Van Mierlo was nog niet begraven of D66 brak al met het adagium ‘We kiezen voor de PvdA’.

In het eerste grote interview dat Vrij Nederland met hem had (op 11 maart 1967) zei Hans van Mierlo: 'Als ze vragen: ben je links of rechts, dan ligt de onduidelijkheid in de vraagstelling.' Hervormingspartij D66, in één klap met zeven zetels in de Kamer gekomen, wenste zich niet te vereenzelvigen met verouderde ideologieën als het liberalisme of het socialisme. Het was een pragmatische groepering die van keer tot keer zou beoordelen met wie zaken konden worden gedaan.

Toch kwam de bankierszoon Van Mierlo uiteindelijk altijd aan de linkerkant uit. Staatsrechtelijke vernieuwingen als de gekozen minister-president waren makkelijker aan de man te brengen bij progressief Nederland dan bij de christen-democraten en conservatieven, vermoedde hij: 'Met het pistool op de borst kies ik voor de PvdA.' Dus kwam er een gezamenlijk verkiezingsprogramma (Keerpunt '72) en steunde de 'protestpartij voor beter gesitueerden' de vorming van het kabinet-Den Uyl.

Het liefst zag Van Mierlo de Democraten opgaan in een niet door ideologische ballast gehinderde Progressieve Volkspartij. De PvdA hield de boot af. De oprichter van D66 voelde zich verkocht en verraden. Toch bleef hij zijn grote linkse broer zoveel mogelijk trouw. In 1981 als minister van Defensie in het centrumlinkse kabinet-Van Agt/Den Uyl. De PvdA stapte tussentijds op, D66 bleef zitten. Tot verdriet van Hans van Mierlo.

In 2003 ging hij schoorvoetend akkoord met de beslissing van zijn Kamerfractie het centrumrechtse tweede kabinet-Balkenende te steunen. Met de hardvochtige Rita Verdonk op Vreemdelingenzaken. Daar kreeg hij spijt van: 'Binnenskamers lieten we voortdurend merken dat we kritiek hadden op Rita Verdonk. We zagen over het hoofd dat ze haar werk kon doen omdat wij het kabinet aan een meerderheid hadden geholpen.' Na drie jaar regeren met Balkenende vroeg 'partijlid nummer één' zich af of D66 nog reden van bestaan had. De les die hij uit het avontuur had getrokken: D66 moest nooit meer rechts aan de macht helpen.

Van Mierlo was nog niet begraven op Zorgvlied of zijn partijgenoten braken al met het adagium 'Met het pistool op de borst kiezen we voor de PvdA.' Voorop liep de Amsterdamse lijsttrekker Ageeth Telleman. Ze had zich zo geërgerd aan de benoeming van sociaal-democraat Lodewijk Asscher tot tijdelijk opvolger van Job Cohen dat ze de besprekingen met de PvdA over de vorming van een college van B en W opschortte. Vanuit zijn achtertuin in Wageningen juichte Alexander Pechtold haar besluit van harte toe. Telleman had zich 'moedig opgesteld.' Aan de regenteske bestuurscultuur van de hoofdstedelijke PvdA moest paal en perk worden gesteld.

Opmerkelijk was wie de persconferentie van Telleman voorzat: geen lokale grootheid, maar Annelou van Egmond, woordvoerder van Pechtold bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006. Zijn huidige woordvoerder, Roy Kramer, stuurde vanuit Den Haag uitnodigende sms'jes: 'Wees erbij! Groet, Roy.' Alles wees erop dat Asscher was getroffen door een banvloek van de landelijke D66-leiding.

Zondag trad Joris Backer in het voetspoor van Telleman. De bedrijfsjurist (vroeger bij Shell, nu bij Schiphol) is voorzitter van de commissie die het programma van D66 voor de Tweede Kamerverkiezingen voorbereidt. Bij Buitenhof ging hij in debat met Kathalijne Buitenweg van GroenLinks. Bekwaam boorde Backer de hoop op een linkse lente de grond in. Met D66 viel alleen samen te werken als de verhoging van de AOW-leeftijd in versneld tempo werd doorgevoerd, het ontslagrecht werd versoepeld en het recht op de WW werd beperkt. Niet precies waar ze bij de PvdA en de vakbeweging van dromen.

De voorstellen van Backer leken als twee druppels water op die van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Wat de vraag opwerpt waar Alexander Pechtold en zijn volgelingen op uit zijn: een coalitie met gematigd links, Paars-plus of het 'hervormingskabinet' van CDA, VVD en D66 waar Bernard Wientjes achter de schermen voor ijvert.

In Met het oog op morgen vertelde Pechtold over de gesprekken die hij de laatste maanden met de doodzieke Van Mierlo voerde. De aartsvader van de Democraten vond nog steeds dat zijn partij zich niet van de PvdA mocht vervreemden. Pechtold probeerde hem ervan te overtuigen dat links en rechts in de eenentwintigste eeuw geen bruikbare begrippen waren.

Als ik Job Cohen was, zou ik niet gerust zijn op de uitkomst.

Bij de begrafenis van Hans van Mierlo kwam ik een adviseur van Pechtold tegen. 'Vroeger ging D66 als een hondje op zijn rug liggen als de PvdA het vroeg,' zei hij. 'Dat hoeven we nu niet meer.'