Het belang van de Eerste Kamer is groter dan ooit, en dus zetten de meeste partijen grote namen in.

Vrijwel niemand kent onze Eerste Kamerleden. Ze werken parttime, in een gemoedelijke sfeer en grotendeels buiten het blikveld van de media. Niet het soort baan dus waar bekende politici op afkomen – hoogstens in de schemering van hun carrière.

Maar dit jaar is alles anders. Op 2 maart zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten, die op hun beurt in mei de Eerste Kamer kiezen. Het wordt bijzonder spannend: zal het minderheidskabinet van VVD en CDA samen met gedoogpartner PVV­ een meerderheid halen? Slagen ze­ daar niet in, dan gaan Rutte en zijn ploeg het moeilijk krijgen.

Maar ook als die meerderheid er wel komt, zal de Eerste Kamer voor het kabinet nog een hele kluif zijn. Dat bleek afgelopen december, toen de voorgenomen btw-verhoging op de podiumkunsten mede wegens verzet uit de eigen Senaatsfracties door VVD en CDA moest worden uitgesteld. Bovendien zetelt straks een stevig cohort Wilders-senatoren in de ‘chambre de réflexion’. Die zullen het debatklimaat een stuk ruiger maker.

Daarom hebben vrijwel alle partijen grote namen naar voren geschoven. Om te beginnen de VVD van premier Rutte. Daar wordt de Senaatslijst aangevoerd door Loek Hermans, voormalig minister, ex-Kamerlid en oud-Commissaris van de Koningin. De afgelopen jaren was de goedgemutste Limburger Hermans (vaste grap bij het legen van een glas rode wijn: ‘Zo, da’s weer een rooie minder’) voorzitter van MKB Nederland en lid van de Eerste Kamer.

De benoeming van Hermans gebeurde met een bijna verdachte eensgezindheid. Nadat de voorgenomen kandidaat Uri Rosenthal was afge­haakt – hij werd minister van Bui­ten­landse Zaken – schoof de partijtop Hermans naar voren. Er waren geen tegenkandidaten, en in november werd hij op het partijcongres in Papendal onder luid gejuich op het schild gehesen. Onder VVD’ers klinkt niets dan lof over hun kandidaat. ‘We hebben straks iemand als fractievoorzitter die zowel in de politiek als het bedrijfsleven weet hoe de hazen lopen,’ zegt interim-voorzitter Mark Verheijen.
Ook bij het CDA hebben ze een grote jongen weten te strikken: oud-partijleider Elco Brinkman.

Opmerkelijk, omdat het perso­neelsbe­leid bij de christen-democraten het­ afge­lo­pen­
jaar nogal te wensen over­liet (Eur­lings vertrokken, Bal-kenende weg, Klink verdwenen, nog steeds geen partijvoorzitter). Uitgerekend in de nazomer, terwijl de partij was verwikkeld in een formatiedrama van epische proporties, werd Brinkman gepolst. Tijdelijk partijvoorzitter­ Liesbeth Spies: ‘De komende jaren kun je in de Eerste Kamer alleen functioneren als je enige statuur hebt. Of je het er mee eens bent of niet, de Senaat zal zich meer met dagelijkse politiek gaan bezighouden. Je hebt dus een politicus nodig met het vermogen om rustig te blijven. Iemand die niet bij de eerste de beste motie in paniek raakt.’

Bij de kleinere partijen mogen ze ook niet klagen. D66 komt met Roger van Boxtel, minister in Paars II en tegenwoordig bestuursvoorzitter van zorgverzekeraar Menzis. De SP presenteert voor de derde keer Tiny Kox – SP’er van het eerste uur, voormalig partijsecretaris en vertrouweling van Jan Marijnissen. De lijsttrekker van de ChristenUnie, professor Roel Kuiper, schreef zelfs een boek voor de kiezers over zijn ‘vorming tot christenpoliticus’. En dan hebben we nog de gevaarlijke outsiders: Niko Koffeman, de sluwe senator van de Partij voor de Dieren, en Jan Nagel, aanvoerder van een andere belangenbehartigerspartij, 50Plus.

Alleen de PvdA komt niet met een grote naam. Bij de grootste oppositiepartij stopt Han Noten, die de afgelopen jaren uitgroeide tot een eigenzinnig senator met gezag, na drie termijnen als fractievoorzitter. Om het gat te vullen, benaderde de partijtop afgelopen zomer Bert Koenders. De oud-minister voor Ontwikkelings­samenwerking zei nee: hij verkiest een internationale baan boven de Eerste Kamer. Ook Klaas de Vries en Guusje ter Horst, twee andere grote namen op de Senaatslijst, lieten de beker aan zich voorbijgaan. (Ter Horst naar eigen zeggen omdat ‘iemand op zo’n positie zelf in de Eerste Kamer moet hebben gezeten’, volgens anderen omdat ze geen zin had in het ledenreferendum).

Gelukkig stelde Jan Hamming, succesvol wethouder in Tilburg en uitermate geliefd binnen de PvdA, zich kandidaat. Maar de leden kozen – tot grote verbazing van velen in de partij – voor iemand anders: Marleen Barth, een voormalig Kamerlid dat tijdens de Fortuyn-revolte het veld moest ruimen en sindsdien in de publieke sector werkt. Hoewel Barth naar buiten toe wordt verdedigd als een ‘sterke lijsttrekker’, zijn er in de partij twijfels over haar capaciteiten: te emotioneel, te old school PvdA.

De gang van zaken bij de PvdA vertoont grote gelijkenis met de Europese Verkiezingen van 2009. Ook toen: amper regie vanuit de partijtop, de gedroomde kandidaat die nee zei (Kamerlid Martijn van Dam) en leden die een weinig bekende lijsttrekker kozen (Thijs Berman). Het resultaat is bekend: een verpletterende nederlaag. Zal het de PvdA opnieuw zo vergaan? Er zijn verschillen: de politiek leider gaat deze keer wél uitgebreid op pad met de lijsttrekker en de campagneorganisatie is flink verbeterd. Maar de peilingen voorspellen niet veel goeds.

En de PVV? Geert Wilders presenteert al wekenlang in elke provincie zijn kandidaten,­ maar over de lijsttrekker voor de Eerste Kamer hebben we hem nog steeds niet gehoord. Op vragen over de datum van presentatie geeft de partij geen antwoord. Er zijn in Den Haag mensen die vermoeden dat Wilders wacht met zijn Senaatskandidaten tot na 2 maart. Dat zou hem meer tijd geven voor het samenstellen van de lijst – de Eerste Kamerverkiezingen zijn pas op 23 mei. Maar het zou ook betekenen dat zijn kiezers straks niet weten wie ze in de Eerste Kamer lanceren. Een staatsrechtelijke noviteit.

Nog een noviteit: het is vanaf dit jaar niet meer mogelijk lijstverbindingen aan te gaan voor de Eerste Kamer. Dat zou wel eens grote gevolgen kunnen hebben voor het kabinet, aangezien die verbindingen essentieel zijn voor het verdelen van de restzetels. Maar het bespaart VVD en CDA ook een pijnlijke keuze. Vier jaar geleden hadden ze namelijk een lijstverbinding met respectievelijk D66 en de ChristenUnie – twee partijen die het kabinet-Rutte nu vanuit de oppositie te vuur en te zwaard bestrijden.