Het lijkt een vereiste te zijn: bij het presenteren van een regeerakkoord doen de partijleiders graag zo amicaal mogelijk. Er wordt geglimlacht, gegrinnikt en op elkaars schouders geslagen. Zie de presentatie van Balkenende-IV, drieënhalf jaar geleden op het Catshuis. En zie ook de presentatie van de Britse regering in mei dit jaar. David Cameron en Nick Clegg waren tijdens hun persconferentie zelfs zo intiem, dat hun samenwerking tegenwoordig smalend ‘the Brokeback Coalition’ wordt genoemd – naar de bekende film.

Bij de presentatie van het concept-regeerakkoord van het kabinet Rutte-Verhagen, vanmiddag in de Noenzaal van de Eerste Kamer, was het niet anders. Aanstaand premier Mark Rutte lachte veel. Hij sprak over het CDA als ‘een trotse partij’, terwijl aanstaand vice-premier Verhagen glimmend toehoorde. Verhagen op zijn beurt zei dat ‘iedere christendemocraat zich in dit akkoord kan herkennen’ terwijl Rutte instemmend knikte. Zelfs Geert Wilders, toch niet bepaald een lachebekje, gaf glimlachend toe dat hij de vete met zijn ex-werkgever de VVD inmiddels heeft bijgelegd, en dat hij geweldig trots was op het bereikte resultaat.

Maar bij de presentatie kon de sluier van amicaliteit de fundamentele ambivalentie van het gedoogkabinet niet verhullen. Een hele serie maatregelen werd door de drie fractievoorzitters al in dit eerste echte gezamenlijke optreden totaal verschillend uitgelegd. Zo werden de tegenstrijdige motieven van CDA, VVD en PVV meteen al pijnlijk zichtbaar. En werd treffend geïllustreerd waar CDA-‘dissident’ Ab Klink in zijn uitgelekte brief van vijf kantjes al voor waarschuwde: hoe kan je gezamenlijk beleid verdedigen en uitvoeren als de motieven van de partners zo van elkaar verschillen?

We noemen er een paar:
- Verhagen vertelde trots dat het budget voor Ontwikkelingssamenwerking grotendeels overeind blijft. Nog geen vijf minuten later zei Wilders dat er ‘gelukkig’ bijna een miljard vanaf is gehaald.
- Verhagen zei dat hij de coalitie Europa ‘heel belangrijk’ vindt. Maar even daarvoor kondigde Rutte aan dat Nederland een miljard gaat terugeisen in Brussel, omdat we natuurlijk geen ‘Gekke Henkie’ zijn.
- Wilders sprak tevreden over ‘ongekende maatregelen’ als het boerka-verbod en het voornemen de instroom van ‘niet-westerse allochtonen’ met 50 procent terug te dringen. Rutte, even later: ‘Wij spreken mensen niet aan als groep, maar als individu. Dat is zó verschrikkelijk wezenlijk.’

Tegen het einde van de persconferentie probeerde Wilders nog even te onderstrepen dat hij zelf natuurlijk niet in het kabinet zit. ‘Ze hebben een eigen motto, en dat is niet ons motto.’ Maar intussen maakte Rutte een veelzeggende verspreking: de beoogde premier had het over ‘wat we met z’n drieën gaan doen, zowel in het kabinet als in de Kamer’.
Vraag: Wilders zat toch niet in het kabinet?

Er zal straks in de Trêveszaal en de Kamer een hoop amicaliteit nodig zijn om al die tegenstrijdigheden glad te strijken.