Hoeveel blijft er nog over van het regeerakkoord ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’? ‘De hoofdlijnen van het regeerakkoord moeten wel overeind blijven. Maar concessies zijn niet onmogelijk,’ zei de liberale fractieleider Stef Blok in VN van deze week. Het was nou eenmaal onduidelijk of het kabinet-Rutte na 23 mei nog over een meerderheid in de senaat beschikte en dan moet een fractievoorzitter realistisch zijn. ‘Dan moet je per wetsvoorstel een meerderheid organiseren,’ aldus Blok tegen interviewer Thijs Niemantsverdriet.

De weekbladen lagen nog niet in de kiosk of de coalitiepartijen leverden al principe na principe in. Minister van Onderwijs Marja van Bijsterveldt reageerde nog stoer toen het CDA-congres zich begin april voor verzachting van de bezuinigingen op het passend onderwijs uitsprak. Geen sprake van, die bezuinigingen lagen vast in het regeerakkoord! Ook D66-Kamerlid Boris van der Ham kreeg dat van de minister te horen.

Woensdag sloeg Van Bijsterveldt opeens een andere toon aan: de bezuinigingen op het passend onderwijs werden een jaar uitgesteld. Tegelijk kwam haar staatssecretaris Halbe Zijlstra met goed nieuws voor de langstudeerders. Komend studiejaar kunnen ze er nog de kantjes van aflopen zonder 3000 euro extra collegegeld te hoeven betalen. De gevreesde ‘Halbe-heffing’ gaat op zijn vroegst pas in 2012 in. Om een gapend gat in de onderwijsbegroting te voorkomen werd meteen een aantal andere voornemens uit het regeerakkoord ingetrokken: excellente leraren krijgen geen prestatiebonus, scholieren hoeven voorlopig niet op maatschappelijke stage.

De officiële reden: er was in Eerste en Tweede Kamer te weinig draagvlak voor de bezuinigingsplannen van de bewindslieden van Onderwijs. De echte reden: de SGP had laten weten niet met de voornemens te kunnen leven. En een regering die niet zeker weet of ze na 23 mei over een meerderheid in de senaat beschikt, kan de bevindelijk gereformeerden maar beter te vriend houden. Noemde premier Rutte de SGP na de statenverkiezingen al niet ‘een leuke partij met leuke mensen’?

Het begint raar te lopen met het regeer- en gedoogakkoord. Aanvankelijk was het probleem dat Geert Wilders (‘een loyale partner’, volgens Blok) geen steun wilde geven aan de afspraken die waren gemaakt over het buitenlands beleid. Dus kon van een expeditie naar Kunduz alleen sprake zijn als Alexander Pechtold en Jolande Sap ermee akkoord zouden gaan. En waren financiële garanties voor armlastige landen als Griekenland en Portugal alleen mogelijk als Ronald Plasterk niet dwarslag.

De schade viel toen nog te overzien. Voor meer nadruk op law-and-order, een harder immigratiebeleid en 18 miljard euro bezuigingen bestond dankzij de gedoogsteun van de PVV een meerderheid in de Tweede Kamer. Maar na 23 mei zouden senatoren als Gerrit Holdijk (SGP), Roel Kuiper (ChristenUnie) en Jan Nagel (50Plus) wel eens de sleutelrol in de Nederlandse politiek kunnen gaan spelen. Allemaal leuke mensen van leuke partijen. Eén voor één in staat Mark Rutte te maken of breken. Komt er dan nog wat terecht van de minimumstraffen, de beperking van de gezinsmigratie, de bezuinigingen op de WAJONG en al die andere prachtige voornemens uit het document ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’? En welke concessies zullen er tegenover staan?

Wilders heeft tot nu toe moeten slikken dat drieduizend agenten erbij als bij toverslag in geen agenten eraf veranderde, minister Schippers van Volksgezondheid niet kon garanderen dat in de verzorgingstehuizen 12.000 extra handen aan het bed kwamen, de Griekse, Ierse en Portugese klaplopers toch door Nederland werden gesteund en de afgesproken lastenverlaging bij nader inzien op een lastenverhoging bleek neer te komen. Ondertussen beloofde minister Leers voor Immigratie en Asiel ‘verwesterde’ meisjes als Sahar dat ze in Nederland mochten blijven.

Hoeveel handreikingen aan Holdijk, Kuiper en Nagel zal Wilders nog dulden voordat hij zijn plezier in deze coalitie verliest? Hoe vaak krijgt de Verlosser uit Venlo nog te horen dat voor de afspraken uit het regeer- en gedoogakkoord ‘het draagvlak ontbreekt’? Wanneer gooit hij zijn kont tegen de krib? Dat is de bange vraag die VVD en CDA bezig houdt. Geluk bij een ongeluk dat Wilders nog steeds in zijn eentje kan beslissen of hij Verhagen en Rutte overeind houdt of niet.