Aftellend naar het nieuwe decennium kijken onze redacteuren terug op het afgelopen jaar. Deel 3: Het jaar waarin Guusje ter Horst opriep tot een opstand van de elite, de overheid nog amper kon besturen en de economische crisis wel eens een uitkomst zou kunnen zijn.

Halverwege 2009 slaakte Guusje ter Horst, minister van Binnenlandse Zaken, in Vrij Nederland een hartekreet. Het moest afgelopen zijn met het gescheld op gezagsdragers in Nederland, sprak zij. Het was de hoogste tijd dat de intellectuele elite van Nederland in opstand kwam tegen de 'vergroving' van het maatschappelijk debat door Geert Wilders en zijn kornuiten.

Ter Horsts opmerkingen waren velen ongetwijfeld uit het hart gegrepen. Maar ze hadden ook iets onmachtigs: de politiek die zich afvraagt waar de 'weldenkende en wellevende mensen' in het land in hemelsnaam blijven met hun steun. En hoezo, een opstand? Heeft de geblondeerde leider uit Venlo in 2009 reeds het Torentje betrokken?

De uitbarsting van Guusje was exemplarisch voor de verwarring die het afgelopen jaar verder om zich heen heeft gegrepen bij de gevestigde partijen in Den Haag. Aan de ene kant worden ze bedreigd door de PVV van Geert Wilders, die bij de Europese verkiezingen in juni de tweede partij van het land werd. Aan de andere kant worden ze bedreigd door diens grootste gesel, D66-leider Alexander Pechtold. De pavlovreactie van de regeringspartijen: we moeten beter luisteren naar de boze burger. Minister Plasterk betreurde openlijk dat hij niet de tijd had genomen om op de dijk van Volendam (PVV: 49,9%) met de kiezer te gaan praten.

Is dat de oplossing, je begripvol de huid vol laten schelden? PvdA-senator Han Noten legde in Vrij Nederland uit waarom zo'n houding niet werkt: 'Wanneer je vrouw zegt dat je eens wat vaker een bosje bloemen moet meenemen, moet je ook niet een uur later al met een bloemetje komen aanzetten. Dan zegt ze namelijk: "Ja, nu is het te laat. Je doet het alleen maar omdat ik het zeg!"'

Conclusie: de afstand tussen burger en politiek moet niet kleiner, maar juist gróter worden. Kiezers zitten niet te wachten op politici die ze naar de mond praten. Ze willen gezagsdragers die durven te regeren.

En juist dát is de afgelopen jaren hondsmoeilijk geworden in Nederland. In de ban van het marktdenken heeft de rijksoverheid de laatste vijftien jaar stelselmatig de verantwoordelijkheid voor het bestuur uit handen gegeven. Er is een wirwar ontstaan van overbodige bestuurslagen, semi-publieke organen en halfgeprivatiseerde diensten. De effecten werden in 2009 pijnlijk zichtbaar: geklungel rond de Westerschelde, chaos in de thuiszorg en corporatiedirecteuren in Maserati's. Probeer zo'n land nog maar eens fatsoenlijk te besturen.

Maar er gloort hoop. De economische crisis, in februari plechtig afgekondigd door premier Balkenende, biedt het kabinet de kans de verlammende besluiteloosheid te doorbreken.

Eerste teken van een kentering zou de verhoging van de AOW-leeftijd kunnen zijn. Ondanks het verzet van een populistisch monsterverbond (PVV, SP en vakbeweging) hield het kabinet dit najaar voet bij stuk. Vervolgens trotseerde de regering met het plan voor de kilometerbeprijzing de autorijdende Telegraaf-lezer. Eindelijk, bestuurlijke moed! De miljardenbezuinigingen die het kabinet voor komend voorjaar op de agenda heeft gezet, bieden nog meer kansen voor dappere beslissingen. Dat zet meer zoden aan de dijk dan wachten op de opstand van de elite.