VN MediagidsLevensmoe is een goede reden om dood te willen
Justitie / Zorg / zelfdoding 02.12.2000
Waarom krijgen mensen niet het recht zelf hun leven te beëindigen? Omdat de christelijke moraal dat niet toestaat. We zullen leven, ook al komt het ons de strot uit.
Zelf bepalen wanneer je dood wilt gaan - het lijkt wel het laatste taboe. Sinds huisarts Sutorius oud-senator Brongersma heeft geholpen zijn leven te beëindigen, zijn allerlei beroepsgroepen druk doende af te tasten hoever zich dat nou uitstrekt: uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Dat is niet alleen een fysieke kwestie - daarover is men het sinds het Chabot-arrest wel eens. Ook mensen die psychisch totaal aan de grond zitten, voor wie elke nieuwe morgen een nieuwe hel betekent en die geen enkel perspectief op verandering hebben, kunnen een beroep doen op een arts om hen uit dat lijden te verlossen.
Want lijden, daar gaat het om. Pas als we ons leven ervaren als een loodzware last die ons lichaam vermorzelt en onze geest verplettert, mogen we dood. Eerder niet. Daarom hebben de artsen die Brongersma onderzochten omstandig beweerd dat ook deze man 'ondraaglijk en uitzichtloos' leed. Anders was euthanasie niet gerechtvaardigd geweest.
Brongersma was 'levensmoe' lees ik in de krant - een begrip dat tegenstanders van Sutorius' hulp op een badinerende toon gebruiken. Alsof het erom gaat dat je een keer met het verkeerde been uit bed bent gestapt. Levensmoe, dat betekent dat je het helemaal hebt gehad. Dat het leven voor jou geen kwaliteit meer heeft. Je bent niet terminaal ziek, je slikt geen psychofarmaca tegen depressies en waandenkbeelden, nee: je beziet je leven en je vindt het wel mooi geweest. Dat denk je niet een of twee keer, nee, dat denk je wel duizend keer. En na de duizendste keer ben je behoorlijk zeker van je zaak.
Je leven heeft geen kwaliteit meer. Je leeft omdat je je aftakelende omhulsel regelmatig ingrediënten toedient zodat het blijft pompen, ademhalen, poepen en plassen. Wat eerst een voorwaarde was om een goed leven te kunnen leiden, is nu een doel op zichzelf geworden: fysiek overleven. Maar waarvoor? Vaak heeft fysiek overleven wel zin: je leeft omdat je een betere toekomst verwacht, omdat er anderen zijn die je nodig hebben - je ouders, je kinderen, je vrienden - je leeft, kortom, omdat je emotioneel betrokken bent.
Maar wat als dat ontbreekt? Als het engagement, de woede, de liefde, de empathie, als zelfs simpele interesse uit je leven weggesijpeld is? Als je leeft omdat we nu eenmaal, onder de dreiging van hel en verdoemenis, de gewoonte hebben ontwikkeld te wachten totdat het hart met kloppen ophoudt? Waarom heeft dat fysieke hart het laatste woord, en niet het emotionele hart dat - volgens volkszangers en operasterren - doorslaggevend is voor ons geluk, voor ons gemoed?
Omdat in dit land de christelijke moraal regeert. En die verbiedt zelfdoding, punt uit. We zullen daarom leven totdat we er dood bij neervallen. En dat is te gek voor woorden.
Dat we niets te vertellen hebben (gehad) over het feit d t we er zijn - daar moeten we niet over zeuren. Maar om nu zover te gaan dat we ook over onze dood niet zelf mogen beslissen, dat is goed beschouwd absurd. Wie kan meer rechten doen gelden op ons lichaam, op ons leven, dan wijzelf? Waar komt de bijna alomtegenwoordige arrogantie vandaan om voor anderen te durven bepalen of hun leven de moeite waard is om geleefd te worden?
We zijn het erover eens dat we iemand anders niet kunnen opleggen welk schilderij hij mooi moet vinden, welk eten lekker, van wie hij moet houden - al die honderden dingen die we als maatschappij op allerlei manieren beïnvloeden (van reclameboodschappen tot persoonlijke gesprekken), maar die in the end wel iemands eigen keuze blijven. En dan kunnen we wel met een stalen gezicht beweren: jij leeft dit leven, ongeacht of je daar zin in hebt? Dan kunnen we wel zeggen: over alle ingrediënten die deel uitmaken van jouw leven gaan we niet, maar over dat leven als totaal hebben we een onverbiddelijk oordeel: dat dient geleefd te worden?
Dat vind ik onredelijk, onacceptabel en onmenselijk. Door mensen niet de mogelijkheid te geven afscheid te nemen van het leven op het moment dat zij dat verkiezen, verwijs je ze naar flatgebouwen, tramrails en plastic zakken. Want iemand die echt dood wil, hou je niet tegen.
Ik kan me goed voorstellen dat artsen niet medeplichtig gemaakt willen worden aan een zelfverkozen dood die zij niet of nauwelijks met de huidige regels voor euthanasie kunnen verdedigen. Maar dat hoeft ook niet. Huib Drion pleitte er in 1991 al voor mensen een middel ter beschikking te stellen dat zij op een zelfgekozen moment kunnen gebruiken om een einde aan hun leven te maken. Drion stelde daarbij voor dit middel te verstrekken aan alleenstaanden van vijfenzeventig jaar en ouder. Over die restricties zou je het kunnen hebben, maar het principe staat als een paal boven water: elk mens bepaalt zelf hoe lang hij zijn leven de moeite waard vindt. En niemand, niemand anders.
