‘Alle taboes moeten van tafel’

25 april 2012
Leestijd:

CDA-kenner Pieter Gerrit Kroeger vindt de mislukking van het Catshuisoverleg een bevrijding voor de partij.

Kroeger: 'Eurlings moet het CDA leiden'. Foto: Johannes van Assem Kroeger: 'Eurlings moet het CDA leiden'. Foto: Johannes van Assem

Toen Pieter Gerrit Kroeger op vrijdagavond 20 april bij Pauw & Witteman stelde dat het uiteenvallen van de PVV-VVD-CDA-coalitie in de Limburgse Staten maar één ding kon betekenen: einde oefening voor het gedoogkabinet, keken de anderen aan tafel hem aan alsof ze het in Keulen hoorden donderen. De volgende middag maakten Rutte en Verhagen op een emotionele persconferentie bekend dat het Catshuisoverleg was mislukt.

Prompt werd Kroeger, CDA-kenner, auteur van het standaardwerk over het CDA De Rogge staat er dun bij en hoofdredacteur van ScienceGuide.nl, de gezaghebbende website over het hoger onderwijs, bedolven onder de sms’jes, mailtjes en telefoontjes van journalisten en CDA’ers, ook vanuit het kabinet: Pieter Gerrit Kroeger, de profeet van het Binnenhof.

Zijn betoog, in het kort: Limburg is het heartland van Geert Wilders, de enige provincie waar de PVV in de Provinciale Staten de grootste partij is. Als juist het Limburgse CDA, dat bekendstaat als volks-conservatief, vaststelt dat regeren met de PVV ondraaglijk is vanwege het onfatsoen en de aanhoudende scheldpartijen van die partij, waarna de coalitie van CDA en PVV uit elkaar spat, dan raken de brokstukken van die explosie de coalitie in Den Haag en is het einde oefening. ‘De gedachte dat Geert Wilders door CDA en VVD in te kapselen zou zijn, is in zijn eigen achtertuin op een verschrikkelijke manier gelogenstraft,’ zegt Kroeger enige dagen later in een Haags café. ‘Geert Wilders is de greep op zijn partij kwijtgeraakt. Zijn positie was de afgelopen maanden al ernstig verzwakt door de LPF-achtige ruzies rond de PVV in het provinciebestuur in Noord-Holland. Vervolgens is Hero Brinkman uit de PVV gestapt, zodat Wilders de coalitie niet meer aan een meerderheid kon helpen. Bovendien is zijn onderzoek naar de terugkeer van de gulden, waar hij zich veel van had voorgesteld, aan alle kanten weggehoond. Hij heeft zijn knopen geteld en geconcludeerd dat hij te weinig uit de Catshuisonderhandelingen heeft gehaald om zijn kiezers te overtuigen.’

Conclusie: Maxime Verhagen heeft Geert Wilders kapot onderhandeld?
‘Mag ik het anders formuleren? Dat Geert Wilders met de staart tussen de benen het Catshuis heeft verlaten, zou wel eens Maxime Verhagens finest hour kunnen blijken.’

Daar zag het niet naar uit: bij de persconferentie was Verhagen razend dat Wilders de onderhandelaars zo in de steek heeft gelaten.
‘Dat is de ironie die Maxime zelf uiteindelijk ook niet zal ontgaan.’

U bedoelt dat de mislukking van het Catshuisoverleg eigenlijk goed nieuws is voor het CDA?
‘De mislukking van het Catshuisoverleg heeft alles in zich om voor het CDA als een bevrijding te werken. Maar dan moet het CDA wel bevrijd wíllen worden.’

'Mark Rutte zou zich moeten opwerpen als de Nederlandse Mario Monti, de man boven de partijen.' Foto: Phil Nijhuis/ANP 'Mark Rutte zou zich moeten opwerpen als de Nederlandse Mario Monti, de man boven de partijen.' Foto: Phil Nijhuis/ANP

CDA-strategen als Maxime Verhagen en Hans Hillen gingen ervan uit dat ze Geert Wilders onschadelijk konden maken door hem als gedoger medeverantwoordelijk te maken. Die strategie is in ieder geval mislukt: Wilders liet zich niet inkapselen en het CDA staat op een dieptepunt in de peilingen.
‘Dat is waar.’

