ook verstandig antwoord op geven. Maar het wordt nu een klopjacht. Rechts voert op dit moment de boventoon en links zit in het verdomhoekje.’
Verhey verbaast zich erover dat politici als minister Cramer zich niet steviger opstellen. ‘Iedereen is doodsbenauwd voor het zogenaamde volk, de kiezer, de lezer. Maar ik denk dat veel mensen er heel anders over denken, en het duikgedrag van Cramer buitengewoon hypocriet vinden. Kijk naar burgemeester Cohen van Amster­dam. Die heeft terecht gezegd dat je de tijdgeest in overweging moet nemen als je terugkijkt op gebeurtenissen in de jaren tachtig en ook dat je onder bepaalde omstandigheden de wet mag overtreden. Dat geluid zou ik vaker in Den Haag willen horen.’