PVV, VVD en CDA praten nog, maar er lijkt heimelijk een heel ander kabinet te worden gevormd: groenrechts.

Na weken van apathisch stilzwijgen stond Job Cohen opeens weer voor de camera's om zijn plaats in de formatie op te eisen. Over alles was met de PvdA-leider te praten, zei hij: over het gesneefde Paars-plus, over een middenkabinet met CDA, VVD, GroenLinks en D66, zélfs over een optie die hij eerder nog afwees: een 'oranje' kabinet met alleen de liberalen en de christen-democraten.

Probleem is alleen dat alle drie de combinaties weinig kans van slagen hebben. Paars-plus liep stuk op meningsverschillen tussen VVD en PvdA over de bezuinigingen, de kilometerheffing en de hypotheekrenteaftrek. GroenLinks en D66 hebben te kennen gegeven dat ze onder geen beding een vijfde wiel aan de wagen willen zijn in zo'n middenkabinet. En een oranje coalitie zou verpest worden door het diepe onderlinge wantrouwen tussen die drie traditionele partijen. De bottomline: eigenlijk wil niemand met de PvdA, alleen hebben de sociaal-democraten het zelf nog niet door.

De afgelopen weken, terwijl het verzet binnen het CDA zich opbouwde tegen een gedoogkabinet met de PVV, is er in stilte gesproken tussen CDA, GroenLinks en D66 over een 'roti-kabinet' met de VVD. Volgens goed ingelichte bronnen is er al geruime tijd geleden contact geweest tussen de leiding van GroenLinks en invloedrijke figuren in de CDA-top om over alternatieven voor een rechts kabinet te spreken, óók over de roti-variant. D66-leider Alexander Pechtold werd 'platgebeld' vanuit het CDA of hij bereid was over zo'n nieuwe coalitie te praten. 'Het CDA houdt graag een achterdeurtje open,' zegt hij. 'Anders zou het CDA het CDA niet zijn.'

Het officiële standpunt van D66 en GroenLinks luidt nog steeds dat zij de voorkeur geven aan Paars-plus, maar dat zij andere coalities niet uitsluiten. In de wandelgangen geven beide partijen toe dat er aan zo'n kabinet van CDA, VVD, GroenLinks en D66, eventueel aangevuld met de ChristenUnie, grote voordelen zijn: het is op dit moment het enig denkbare hervormingsgezinde kabinet.

Over de belangrijkste kwestie van het moment - de bezuinigingen -zouden de betrokken partijen het veel makkelijker eens worden zónder de behoudzuchtige PvdA. Ook over de hervorming van de arbeidsmarkt, de energiemarkt en de zorg zouden ze elkaar moeten kunnen vinden. En, misschien nog wel belangrijker: zo'n breed hervormingskabinet zou de crisis kunnen aangrijpen voor een structurele verduurzaming van de economie en het overheidsbeleid. D66 en GroenLinks staan te trappelen om hun ideeën eindelijk uit te voeren. Het CDA en de ChristenUnie hebben gelegenheid het christelijke ideaal van het rentmeesterschap in de praktijk te brengen. En Mark Rutte heeft de kans de premier te worden van het eerste groenrechtse kabinet. Zoals zijn grote voorbeeld David Cameron in Engeland, die drastische bezuinigingen weet te combineren met een grootschalig duurzaamheidsprogramma.

Nog een voordeel: werkgeversorganisatie VNO-NCW maakt er al maanden geen geheim van zo'n hervormingskabinet best te zien zitten. En een coalitie van VVD, CDA, GroenLinks en D66 heeft - zeker met de CU erbij - nog een ruime meerderheid in de Eerste Kamer ook.

Alleen VVD en CDA moeten nog de moed opbrengen een rechts kabinet met steun van de PVV op te geven. Voor het CDA zal dat misschien niet eens zo moeilijk zijn. Terwijl Maxime Verhagen krampachtig vasthoudt aan zijn rechtse koers, suggereerde interim-voorzitter Henk Bleker al op de radio dat een kabinet met GroenLinks, D66 en ChristenUnie het overwegen waard is. Dezelfde combinatie - toen nog zonder CU - werd tijdens de verkiezingscampagne al door de CDA-top als reële mogelijkheid gelanceerd. Ook informateur Ruud Lubbers prees zo'n coalitie nadrukkelijk aan, net als mede-prominenten Herman Wijffels en Cees Veerman.

De sleutel ligt nu bij Mark Rutte. Hij zal in staat moeten blijken tot een drastische koerswijziging van zijn partij, van het regressieve rechtse beleid dat hij de afgelopen maanden uitdroeg (grenzen dicht, meer asfalt, belastingen omlaag) naar een duurzame, toekomstgerichte agenda, die hem persoonlijk veel beter past. De laatste tijd wordt hij niet graag herinnerd aan het pamflet 'Groen Rechts' dat hij in 2008 presenteerde, maar inmiddels liggen de kaarten anders. Nu heeft Mark Rutte nog de kans de premier te worden die hij eigenlijk wil zijn.