Plaatsvervangend hoofdredacteur Sjoerd de Jong heeft een brandbrief aan de Raad van Commissarissen (lees: Derk Sauer) gestuurd naar aanleiding van het gedwongen aftreden van hoofdredacteur Birgit Donker. De hoofdredactie wenst een ‘openhartig gesprek’ met de RvC over de toekomst van de krant.

De redactie van NRC Handelsblad was gisteren zo verbijsterd door het aftreden van de eigen hoofdredacteur dat de interne strubbelingen naast het wereldnieuws op de eigen voorpagina werden gemeld.

Een redacteur die anoniem wil blijven, noemde het gedwongen aftreden van Donker ‘een rechtstreekse overval op de redactionele onafhankelijkheid’. ‘We zijn overrompeld en we maken ons buitengewoon bezorgd over de precedentwerking. Het gaat niet zozeer om de persoon, maar het instituut hoofdredacteur is aangetast.’

Namens de redactie stuurde plaatsvervangend hoofdredacteur Sjoerd de Jong zondag een brandbrief naar de Raad van Commissarissen. Vandaag zal de redactie in een ‘openhartig gesprek’ de RvC om opheldering vragen over het ‘feitelijk heenzenden’ van de ‘hoogste redactioneel verantwoordelijke van onze krant.’ Dit druist volgens de brief in tegen de redactionele autonomie, het redactiestatuut en de traditioneel niet aan anderen binnen het bedrijf ondergeschikte positie van de hoofdredacteur.

In zekere zin hebben de redactie en hoofdredacteur Donker zelf meegewerkt aan de ondergraving van die onafhankelijke positie door toe te staan dat Donker als hoofdredacteur in de directie van NRC Media werd opgenomen. In de brief van De Jong wordt het vertrek van Birgit Donker dan ook niet als een journalistiek-inhoudelijke kwestie geduid, maar als ‘de climax van een meningsverschil tussen haar en directeur-uitgever Gert Jan Oelderik over de bestuurlijke organisatie, journalistieke aansturing en mogelijke reorganisatie van NRC Media BV.’

Naar verluidt zou NRC Media worden onderverdeeld in business-units en was directeur-hoofdredacteur Donker het niet eens met dat opknipscenario. Bovendien lijkt de brief de geluiden dat de winstgevendheid van NRC Media zo onder druk staat dat een reorganisatie onvermijdelijk is, te bevestigen.

De NRC-hoofdredactie meldt dat ze ‘slechts kan gissen naar de precieze overwegingen en motieven om onze hoofdredacteur tot vertrek te bewegen.’ Toch waren er al eerder tekenen dat president-commissaris Sauer er de man niet naar was om de zaken bij NRC Media op hun beloop te laten.
Hij zou niet metéén bij hoofdredacteur Birgit Donker binnenlopen, stelde mediatycoon en voormalig journalist Derk Sauer de NRC-redactie nog gerust tijdens zijn Nieuwjaarstoespraak. Maar hij wilde zijn pas verworven functie als president-commissaris wel degelijk serieus nemen, zei hij kort daarop in Vrij Nederland (13-03-2010). ‘Commissarissen moeten hun functie niet zien als een simpel erebaantje.’

Er moest nogal wat veranderen bij zijn nieuwe aankoop, vond Sauer in datzelfde interview. Hij pleitte voor ‘een ander soort krant en een ander soort journalistiek‚’ met de nadruk op duiding, analyse en onderzoeksjournalistiek. Hij had niet de ambitie om de dagelijkse leiding over te nemen, maar het leek hem ‘niet onnuttig dat er daar iemand zit die verstand van het vak heeft.’ De website van NRC noemde hij ‘achterhaald’. De terloopse opmerkingen dat hij ‘een fan van NRC Next’ was en die krant ‘soms liever las’ dan NRC Handelsblad, wezen al vooruit naar het terugtreden van NRC-hoofdredacteur Birgit Donker en de voordracht van ex-Next hoofdredacteur Hans Nijenhuis als directeur-uitgever van NRC Media.

Nijenhuis was na zijn nederlaag in de strijd met Birgit Donker om het hoofdredacteurschap vertrokken naar De Bezige Bij, als kroonprins van uitgever Robbert Ammerlaan. Daar voltooide hij kort voor zijn vertrek een herstructurering van de organisatie, die de uitgeverij minder ‘top-down’ moest maken. Donker won terecht de slag om het hoofdredacteurschap, zei Nijenhuis destijds tegen De Journalist. ‘Want Birgit is beter in het aanpakken van de problemen waar we nu voor staan. Ze kan harder onderhandelen. Ik ben goed in een krantje maken.’

De kwaliteiten van Birgit Donker én Nijenhuis worden door de Sauer en de zijnen kennelijk anders beoordeeld. Nijenhuis nu: ‘Ik wist al eerder van de situatie bij NRC Handelsblad, maar ik ben pas vorige week woensdag keihard voor de keuze gesteld. Ik had het gevoel: het vaderland roept. Mijn hart ligt bij de krant. Of ik al dan niet liever hoofdredacteur dan directeur-uitgever was geworden, doet dan niet terzake.’

Ex-journalist Nijenhuis is door Derk Sauer en zijn mede-aandeelhouders nu juist aangesteld vanwege zijn nog niet uitvoerig bewezen zakelijke kwaliteiten. Het hielp natuurlijk dat Derk Sauer en Nijenhuis elkaar in Moskou hadden leren kennen, toen de laatste daar NRC-correspondent was. ‘We konden meteen goed overweg,’ begint Sauer enthousiast, om zich vervolgens weer op de vlakte te houden. ‘Ik ben blij dat ik in Nijenhuis een man met het journalistieke hart op de juiste plaats heb gevonden.’ Nijenhuis bevestigt de goede relatie, een zeldzaamheid in de vele jaren dat Sauer nu al in Moskou verblijft. ‘De meeste correspondenten konden het niet goed zetten dat hun rampscenario’s over Rusland steeds werden tegengesproken door Sauer met zijn positieve toekomstvisie.’

Sauer is blij met zijn nieuwe directeur-uitgever – diens aanstelling kan alleen nog door de OR worden tegengehouden. Hij ziet het aftreden van directeur-uitgever Gert Jan Oelderik en hoofdredacteur Birgit Donker als ‘een interne directiekwestie’. Op de aanstelling van een nieuwe hoofdredacteur heeft de president-commissaris officieel geen invloed. ‘Dat is aan de redactie van NRC Handelsblad.’ De vraag is of een krant met een uitgever-directeur én een president-commissaris met zoveel verstand van journalistieke zaken nog wel een hoofdredacteur nodig heeft.
De redactie ziet het gedwongen aftreden van Donker ondertussen als een onaanvaardbare overval op de redactionele onafhankelijkheid. ‘Wij leggen ons hier niet bij neer. Dit is een barst in de spiegel.’