De meest zichtbare gedupeerden van een verkiezingsnederlaag zijn Kamerleden. Die raken hun zetel kwijt, en dat staat in de krant. Bekende slachtoffers van 9 juni: Mei Li Vos, John Leerdam (PvdA), Jan Schinkelshoek en Pieter Omtzigt (CDA), Fons Luijben (SP) en Ed Anker (ChristenUnie).

De collateral damage van de verkiezingen wordt pas later zichtbaar. Dan begint de exodus van de mannen en vrouwen op de achtergrond: voorlichters, politiek assistenten (PA’s), fractiemedewerkers. Eigenlijk is hun vertrek een groter drama dan dat van de parlementariërs: de nederlaag was niet hun schuld, en ze vinden moeilijker emplooi.

Zo loop ik regelmatig voormalige PA’s van PvdA-bewindslieden tegen het lijf. In februari, na de val van het kabinet, waren ze van het ene op het andere moment werkeloos. Sommigen, zoals Jean Fransman (PA van Guusje ter Horst), zijn blijven plakken op het ministerie. Fransman is nu voorlichter bij Binnenlandse Zaken en weet alles van de politie. Anderen, zoals Thijs Reuten (PA van Frans Timmermans), hebben de politiek verlaten en zoeken een baan in het bedrijfsleven.

Ook bij de ChristenUnie is er leegloop. Ze verloren een zetel en verdwijnen uit het kabinet. Dus nemen maar liefst drie ondersteunende krachten afscheid. Sjirk Kuijper, de aimabele woordvoerder van Arie Slob, verruilt Den Haag voor een uitdagende baan bij het Waterschap Rijn en IJssel. Zijn collega Jolande Uringa is reeds vertrokken naar de Gedeputeerde Staten van Utrecht. En Reinier Koppelaar, de PA van André Rouvoet, laat het Binnenhof ook fysiek ver achter zich: hij vertrekt per oktober naar de Nederlandse ambassade in Bejing.

Bij het CDA is de bijl er het hardst ingegaan: daar zijn per 1 september maar liefst zestig medewerkers ontslagen. Er is zelfs een site in de lucht waar de gedumpte CDA-fractiemedewerkers een nieuwe werkgever kunnen vinden. ‘We kunnen niet garanderen dat de droombaan gevonden wordt,’ staat op de homepage, ‘maar we bieden wel de snelste manier om op zoek te gaan naar een beter salaris, een aardige(-r) baas of kortere files.’ Bedenker van site: Rendert Algra, voorzitter van vakbond de Unie, en oud-CDA-Kamerlid.

En hoe zit het met de master aller PA’s, de politiek assistent van de premier? ‘Ik blijf Balkenende ondersteunen zolang hij nog premier is,’ twitterde Jeroen de Graaf de dag na het dramatische CDA-verlies. ‘Daarna vakantie en ondertussen uitkijken naar een andere baan.’

Weinig meer van vernomen sindsdien.