Het is weinig respectvol maar toen ik van het overlijden van Thijs Wöltgens hoorde, moest ik toch in de eerste plaats denken aan de genoeglijke zwerftochten door nachtelijk Den Haag die we eind jaren tachtig samen maakten. Het was in de tijd dat politici en journalisten nog dozen vol sigaren rookten en zopen als een ketter. De PvdA'er uit Kerkrade was daar niet slecht in. Wat maakten we het laat in Nieuwspoort, de Pijpela en de Kabouterbar! Meestal eindigden we tegen vijven op de etage aan de Hofweg die hij samen met een aantal andere Kamerleden uit de provincie had betrokken. Sofa's, schemerlampen en kratten bier herinner ik me. Brand Bier uit Limburg, een ander merk kwam er niet. Het knappe van Thijs was dat hij om tien uur 's ochtends al weer achter de katheder stond om een vlammend verhaal te houden over de goudvoorraden van De Nederlandsche Bank (die van hem mochten worden verkocht om de sociale voorzieningen te verbeteren). Wat een uithoudingsvermogen! Ik keek in die tijd gigantisch tegen hem op.

Kind van de Doorbraak

Thijs was een kind van de Doorbraak. Bij me in de kast staat nog de scriptie waarop hij afstudeerde aan de Rijksuniversiteit Utrecht: de geschiedenis van de socialistische mijnwerkersbond in het diepe Zuiden. In 1977 kwam hij in de Tweede Kamer en stond meteen bekend als een onorthodoxe denker. Samen met Jos van Kemenade en Jo Ritzen schreef hij de nota Om een werkbare toekomst. Om de verzorgingsstaat te redden moest de arbeidsparticipatie worden bevorderd. Tegenover het recht op een uitkering moest voortaan een sollicitatieplicht en de plicht tot bijscholing staan. Rechtse taal, vonden veel sociaal-democraten dat toen nog. Links was toch zeker niet voor de prestatiemaatschappij? Nu krijgt Mariëtte Hamer applaus als ze op 1 mei dezelfde ideeën verdedigt.

Ondanks het feit dat Joop den Uyl en de zijnen Wöltgens bij de 'neo-realisten' indeelden, was hij geliefd bij zijn partijgenoten in de Kamer. Liefkozend noemden ze hem 'Beertje Colargol'. Wim Kok trad aan, de partij maakte een ruk naar het midden. Toen Kok vicepremier en minister van Financiën werd, leek Wöltgens de geschikte man om hem als fractieleider op te volgen. Het werd een drama. Wöltgens kon niet tegenhouden dat het kabinet wilde gaan bezuinigen op de WAO. Op het moment suprème vertrok hij naar Kerkrade. Kok en staatssecretaris van Sociale Zaken Elske ter Veld - ooit zijn trouwste maatje binnen de fractie - beschuldigden hem van vaandelvlucht. In 1992 kwam er een nieuwe partijvoorzitter: de vingervlugge Felix Rottenberg. Die moest niets hebben van de bonhommie van Wöltgens - door hem aangezien voor gemakzucht. Via De Telegraaf pleegde Rottenberg een coup tegen de 'luie Limburger'. Een tweede termijn als fractieleider zat er voor Wöltgens niet in. Na vijf jaar liet hij zich benoemen tot burgemeester van Kerkrade.

Ondanks functies als voorzitter van het College van Bestuur van de Open Universiteit in Heerlen, voorzitter van de Zuid-Limburgse Kamer van Koophandel en voorzitter van de Kamer van Koophandel Nederland werd Wöltgens op zijn oude dag steeds linkser. In boeken als De neezeggers bekritiseerde hij de neo-liberale compromissen die Kok in het paarse kabinet met de VVD en D66 sloot. De democratie moest uit de greep van de markt worden bevrijd, daar lag de opdracht van de PvdA. Te links werd hij nu opeens gevonden. Makkelijk praten als je zelf niet meer in de Kamer zat, roddelden ze over hem aan het Binnenhof. Maar de drama's rond de invoering van marktwerking bij de NS, de nutsbedrijven en de taxi's geven hem achteraf gelijk.

Onlangs viel hij in een artikel in Socialisme en Democratie Arie van der Zwan bij die in zijn boek over de PvdA schreef dat Bos de strijd moest aangaan met het grote kapitaal. Wöltgens eindigde uiteindelijk net zo radicaal als toen hij in zijn studententijd de socialistische mijnwerkers bewierookte.

Zijn AOW heeft hij net niet gehaald. Een hartinfarct. Ik zal de leerling van de Franciscanenpaters die op zijn manier sociaal-democraat werd missen - en niet alleen vanwege al die kratten Brand bier. Rust zacht, Thijske!