Officieel zijn het verkiezingen voor de provincie. Maar wie de eerste verkiezingsdebatten beluisterde, had dat makkelijk kunnen ontgaan. Bezuinigingen op het onderwijs, 130 kilometer rijden op de snelweg, hoofddoekjesverbod op de bus - het ging over veel, maar niet over de provincie. De stembusgang op 2 maart draait voor de partijen maar om één ding: haalt het kabinet-Rutte een meerderheid in de Eerste Kamer?

Tot enkele weken geleden zag het er goed uit voor de regeringscoalitie. Rutte was populair als premier, zijn kabinet straalde daadkracht uit en de linkse oppositie was vooral bezig met onderling gekibbel. Het CDA zou op 2 maart fikse klappen krijgen, maar dat zou worden gecompenseerd door winst van de VVD en de entree van de PVV in de Senaat. De gewenste achtendertig zetels leken binnen handbereik.

Inmiddels zijn de vooruitzichten voor Rutte minder rooskleurig. Volgens verschillende onderzoeken dreigen veel VVD- en PVV-kiezers thuis te blijven: er zit al een fijn rechts kabinet, dus waarom naar het stembureau? Maar het CDA staat er onderhand zo slecht voor dat VVD en PVV elke stem nodig zullen hebben om de coalitie aan een meerderheid te helpen.

De nakende implosie van het CDA zou wel eens gunstig kunnen uitpakken voor de PvdA, de grootste oppositiepartij. Maandenlang zag het er beroerd uit voor Job Cohen. Op 2 maart zou hij wel eens zijn Waterloo kunnen vinden als PvdA-leider, dachten veel mensen. Maar het verwachte verlies van de PvdA zal nu positief afsteken bij de enorme nederlaag van het CDA - net als een jaar geleden bij de gemeenteraadsverkiezingen. Niet Job Cohen, maar Maxime Verhagen lijkt de grote verliezer te worden.

Bij de PvdA zit de stemming er dan ook voor het eerst sinds tijden weer in - al was het maar uit stiekem leedvermaak over de neergang van de christen-democratische rivalen. Het verzet tegen de politietrainingsmissie naar Kunduz lijkt goed te hebben uitgepakt voor de sociaal-democraten, en in de peilingen is enig herstel zichtbaar. Met name in het noorden van het land staat de PvdA nog altijd sterk: volgens een peiling van RTV Drenthe zou de partij in die provincie niet alleen veruit de grootste blijven, maar zelfs een zetel winnen. 'De trend is opwaarts,' zegt PvdA-voorzitter en campagneleider Lilianne Ploumen. 'Het maatschappelijk protest tegen de bezuinigingen van het kabinet is nu al veel sterker dan we hadden verwacht. Het is onze strategie om dat protest een stem te geven.'

Daarom liet Job Cohen de afgelopen weken zijn gezicht zien bij talloze demonstraties en stakingen: op het Malieveld met studenten tegen de boete voor langstudeerders, in Nieuwegein met onderwijzers tegen de kortingen op het speciaal onderwijs, in Amsterdam met trambestuurders tegen de dreigende aanbesteding van het openbaar vervoer. Dat alles onder de ietwat dwingende campagneslogan 'Het moet eerlijker'.

Wie Cohen telkens aan zijn zijde vond, was SP-leider Emile Roemer. Aan een speciale strategie hoeft de Socialistische Partij weinig tijd te besteden: actievoeren tegen 'afbraakbeleid' en 'asociale maatregelen' is al decennialang haar corebusiness. De kreet is deze keer kortweg: 'Pro-test!' - een speelse verwijzing naar de opmerking van Rutte dat de verkiezingen voor zijn coalitie een 'test' zouden worden.

D66 kiest vanuit de oppositie voor een heel andere aanpak: niet klagen over bezuinigingen, maar erop wijzen wat het kabinet allemaal niet doet. Zo willen de sociaal-liberalen kritische VVD'ers en CDA'ers verleiden tot een overstap. 'De SP en de PvdA zitten in de modus: dit kabinet doet te veel,' zegt campagneleider Roy Kramer. 'Onze strategie is te laten zien dat dit kabinet juist te weinig doet. We willen laten zien wat mensen die VVD of CDA hebben gestemd, eigenlijk voor hun stem gekregen hebben. Een beetje veiligheid, wat voornemens tegen immigratie. Maar wat doet dit kabinet aan echte sociaal-economische hervormingen, aan onderwijs, aan duurzaamheid?'

