Omar Jamal heeft de afgelopen jaren heel wat huilende Somalische moeders ontvangen in zijn kantoortje van het Somali Justice Advocacy Center in Minneapolis. Moeders, wier zonen hun ouderlijk huis verlieten met medeneming van hun Amerikaanse paspoort om naar Somalië te reizen, een land dat ze alleen kenden van horen zeggen.

Soms belden de jongens op met de mededeling dat de familie zich geen zorgen moest maken, soms hoorden de moeders helemaal niets en soms bereikte hen het tragische bericht dat hun zoon in Somalië gestorven was, kanonnenvoer in de jihadistische strijd van de islamitische beweging Al-Shabaab. Zoals Burhan Hassan, zeventien jaar oud, volgens zijn oom Osman Ahmed een briljante leerling die hoge cijfers haalde op school. Maar op een dag in november vorig jaar kwam hij niet thuis uit school. Zijn familie zocht wanhopig en meldde hem als vermist bij de politie. Twee dagen later kreeg zijn moeder een telefoontje van Burhan uit Somalië.

Zes maanden later bereikte de familie het bericht dat Burhan was doodgeschoten en begraven in Mogadishu. Of Shirwa Ahmed (26), een student die zichzelf opblies, de eerste Amerikaanse zelfmoordterrorist. Volgens de FBI zijn er naar schatting twintig Somalische Amerikanen uit Minneapolis verdwenen. Maar, zegt Omar Jamal, het is geen exclusief Amerikaans fenomeen. 'Jonge Somaliërs uit Engeland, Australië, Canada en Zweden zijn ook verdwenen. Gerecruteerd door Al-Shabaab voor de jihad.' Al-Shabaab ('de jeugd') is een extremistische, aan Al Qaeda gelieerde beweging die in de Verenigde Staten hoog op de lijst van terreurorganisaties staat. De beweging voert op internet een intensieve propagandacampagne waarin Amerikanen, onder wie zowel Somalische Amerikanen als een blanke Amerikaanse moslimbekeerling, jongeren oproepen om zich aan te sluiten bij de beweging (ook te zien op marokko.nl). Meer dan vierhonderd buitenlanders vechten inmiddels bij de Al-Shabaabmilitie.

Maar is Mohamud Said Omar, de drieënveertigjarige asielzoeker die op 8 november in Dronten werd gearresteerd, de grote man die jonge Somaliërs in de VS recruteert? Omar Jamal kan het niet geloven, hoe graag hij ook de man wil laten boeten die voor de tranen van de moeders verantwoordelijk is. 'Omar heeft geen capaciteiten. Hij spreekt slecht Engels en heeft geen geld.

Toen ik hoorde dat hij ook de aankoop van wapens zou hebben gefinancierd, begon ik echt te twijfelen aan de berichten van Omar als de grote man achter de recrutering.' Jamal adviseert de twee broers van Omar in Minneapolis. Zijn beschrijving levert een portret op van een mislukte immigrant. Omar had sinds zijn migratie naar de Verenigde Staten slechtbetaalde baantjes als bordenwasser en schoonmaker. Hij trouwde en kreeg drie kinderen, na de scheiding vertrok zijn vrouw met de kinderen naar Engeland. In januari 2008 trouwde hij opnieuw in Somalië, maar volgens de broers had hij geen geld om zijn nieuwe bruid over te laten komen naar de VS en ze scheidde van hem. Later dat jaar vloog hij naar Saoedi-Arabië voor de hadj, de bedevaart naar Mekka. Op de terugreis vroeg hij in Nederland asiel aan.

Omar Jamal heeft geen verklaring voor het feit dat een vrijwel berooide - en volgens zijn broers - dakloze Omar het geld bijeen schraapte voor de hadj. Evenmin heeft hij een verklaring voor Omars asielaanvraag in Nederland. 'Dat is ook voor de familie de grote vraag,' zegt Jamal. 'De familie heeft geen contacten in Nederland.'

Hoe kwam Omar dan als een ronselaar, en zelfs als een belangrijke organisator voor Al-Shabaab in het visier? Een mogelijkheid is de Abubakar moskee in Minneapolis, een centrum voor de Somalische gemeenschap, waar Omar werkte als schoonmaker en waar veel van de 'verdwenen' jongens trouwe bezoekers waren. Een andere mogelijkheid is het gerechtelijke onderzoek in Minneapolis naar de 'verdwenen' jongens dat sinds februari loopt. Twee jonge Somalische Amerikanen tekenden een schuldbekentenis over hun deelname aan Al-Shabaab. Beiden hadden in Somalië gevochten en bekenden toen ze na hun terugkeer werden gearresteerd dat ze gerecruteerd waren 'in een moskee'.

Uit het dossier blijkt dat het OM van plan was om bewijsmateriaal te overleggen dat onder machtiging van FISA was vergaard. Of wel, de supergeheime FISA-rechtbank had toestemming verleend om de verdachten af te luisteren. En dat verklaart ongetwijfeld hoe de VS wisten dat een asielzoeker in Dronten wellicht een belangrijke schakel was in de recrutering van Somalische Amerikanen voor de jihad. Als er juridische toestemming is, dan kan de National Security Agency afluisteren wie ze wil, ongeacht binnenlandse veiligheidsdiensten zoals de AIVD.

Al Shabaab in Nederland

De Somalische asielzoeker Mohamud Said Omar behoort volgens het Amerikaanse OM tot de in de VS verboden terreurorganisatie Al-Shabaab. Amerika heeft Nederland daarom om zijn uitlevering verzocht. In Nederland staat de organisatie overigens niet op de terreurlijst. De AIVD handhaaft dezelfde lijst als de VN en Europa. Al-Shabaab wordt hier bestempeld tot een militante oppositiebeweging. Zie ook: Somalische 'terrorist kan niet uitgeleverd worden'