In de Brabanthallen in Den Bosch sprak Hans Spekman, de nieuwe voorzitter van de PvdA, gisteren voor het eerst zijn achterban toe. En het moet gezegd: hij deed het subliem. Gestoken in een Bretonse streepjestrui wandelde Spekman ontspannen over het podium, microfoon in de hand. Hij sprak uit het hoofd, en uit het hart. De speech van Job Cohen, voorgelezen vanachter een katheder en halverwege onderbroken voor het opzetten van een leesbril, stak er schraal bij af.

Eerst sprak Spekman over zijn familie. Over zijn moeder die op haar elfde van school moest om spruitjes te gaan plukken op het land. En over zijn grootvader, die in 1913 de lokale afdeling van de SDAP in Zevenhuizen oprichtte. Daarna had hij het over de partij van nu. 'De PvdA is links, mensen, laten we daar nou niet ingewikkeld over doen.' Hij haalde uit naar de 'snelle heren van de hedgefunds' die de politiek 'gijzelen'. De PvdA, besloot Spekman, is een 'activistische' partij. 'En daar ben ik van!' Zo rood hebben de sociaal-democraten het sinds Max van den Berg niet meer gehoord.

Het PvdA-kader at uit zijn hand. Er was een bijna tastbare opluchting voelbaar in de zaal: hé hé, eindelijk weer eens een onversneden links geluid vanuit de top van onze partij. Hier staat een echte, ouderwetse sociaaldemocraat!

Tijdens de speech van Spekman moest ik onwillekeurig denken aan Ivo Opstelten. Vier jaar geleden bevond de VVD zich in een vergelijkbare situatie als de PvdA nu. In de oppositie sloegen de liberalen geen deuk in een pakje boter. De peilingen waren hondsberoerd. Fractievoorzitter Mark Rutte was het onderwerp van lacherige commentaren. En het kader was zichtbaar ontevreden.

Toen trad de onverzettelijke Opstelten aan als partijvoorzitter. Hij begon Rutte uit de wind te houden. Partijgenoten die zich kritisch uitlieten over de politiek leider, kregen meteen een vriendelijk doch dringend telefoontje van Opstelten. Er werd een permanent campagneteam opgezet. Inhoudelijk keerde de VVD terug naar de electorale succesnummers uit het verleden: overheidsfinanciën, asfalt, law and order. Na een jaar begon het te werken. Het ondenkbare gebeurde: Rutte werd premier (en Opstelten minister).

Zou Hans Spekman dezelfde magic trick kunnen uithalen PvdA? Met zijn speech gaf hij de murw gebeukte sociaaldemocraten in ieder geval weer een beetje hoop. Hij kreeg gisteren op een belangrijk punt zijn zin: de partij gaat straks zijn leider kiezen via een open verkiezing, waarin ook mensen mogen stemmen die 'geen lid zijn, maar wel sympathie hebben voor de PvdA.' Dat zou wel eens voor nieuwe dynamiek kunnen gaan zorgen. Ook is de verwachting dat Spekman binnen de partij eens flink 'met de zweep erover' gaat, zoals een Kamerlid het verwoordde. 'Is er om half elf nog geen reactie? Dan ga ik het zelf doen.'

Natuurlijk zijn er beren op de weg. Voorlopig staat de PvdA in de peilingen nog tussen de vijftien en twintig zetels – veel minder dan de linkse concurrentie van de SP. Ook is de vraag hoeveel een ruk naar links de partij eigenlijk zou opleveren: voor het echte rode werk kan men al terecht bij Emile Roemer, terwijl er in het midden mensen weglopen naar D66 en GroenLinks. Bovendien is het kernverhaal van de PvdA een stuk minder helder dan dat van de VVD. Sociale gerechtigheid, maar dan wel op een realistische, moderne manier. Wie wordt daar warm van? En hoe geef je zoiets vorm middenin de ergste economische crisis in tachtig jaar?

Toch is alles mogelijk met het huidige electoraat. Eén psychologisch kantelpunt is tegenwoordig genoeg om de weg omhoog (of omlaag) in te zetten. In de politiek draait het net zo vaak om zelfvertrouwen als om electorale strategie of ideologische veren. En dat zelfvertrouwen was voor het eerst in lange tijd weer eens voelbaar bij de PvdA.