Boeiend: wie zou het rapport ‘Verder na de klap’ van de commissie-Frissen op het laatste moment nog een keer door de machine hebben gehaald? Op donderdag 11 november onthulde het tv-programma Nieuwsuur de tekst van het rapport over de peilloos diepe val van Jan Peter Balkenende.

Een dag later organiseerde het CDA in alle haast een persconferentie om de tekst toe te lichten. De meeste kranten hadden toen al geciteerd uit het rapport zoals die op de site van Nieuwsuur was verschenen. In grote lijnen geen probleem want de beide versies vertonen overeenkomsten. Maar dat geldt niet over de hele linie.

‘Door het ontbreken van ene eigen CDA-agenda kwam het zwaartepunt in de beeldvorming rond het CDA op premier Balkenende en zijn kabinet te liggen,’ citeert Nieuwsuur de commissie-Frissen: ‘De cultuur die hier uit voortkwam, werd ervaren als de greep van een ijzeren ring. Een ring rondom de premier die deel was van het streven naar risicomijding en daardoor minder toegankelijk werd voor second opinions, kritische reflecties en input.’

In gewone mensentaal: de ring van adviseurs rond Balkenende heeft het verknald, de premier zelf kon daar misschien niet zoveel aan doen. Maar wat staat er in de definitieve versie van ‘Verder na de klap’? Het volgende:

‘De cultuur die hieruit voortkwam, werd ervaren als de greep van een ijzeren ring. Een ring van ondersteunende adviseurs rondom de minister-president, die zo ook ZELF deel werd van het streven naar risicomijding en daardoor minder toegankelijk voor second opinions, kritische reflecties en input.’

Een subtiel maar veelbetekenend verschil. Want nu staat er opeens dat Balkenende ZELF een contactgestoorde autist was. Die formulering is dus aangescherpt terwijl een andere juist werd afgezwakt. De commissie-Frissen volgens Nieuwsuur:

'Op basis van het Program van Uitgangspunten moet worden gewerkt aan een nieuwe christendemocratische koers en inhoud. Het CDA moet zich daarbij niet in de mal van de links-rechts tegenstelling laten drukken, maar laten zien dat het zelfbewust vanuit het midden wil opereren. Het moet laten zien dat een krachtig geluid mogelijk is, dat echte oplossingen vaak aan de platte links-rechts-tegenstelling voorbij gaan.’ Pikante opmerking die zich laat lezen als kritiek op Maxime Verhagen, Hans Hillen, Sybrand van Haersma Buma en andere voorstanders van regeren met Wilders binnen het CDA.

In het definitieve rapport is die hele passage dan ook verdwenen. ‘Het CDA moet een krachtig geluid laten horen, voorbij de verouderde analyse van de tegenstelling links-rechts,’ staat er nu nog alleen. Geen woord meer over ‘zelfbewust vanuit het midden opereren.’ Bij de PvdA stond Wouter Bos erom bekend dat hij rapporten van onafhankelijke evaluatiecommissies eigenhandig van A tot Z herschreef. Heeft Verhagen ook over de schouder van Léon Frissen meegekeken?