Richard Holbrooke, de Amerikaanse topdiplomaat die eind vorig jaar overleed, zorgde dat er vrede werd gesloten op de Balkan. Hij vertegenwoordigde zijn land bij de VN en stond op goede voet met Afghaanse stamhoofden en Pakistaanse generaals. Geen situatie was hem te gecompliceerd. Toch zei de briljante onderhandelaar een jaar voor zijn dood: 'Van de Nederlandse politiek begrijp ik helemaal niets.'

De verzuchting van Holbrooke sloeg op de verhoudingen binnen het vierde kabinet-Balkenende. De premier en zijn minister van Buitenlandse Zaken hadden het Witte Huis verzekerd dat ze ervoor zouden zorgen dat de Nederlandse troepen in Uruzgan bleven. De minister van Defensie verzette zich aanvankelijk met hand en tand, maar later sloeg hij als een blad aan de boom om. Terwijl de vicepremier en de minister van Ontwikkelingssamenwerking nog steeds niets moesten hebben van een langer verblijf van de troepen in Uruzgan. Kon iemand die lui in Den Haag eens flink door elkaar schudden, moet Holbrooke hebben gedacht. Dat had bij Miloševic ook goed gewerkt.

Het vervolg van de Haagse Afghanistan-soap is de Amerikaanse bemiddelaar gelukkig bespaard gebleven. Balkenende, Van Middelkoop, Koenders en Bos zijn uit de nationale politiek verdwenen. Verhagen wast zijn handen in onschuld op het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Het Nederlandse vlaggetje is intussen van de website van de internationale troepenmacht ISAF afgehaald. De nieuwe bewindslieden Rutte, Rosenthal en Hillen hoopten onze geschonden internationale reputatie op te vijzelen door politietrainers naar de noordelijke provincie Kunduz te sturen. Behendig maakten ze gebruik van het feit dat ook de progressieve Kamerleden Mariko Peters en Alexander Pechtold zich daar in april voor hadden uitgesproken. Helaas brak binnen GroenLinks de pleuris uit: ging het bij het voorstel van het kabinet om politietrainers of een gecamoufleerde vechtmissie? PVV, SP en PvdA trokken gebroederlijk ten strijde tegen het voorstel. Zodat brede steun vanuit de Kamer ontbreekt. Vooral de opstelling van Job Cohen schoot de voorstanders van de trainingsmissie in het verkeerde keelgat. De PvdA is van oudsher toch een internationaal georiënteerde partij? Mariëtte Hamer beloofde vorig jaar nog plechtig: 'We laten de Afghanen niet in de steek.' Waarom gedragen de sociaal-democraten zich dan nu net zo provincialistisch als Geert Wilders en Harry van Bommel?

Het antwoord is te vinden in de ambtsberichten van de Amerikaanse ambassade die sinds kort op WikiLeaks staan. Al in juli 2009 signaleerde Andrew C. Mann van de Amerikaanse ambassade in Nederland dat toenmalig partijleider Bos zich eerder liet leiden door binnenlands-politieke overwegingen dan door de situatie aan de voet van de Hindu Kush. De PvdA had bij de Europese verkiezingen vier van haar zeven zetels verloren. Bos had zijn fractie gedwongen het eerste testtoestel van de JSF goed te keuren en dat werd hem door de rank and file kwalijk genomen. Zijn partijleiderschap stond ter discussie. Dat was volgens de ambassaderaad de reden dat Bos zich tegen de verlenging van de missie in Uruzgan keerde. Op 24 augustus van dat jaar kreeg de vicepremier een telefoontje van de nieuwe ambassadeur in Den Haag, Fay Hartog Levin, een vertrouweling van president Obama. Haar man is in Chicago eigenaar van de East Bank Club waar Obama basketball speelde. Fay steunde met gulle hand de campagne van de Democratische presidentskandidaat.

In het telefoongesprek drong de ambassadeur er bij de PvdA-leider op aan dat de Nederlandse troepen ook na 2010 in Uruzgan zouden worden gehandhaafd. Met Bos viel over een langer verblijf van Nederland in Afghanistan te praten. Maar niet in Uruzgan. De militaire expeditie was extreem impopulair, legde hij vertrouwelijk uit, vooral binnen zijn partij. Om het telegram van Hartog Levin aan Washington te citeren: 'Bos did not know if staying in Uruzgan would fly with his party.' Op verdere contacten met bijvoorbeeld de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Ivo Daalder en opperbevelhebber David Petraeus zat de PvdA-leider niet te wachten. Die konden terecht bij Bert Koenders. Bij Hartog Levin ontstond de indruk dat Bos de Amerikanen uit alle macht probeerde te mijden.

Van Cohen werd een 'open mind' verwacht. Maar ook hij zet zich schrap tegen de politietrainingsmissie in Kunduz. Tot verdriet van de Embassy.

In 2008 waren de sociaal-democraten dolblij met de komst van Obama. Vorig jaar nog werd de leus 'Yes we Cohen!' aangeheven. Nu verschanst de PvdA zich samen met SP en PVV achter de dijken. Als Richard Holbrooke nog in leven was geweest, had hij het wéér niet begrepen.