Mijn aangetrouwde neef uit het Gooi zegt: 'Wat een vreselijk rechts programma heeft de VVD geschreven.' Sinds mensenheugenis stemt H. op de liberalen. Nu overweegt hij naar de PvdA over te lopen. Vanwege Job Cohen, 'een fatsoenlijke vent'.

Het gesprek in het buurtcafé tekent de verwarring die onder de Nederlandse kiezers heerst. Uit de laatste peiling van Maurice de Hond blijkt dat bijna de helft van de respondenten de VVD in de regering wil, maar dan wel met Cohen als premier. Een onwaarschijnlijke uitkomst van de komende kabinetsformatie? Alle andere mogelijke combinaties roepen nog meer problemen op.

Een rechts-nationalistische regering van CDA, VVD en PVV geniet enige populariteit bij de aanhangers van Rutte en Wilders, maar niet bij die van Balkenende. Zevenenzeventig procent van de CDA-kiezers moet niets hebben van de optie die hun lijsttrekker zo nadrukkelijk openhoudt. Met Wilders in zee gaan, zou dus wel eens voor een partijscheuring kunnen zorgen.

Paars-plus (PvdA, VVD, D66 en GroenLinks) is de wensdroom van veel linkse kiezers maar stuit op weerstand bij conservatieve aanhangers van Rutte. Een linkse coalitie gooit alleen hoge ogen bij GroenLinks en de SP. De gemiddelde christen-democraat snakt naar een gematigd rechts kabinet van CDA, VVD, ChristenUnie en D66 - een onwaarschijnlijke combinatie gezien de tegenstelling tussen beide laatste partijen over bijvoorbeeld het respecteren van de zondagsrust.

Welke regering ook aantreedt, De Hond constateert nu al dat de 'onvrede' groot zal zijn. Heel veel sterkte gewenst aan Herman Tjeenk Willink, Rein Jan Hoekstra en al die andere hotemetoten die in aanmerking komen voor een benoeming door Hare Majesteit tot kabinetsinformateur.

Is Orde op zaken (het VVD-verkiezingsprogramma) zo rechts? Mag je wel zeggen! De liberalen willen maar liefst 30 miljard euro bezuinigen. Ze dromen van een kleine overheid 'met een kwart minder politici, halvering van het aantal ministers en veel minder ambtenaren'. De ontwikkelingshulp? Halveren! De WW? Inkorten! Kansloze immigranten? Niet meer tot Nederland toelaten! Er komt wél meer politie op straat en de hypotheekrenteaftrek wordt gehandhaafd. Aan dat 'heilige huisje' mag niet worden getornd.

Hebben de liberalen nu al gekozen voor regeren met rechts? Die conclusie is voorbarig. Ook de verkiezingen van 1994 ging de VVD in met een snoeihard bezuinigingsprogramma. Orde op zaken heette toen Nederland moet weer aan de slag. Voornaamste auteur was financieel wonderkind Frank de Grave. Bezuinigingen waren nodig om de groei van de staatsschuld te beperken. De uitkeringen moesten omlaag, net als het minimumloon. Wie wilde werken, moest worden beloond. Wie dat weigerde, moest zelf maar voor de gevolgen opdraaien.

Met zulke hardvochtige taal prezen de liberalen zich uit de markt, schreven de kranten. Wie wilde in hemelsnaam nog met hen regeren? Vergeten werd dat De Grave op dat moment in druk gesprek was verwikkeld met PvdA'ers als Ad Melkert en Frans Leijnse. In het chique Haagse Hotel Des Indes. Bij Hans Dijkstal thuis aan de Wassenaarse Poortlaan. In de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester Van Thijn. Daar werd de basis gelegd voor een paars kabinet zonder het CDA. Eenmaal regeringspartij tekende de VVD voor handhaving van de hoogte en duur van de uitkeringen, de Melkertbanen en het grotestedenbeleid. Een goed liberaal is behalve beginselvast ook flexibel.

Van een Des Indes-beraad tussen PvdA, D66 en VVD is op dit moment geen sprake. Cohen drinkt geen koffie met Halsema, niet met Roemer maar ook niet met Rutte. Tot 9 juni zullen de liberalen naar buiten toe stug moeten volhouden dat de sociaal-democraten de erfvijand zijn. Rutte, na al het gedoe met Rita Verdonk terug in de kiezersgunst, kwijt zich gewetensvol van die taak.

Bij de presentatie van Orde op zaken in Nieuwspoort beloofde hij uitsluitend steun te geven aan een kabinet 'dat bereid is de maatregelen te nemen die nodig zijn om Nederland er weer helemaal bovenop te helpen'. Bij Nova benadrukte hij als een eenentwintigste-eeuwse Hans Wiegel de onoverbrugbare kloof tussen de financiële degelijkheid van zijn eigen partij en het Sinterklaasgedrag van de socialisten. Coalitievorming met de PvdA was 'welhaast onmogelijk'.

Rutte móét dat ook zeggen, wil hij de concurrentie met Balkenende en Wilders volhouden.
Maar op 10 juni ligt het anders. In Nieuwspoort sloot Rutte geen enkele partij uit - ook de spilzuchtige PvdA niet. Als de VVD de steun van de conservatieven weet te behouden, kán Job Cohen premier van Paars-plus worden. Mijn aangetrouwde neef uit het Gooi zou zo'n scenario zeer appreciëren.