Honderdduizend demonstranten gingen de straat op uit protest tegen bezuinigingen op de kunsten. Maar wat nu?

Ivo Niehe was afgelopen zaterdag op de protestbijeenkomst Schreeuw om Cultuur op het Amsterdamse Leidseplein de grote verrassing. De man die al sinds jaar en dag een van de gezichten is van de Tros ('De grootste familie van Nederland') was door de organisatoren als spreekstalmeester gevraagd. Een slimme keuze. Niehe, die inmiddels al voor het vijfde seizoen met een eigen theatershow door het land trekt, kan moeilijk worden afgedaan als vertegenwoordiger van 'linkse hobby's', dan wel worden weggezet als drager van 'designerbrillen' of als grachtengordeldier.

Bezuinigingen? Heel begrijpelijk, zo hield hij zijn gehoor voor. Maar dan wel met verstand en visie. De in baksteenrood colbert gehulde televisiecoryfee haalde - als enige spreker - hard uit naar de nieuwe regering. Hij noemde Mark Rutte en Maxime Verhagen de 'Jan Klaassen en Katrijn' van het nieuwe kabinet, en Wilders de poppenspeler die aan de touwtjes trekt. 'Vooraf was ik een beetje bevreesd dat die "schreeuw-actie" niet de sympathie zou opwekken waar men op hoopte,' zegt Niehe. 'Maar ik moet zeggen dat met zijn allen schreeuwen op het Leidseplein wél werkte. En het optreden van de sopraan Myra Kroese van de Nederlanse Opera ontroerde mij totaal. Voor twintigduizend mensen a capella zingen. Echt briljant.'

Ook Frits Bolkestein doorbrak het beeld van een stelletje acteurs dat voor eigen parochie aan het preken was. Hij wilde niet minder maar juist meer geld naar kunst en cultuur. Gejuich was zijn deel. Maar dat geld moest dan wel af van de Ontwikkelingssamenwerking. Boegeroep. Het erelid van de liberalen genoot zichtbaar van de verwarring die hij stichtte.

'Wij vonden het belangrijk dat júíst Bolkestein kwam,' zegt Marc van Warmerdam, directeur van toneelgroep Orkater en een van de sleutelfiguren achter de acties. 'GroenLinks en de SP wilden ook graag mensen sturen, maar wij hebben hun gevraagd hun achterban op te roepen te komen. Verder wilden we het zo veel mogelijk a-politiek houden.'

De grootste opkomst was in Amsterdam, maar van Groningen tot Maastricht en van Leiden tot Hengelo kwamen mensen bij elkaar op straten en pleinen om met elkaar te schreeuwen om cultuur. In totaal waren er naar schatting van de organisatie zo'n honderdduizend betogers op de been. Wie niet aanwezig was, was Bart de Liefde, de kersverse VVD- woordvoerder voor kunst en cultuur. Hij was een weekeindje op stap met zijn gezin. 'Anders was ik zeker gaan kijken.' Van de uitspraken van erelid Bolkestein heeft De Liefde kennis genomen. 'Met alle respect voor zijn verdiensten, de mening van de heer Bolkestein is voor mij net zo belangrijk als die van ieder ander.' Hij benadrukt dat de VVD niet 'visieloos' wil bezuinigen. 'De soep wordt niet zo heet gegeten als hij afgelopen zaterdag werd opgediend,' voorspelt De Liefde. 'We gaan niets overhaast doen.'

Maar de Amsterdamse PvdA-wethouder Carolien Gehrels hield een heel andere indruk over aan haar eerste gesprek met staatssecretaris voor Cultuur Halbe Zijlstra. 'Hij wil strak vasthouden aan zijn opdracht. Dat vijftig procent bezuinigen op podiumkunsten betekent dat schouwburgen strak leeg staan. Dit gaat niet werken, het is te veel en te snel. Hiermee zet je niet het mes, maar de bijl in kunst en cultuur.'

Op 13 december debatteert de Tweede Kamer met Zijlstra over de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. De VVD-staatssecretaris zal begin december een brief naar de Kamer sturen waarin hij de voorgenomen bezuiniging van tweehonderd miljoen euro nader zal uitwerken. 'Die brief wachten we af,' zegt Marc van Warmerdam. 'Daaruit zal blijken of hij enig begrip toont voor de oproep die we gedaan hebben tijdens de protestbijeenkomsten.'

En wat als dat niet zo is? 'Als er nul begrip komt, kan ik me voorstellen dat we alle mensen die nu verspreid over het land hun stem hebben laten horen, gaan vragen begin december naar Den Haag te komen. En als dat nog niets oplevert, ben ik er ook geen tegenstander van als we als ultiem middel een algemene staking afkondigen in de theaters en concertzalen.'

Zal Ivo Niehe er ook weer bij zijn in Den Haag? Hij twijfelt. 'Nu is het verrassend. Maar een tweede keer?'