Vrij Nederland

AIVD-werknemer Heleen S. en haar partner Hans H. stonden deze week voor de rechtbank wegens schending van het staatsgeheim. De rechters wilden een politiek proces voorkomen en weigerden premier Balkenende als getuige.

Dat ze gelekt hebben weet hij zeker, maar waarom, daar had officier van justitie Evert Harderwijk afgelopen woensdag geen antwoord op. ‘Er is geen aanleiding voor hen’, zei hij tijdens z’n requisitoir in de zaak tegen AIVD-medewerker Heleen S. en haar partner Hans H. Ondanks het ontbrekende motief eiste het OM respectievelijk twee en drie jaar cel tegen de verdachten.

Ze zouden onder meer staatsgeheime informatie hebben doorgespeeld aan de Telegraaf. De krant publiceerde over de beslissing van het kabinet Balkenende om de Irak-oorlog politiek te steunen. Dat besluit zou mede zijn genomen op basis van AIVD-stukken.

Uit afgetapte telefoongesprekken en observaties, gedaan door de AIVD zelf, blijkt dat verslaggeefster Jolande van der Graaf contact heeft gehad met Hans H., die tot 2006 ook bij de AIVD werkte, en dat de Telegraaf-journaliste ook bij H. en zijn vriendin Heleen S. thuis is geweest.

De rechtbank hield de verdachten deze week de telefoongesprekken voor, waarbij de rechtbankvoorzitter zich verwonderde over het taalgebruik, als Hans H. en Jolande van der Graaf een afspraak maken. ‘Waarom zegt u “op de plaats waar we elkaar laatst zagen”? vroeg hij Hans H. ‘Waarom geeft u niet gewoon uw adres? Waarom doet u zo geheimzinnig?’ De antwoorden van H. maken het voor de rechtbank niet duidelijker.

Voor het OM is het zonneklaar: tijdens de contacten tussen de Telegraaf-verslaggeefster en de verdachten is staatsgeheime informatie uitgewisseld. Heleen S. en Hans H. hebben een ander verhaal. Weliswaar is de journaliste bij hen thuis geweest, ‘maar dat ging over de opa van Heleen’, zegt Hans H. ‘Die is tijdens de oorlog op een vreemde manier doodgegaan.’ Volgens H. was Jolande van der Graaf bezig met een artikel over cold cases uit die periode. Via een gezamenlijke kennis waren ze met elkaar in contact gekomen.

Officier Harderwijk had geen boodschap aan de verklaring van H. ‘Het ergste is dat door dit soort lekken - naar nota bene een journaliste - de andere inlichtingendiensten geen informatie meer met de AIVD gaan delen. Daardoor is het dus echt gevaarlijk en echt ernstig wat er is gebeurd. De AIVD komt droog te staan en verliest bestaansrecht.’

De verdediging reageerde met lange pleidooien waarin de advocaten Inez Weski (Heleen S.) en Derk van den Elzen (Hans H.) zich boos maakten dat het OM klakkeloos het eigen onderzoek van de AIVD voor waar heeft aangenomen. De raadslieden wezen de rechter er op dat er net zo goed vanuit een andere hoek kon zijn gelekt. Tientallen mensen op meerdere ministeries konden beschikken over de betwistte Irak-notities. Bovendien is volgens de advocaten alles wat in het Telegraaf-artikel stond vermeld terug te vinden in openbare bronnen.

Weski betoogde dat premier Balkenende er zelf een ‘schaduw geheime dienst’ op na heeft gehouden en dat het lek naar de Telegraaf mogelijk bij ambtenaren van het ministerie van Algemene Zaken zat. Daarom vroeg ze de rechtbank onder meer om Balkenende te mogen horen als getuige. De rechters wezen dat verzoek af, met als verklaring. ‘Dit is geen politiek proces, maar een gewone strafzaak.’

Vonnis over twee weken.