Je kunt dus vaststellen dat kritische CDA’ers als Ernst Hirsch Ballin en Ab Klink gelijk hebben gekregen met hun waarschuwingen om vooral niet aan de onzalige samenwerking met de PVV te beginnen.
‘Wacht even, hun waarschuwingen waren wel héél apocalyptisch. De strekking was zo ongeveer dat er een rechtse staatsgreep zou plaatsvinden. Dat is niet gebeurd. De missie naar Kunduz is er gekomen. Het pensioenakkoord is gesloten. En door de financiële crisis is het kabinet naar het midden opgeschoven. Jan Kees de Jager heeft als CDA-minister van Financiën stevig ingezet om de euro te redden, zeer tegen de zin van Wilders. En afgelopen zomer heeft de CDA-fractie de wending gemaakt naar een sterk pro-Europees beleid.’

Probleem is alleen dat het CDA daar van de kiezer geen enkele waardering voor krijgt. De partij is alleen maar verder weggezakt, naar twaalf zetels in de peilingen.
‘Dat is absoluut waar. Het CDA staat nog steeds als loser in de hoek.’

Waar ligt dat aan?
‘De crisis in het CDA gaat veel dieper dan de huidige politieke situatie. Het CDA is de partij van het vergrijzende platteland geworden. De partij is de connectie met de cultuur en de realiteit van het hedendaagse Nederland kwijtgeraakt, met het leven in de grote steden en de vinexwijken, waar zeventig procent van de Nederlandse bevolking woont. Na de verkiezingen van 2010 mocht ik mee schrijven aan het rapport van de commissie-Frissen, die zich heeft gebogen over de oorzaken van de recente verkiezingsnederlagen. Een van de conclusies was dat het CDA er de afgelopen jaren niet in is geslaagd zich inhoudelijk te vernieuwen. Het CDA spreekt en denkt nog steeds in een taal die de meeste Nederlanders al heel lang niet meer begrijpen. Christendemocraten spreken nog steeds over “rentmeesterschap”, maar wanneer heeft u voor het laatst een rentmeester over straat zien lopen? Als het CDA het Nederland van nu niet herontdekt, zal Nederland het CDA niet herontdekken.’

Hoe kan het CDA zichzelf nog redden?
‘De aanbevelingen in het rapport-Frissen moeten in verhoogd tempo worden uitgevoerd. En het CDA moet zich veel assertiever opstellen. De christendemocraten moeten zich niet langer medeverantwoordelijk willen maken voor alle problemen. Het CDA moet durven zeggen: Mark Rutte is een goede vent, maar hij is mislukt als premier van de door hem gewenste coalitie met gedoogsteun van de PVV. En dat is niet de schuld van het CDA.’

Het CDA heeft aan de coalitie meegedaan. Dan kan je toch niet zeggen dat het de schuld is van de VVD?
‘De VVD heeft de PVV gebaard. Geert Wilders is een paarse liberaal, uit de schoot van Bolkestein. Hij komt níet van het CDA. Dat hebben de christendemocraten de afgelopen jaren onvoldoende duidelijk gemaakt. Dit is het moment om de rug te rechten. Het CDA moet alle constructieve krachten in Nederland oproepen om mee te werken aan nieuw beleid om de crisis te boven te komen, met uitsluiting van de PVV, want die heeft zichzelf buitenspel gezet. Of er in september verkiezingen komen of niet, er moet nu tussen alle politieke partijen van goede wil onderhandeld worden over een crisispakket, op basis van het Catshuisakkoord. Alle taboes moeten van tafel.’