Wat is de campagnestrategie van GroenLinks? Dat blijft enigszins onduidelijk. De partij hanteert een variatie op een oude verkiezingsslogan ('Zin in de toekomst' is nu 'Kies voor de toekomst'), er is verwarring over wie de campagneleider is ('Dat moeten we nog even uitzoeken') en sinds de fractie ervoor koos de missie naar Kunduz te steunen, is de partij weggezakt in de peilingen. Blijkbaar hebben de leiderschapswissel van Halsema naar Sap en de discussie over Afghanistan zo'n beslag gelegd op de partij, dat er weinig energie over is voor een vurige campagne.

Voor alle partijen zal de opkomst op 2 maart cruciaal zijn. Vooralsnog zijn vooral progressieve kiezers van plan naar de stembus te gaan: volgens een recente peiling van TNS NIPO zegt 69 procent van de D66-stemmers, 68 procent van de PvdA'ers en 66 procent van de GroenLinksers zeker te gaan stemmen. De VVD-achterban (55 procent) en de PVV-aanhang (40 procent) blijft daarbij ver achter.

Premier Rutte heeft al alarm geslagen over de mogelijk lage opkomst. 'Dit kabinet neemt maatregelen om Nederland sterker, veiliger en financieel gezond te maken,' zei hij bij de aftrap van de VVD-campagne langs de A2 bij Beesd. 'Willen we deze maatregelen daadwerkelijk kunnen uitvoeren, dan is een meerderheid in de Eerste Kamer van belang.'

Volgens Tim de Beer van TNS NIPO zou Ruttes oproep ook nadelig kunnen uitpakken voor de coalitie. 'Misschien denken meer VVD'ers: ik ga toch maar stemmen. Maar het kan ook juist een aansporing zijn voor progressieve kiezers om naar de stembus te gaan.'

Met zo veel op het spel is het opmerkelijk dat Rutte weigert de komende tijd zijn persoonlijke gewicht in de strijd te gooien. Hoewel de premier zelf aanzienlijk populairder is dan zijn kabinet, heeft de VVD-top besloten hem niet in te zetten bij televisiedebatten. Als minister-president moet hij 'boven de partijen' staan en bovendien zou hij het 'te druk' hebben. Rutte is met zijn gezicht op geen enkele verkiezingsposter te vinden. De VVD-campagne moet het hebben van slogans als: 'Nederland vooruit met 130 kilometer per uur', 'Zinvol bezuinigen is ook een kunst' en 'Grenzen dicht voor wie ze overschrijdt'.

Volgens campagneleider Charlie Aptroot kiest de VVD in haar strategie 'duidelijk voor de inhoud'. 'Bij de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar hadden we ook geen persoon op de posters, en toen hebben we het ook goed gedaan.'

De werkelijke reden achter Ruttes terughoudendheid lijkt een andere: de VVD wil het CDA sparen. De liberalen zijn niet gebaat bij een al te grote nederlaag van hun regeringspartner: dat zorgt alleen maar voor onrust binnen de coalitie. 'Als Rutte mee zou doen aan de televisiedebatten, zou hij tegenover Verhagen komen te staan,' geeft Aptroot toe. 'En dat is toch wat ongemakkelijk.'

Bij het CDA heerst intussen op verscheidene fronten verwarring. Er is geen leider en onduidelijk is waar de partij voor staat. De campagneslogan 'Recht uit het hart!' lijkt vooral bedoeld om tegen te spreken dat het de partij uitsluitend om het behoud van de macht zou gaan. Maar dat staat weer op gespannen voet met de keuze van oudgediende Elco Brinkman, machtspoliticus pur sang, als lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Brinkman, na zeventien jaar weer terug in de landelijke politiek, maakte in de eerste debatten een onwennige en fletse indruk.

CDA-campagneleider Michael Sijbom houdt de moed erin. Hij wijst erop dat het CDA traditioneel stevig is ingebed in de provinciale politiek. Bovendien leek zijn partij bij herindelingverkiezingen in november weer wat op te krabbelen. 'We hebben goede hoop dat we een deel van onze vaste kiezers terug kunnen winnen.' Volgens de peiling van TNS NIPO lijkt het CDA de afgelopen maand een paar procent te winnen. Maar dat gaat volledig ten koste van de VVD, zegt Tim de Beer van TNS NIPO. 'Dus per saldo schiet de coalitie er niets mee op.'

Hoe de uitslag op 2 maart ook uitpakt, alle partijen hebben hun verhaal klaar. Ze zullen allemaal betogen dat ze het eigenlijk niet zo slecht hebben gedaan: ten opzichte van eerdere peilingen (PvdA), ten opzichte van de vorige Statenverkiezingen (VVD, D66, GroenLinks) of ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 (SP). Ook het CDA doet aan verwachtingsmanagement: Maxime Verhagen zei onlangs te vrezen dat het CDA niet meer dan tien van haar eenentwintig Eerste Kamerzetels zal behouden. De impliciete boodschap: elke zetel méér is winst.