Een ambtsbericht van de AIVD – die nauw samenwerkt met de immigratiedienst – was afgelopen week aanleiding voor het openbaar ministerie om de aanhouding te gelasten van Mohamud Said Omar. Dit gebeurde op verzoek van de autoriteiten uit de VS. De Amerikaanse justitie verdenkt de Somaliër uit Minneapolis ervan dat hij jonge jihadstrijders heeft geronseld voor de heilige oorlog in zijn land. (Zie ook: 'Verdwenen in de Jihad') Omar had in Nederland asiel aangevraagd en verbleef in een centrum in Dronten.

Ook afgelopen zomer werd Nederland al opgeschrikt door berichten over Al Shabaab. Vier jongeren uit Den Haag werden aangehouden vlakbij de Somalische grens in Kenia. Een van hen was een Somaliër. Volgens het landelijk parket waren ze in een truck op weg naar een jihad-trainingskamp in Somalië. Maar de jongens beweerden dat ze op vakantie waren en vogels wilden kijken. Uit het ambtsbericht van de AIVD, dat aan hun aanhouding ten grondslag lag, bleek echter dat de dienst vermoedde dat ze in contact stonden met drie mannen met extremistische geloofsopvattingen.

Al Shabaab in Nederland
De belangstelling voor Al Shabaab lijkt in Nederland toe te nemen, zegt Edwin Bakker, terrorismedeskundige van het Instituut Clingendael. Hij refereert daarbij aan de Keniagangers uit Den Haag. ‘Het is echter onduidelijk of dit soort jongens op weg zijn om zich aan te sluiten bij deze Jihadstrijders of dat ze op zoek zijn naar trainingskampen om daarna weer terug te komen naar hun land van herkomst. Daar weten we nog weinig over.’

Tot voor kort trokken geradicaliseerde jongeren voor een ‘opleiding’ naar Pakistan, vertelt Bakker. ‘Dat land is nu te onveilig en te chaotisch. Bovendien werkt de Pakistaanse inlichtingendienst samen met die uit Engelse en Amerikaanse veiligheidsdiensten. Ook Nederland heeft daar zijn contacten.’

Dit soort jongeren denkt ‘marktgericht’ volgens Bakker. ‘Waar krijg je wat je zoekt? Een paar leden van de Hofstadgroep gingen in het verleden naar Pakistan. Ze hadden uitvoerige verhalen over drie maanden opleidingskamp terwijl ze er maar drie weken verbleven. Een van de vier in Kenia aangehouden Nederlandse jongeren had ook al eerder geprobeerd aansluiting te vinden bij jihadstrijders in Azerbeidjan of Tsjetjenië. Door de druk uit de familiekring was het toen gelukt om hem tegen te houden. Maar vanaf dat moment werd hij wel in de gaten gehouden.’

Bakker weet niet of er in Nederland actief geronseld wordt door Al Shabaab, wel zit er volgens hem geen grote overkoepelende organisatie achter is die her en der jihadstrijders rekruteert. Bakker: ‘Het is veel vaker een kwestie van toevallige ontmoetingen en toevallige connecties. Wie ken je? Heeft een vriendje van je familie in het land? En van alle gebieden waar zich jihadstrijders en opleidingskampen bevinden is Somalië nog het makkelijkst bereikbaar.‘

Geloofscrisis
Hans Moors, radicalisme-expert aan de Universiteit van Tilburg, neemt ook geen actieve keiharde ronseling waar onder Somaliërs in Nederland. ‘Maar dat betekent niet, dat het niet gebeurt, zegt hij er meteen bij. Hij signaleert wel een generatiekloof tussen de eerste stroom Somaliërs die hun land zijn ontvlucht en hun kinderen die in Nederland zijn geboren. ‘Het zijn jonge moslims die net als hun leeftijdsgenoten uit andere etnische groepen last hebben van een geloofscrisis.’
Ook de vier jongens die in Kenia werden aangehouden zwierven al lange tijd rond in de As Shoema moskee in Den Haag, weet Moors.

Dreigingsanalyse
Volgens de recentste dreigingsanalyse (maart 2009) van de AIVD en het Nationaal Centrum voor terreurbestrijding is de weerstand binnen de Nederlandse moslimgemeenschappen tegen radicalisme en terrorisme echter onverminderd hoog. Er is afstand genomen van de gewelddadige radicalisering, melden deze veiligheidsdiensten. Alleen de Amsterdamse salafistische El Tawheed-moskee liep nog niet helemaal in de pas. Die had op haar website opnieuw een platform gegeven aan een radicale Egyptische prediker. Net als veel zusterorganisaties maakt de Nederlandse geheime dienst wel melding van zijn zorgen over het feit dat Al Shabaab vanuit Somalië aansluiting zoekt bij de internationale jihadstrijders.

De monitorgroep van de Verenigde Naties die toezicht houdt op het wapenbargo tegen Somalië noemde vorig jaar Al Shabaab al in een adem met El Qaida. De Amerikaanse regering zette daarom in 2008 de organistie op de lijst van verboden terreurorganisaties. Nederland niet. ‘Nederland handhaaft dezelfde lijst als Europa en de VN’ laat de AIVD-woordvoerder weten. ‘Al Shabaab staat daar niet op.’

Niet uitleveren
Al Shabaab wordt dus overal vooralsnog beschouwd als een militante oppositiebeweging. Dat kan gevolgen hebben voor het Amerikaanse uitleveringsverzoek aan Nederland, meent strafrechtgeleerde en advocaat Geert-Jan Knoops. ‘De Nederlandse uitleveringsrechter – als die de uitlevering al toestaat – kan dit alleen kan doen voor een “commuun delict” en niet een terreurdaad. Omar kan zich er bovendien op beroepen dat hij in de VS aan "politieke vervolging" zal worden blootgesteld. De VN en Europa beschouwen Al Shabaab niet als een terreurorganisatie. De VS doen dat wel. Dat is een rechtspolitieke keuze. Voor een "politiek" delict zal geen uitlevering mogen plaatsvinden.’