Waarom zouden partijen als de PvdA, die de afgelopen twee jaar stelselmatig zijn genegeerd, daaraan meewerken?
‘Het CDA zou moeten zeggen: alle onzinnige maatregelen die door Geert Wilders zijn afgedwongen, zoals de Animal Cops, dure maatregelen tegen de immigratie en het verbod op hervorming van het arbeidsrecht en de WW, daar trekken we een streep door. En het geld dat daardoor vrijkomt, gaat alsnog naar ontwikkelingssamenwerking. Als Maxime Verhagen de onderhandelingen voor zo’n crisispakket namens het CDA voert, kan dat zijn grote revanche worden. Bovendien zou Verhagen als minister van Economische Zaken en vicepremier namens de Nederlandse regering krachtig moeten veroordelen wat Geert Wilders van plan is te gaan zeggen bij de presentatie van zijn boek in Amerika: de Nederlandse regering accepteert niet dat een bevriend staatshoofd als Obama aan het begin van zijn herverkiezingscampagne door een Nederlandse populist wordt beschimpt en dat de Nederlandse reputatie in het buitenland nog langer wordt beschadigd. Die nieuwe houding zou van grote symbolische betekenis zijn. Dan begrijpt iedereen: aha, we beginnen met een schone lei.’

Welke rol zou de VVD daarin moeten spelen?
‘Mark Rutte zou zich moeten opwerpen als de Nederlandse Mario Monti, de man boven de partijen die bereid is met alle mensen van goede wil samen te werken aan een krachtige aanpak van de crisis. Daar is hij heel goed toe in staat.’

En wie moet de nieuwe leider worden van het CDA?
‘Het zou verreweg het beste zijn als het niet iemand zou zijn uit de huidige ministersploeg. Het zou iemand moeten zijn met een goede reputatie in Den Haag en Brussel, die dynamiek en jeugdig elan uitstraalt. En die ook nog eens de kiezers in het zuiden kan terugwinnen. Dat is er dus maar één.’

Laat me raden…
‘Inderdaad: Camiel Eurlings.’

Eurlings heeft herhaaldelijk gezegd dat hij niet beschikbaar is.
‘In 2005, toen er in Nederland een hevig debat woedde over ja of nee tegen de Europese Grondwet, hebben premier Balkenende en partijvoorzitter Van Bijsterveldt hem gevraagd terug te keren uit Brussel om te redden wat er te redden viel. Helmut Kohl zou zeggen: ein Himmelfahrtskommando. In een hele serie tv-debatten heeft hij de tegenstanders van de Europese Grondwet er toen van langs gegeven. Dat heeft hem in Europa veel krediet opgeleverd. Ook in die moeilijke omstandigheden zei hij geen nee toen de partij een dringend beroep op hem deed.’

Over Thijs Broer

Thijs Broer (1970) schrijft sinds 1997 voor Vrij Nederland. Sinds januari 2006 is hij politiek redacteur.

Column

Kees Kraaijeveld

De overheid moet eerst zelf doen waar ze anderen toe wil verplichten

Vast werk, meer vrouwen? De overheid moet eerst zelf doen waar ze anderen toe wil verplichten

Beschouwing

Harry Lensink / Jaco Alberts

Oorlog per computer: hoe doe je dat fatsoenlijk?

Waarom 'cyberleger' voor het eerst in de miljoenennota staat

Interview

Max van Weezel / Map Oberndorff

President Algemene Rekenkamer: ‘Er is een totale kanteling nodig’

Algemene Rekenkamer-president Saskia Stuiveling bekritiseert de overheid

Column

Ko Colijn

'Is de Koude Oorlog terug, mijnheer Colijn?'

De Koude Oorlog: oud conflict in een nieuw jasje?

Interview

Max van Weezel

Kim Putters over decentralisatie en participatie

Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau maakt zich zorgen over de decentralisatie

Analyse

Max van Weezel

Wat haat ik dat verbale wapengekletter!

'Als ik ergens een hekel aan heb, is het wel het zwartwitdenken rond het Palestina/Israël-conflict'

Dit is goed! Ik ontvang graag wekelijks verhalen in mijn inbox

E-mailadres *
Ja, ik wil graag de VN Nieuwsbrief ontvangen

Neem nu een
abonnement
Jaar
Half jaar
Kwartaal
Proef
Papier en digitaal
Alleen digitaal