De brief aan de Tweede Kamer van het kabinet over de kwestie Irak is een ware Houdini-act. Door frases te gebruiken als ‘lessen voor de toekomst’ en een duidelijk onderscheid te maken tussen toen en nu, is de lont uit het kruitvat. Jan Peter Balkenende slaagt waar hij in zijn eerste reactie hopeloos faalde.

In de brief worden fouten toegegeven. Zo had de Kamer beter geïnformeerd moeten worden over het evenwicht tussen ‘twijfels, vermoedens en onzekerheden’ die bestonden bij de veiligheidsdiensten. Ook vindt de huidige regering dat het destijds van wijsheid had getuigd de Kamer te informeren over een verzoek van de Verenigde Staten om een bijdrage te leveren. Ook al was dat strikt juridisch niet nodig omdat het verzoek vrijwel meteen werd afgewezen.

Wie zijn nu de grote verliezers? De oud-ministers Jaap de Hoop Scheffer van Buitenlandse Zaken en Henk Kamp van Defensie zullen de brief met gemengde gevoelens lezen; zij hebben in de aanloop naar de oorlog in Irak stevige fouten gemaakt, waarvoor ze hadden moeten opstappen, waren ze nu nog minister geweest. Het is een smet op hun blazoen en niet meer dan dat.

De Hoop Scheffer hoeft zijn hoge koninklijke onderscheiding die hij vorig jaar van Balkenende opgespeld heeft gekregen vast niet in te leveren. Zijn colleges internationale betrekkingen aan de Leidse universiteit zullen de komende maanden ook vast gewoon doorgaan. Henk Kamp heeft tegenwoordig een mooie baan als bestuurder in de West, hij is Commissaris voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. En ook die functie zal hij vast niet hoeven opgeven.

Ook de veel te alarmistische uitspraken over aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak van de huidige Camiel Eurlings (toen woordvoerder buitenland) zullen vast worden opgeborgen in het archief, net als het door de commissie aangetoonde gedraai en gekonkel van toenmalig fractievoorzitter Maxime Verhagen (zie daarvoor de pikante passages op pagina 146 van het rapport).

En hoe zit het dan met de staatsrechterlijke positie van premier Balkenende? Moet die niet opstappen? Femke Halsema van Groenlinks vindt dat de premier van nu wel degelijk verantwoordelijk is voor de verkeerde beslissingen van toen. Maar ze zal bij de parlementaire behandeling van de brief alleen staan. De coalitie van nu lijkt tevreden met een brief vol geleerde lessen en neemt een beschadigde premier op de koop toe.