Zou PVV-leider Geert Wilders zijn advocaat Bram Moszkowicz cash hebben betaald? Of rekende Harry S., een prominent lid van de Hells Angels, contant af bij de Am­sterdamse strafpleiter?

De namen van de cliënten die Moszkowicz duizenden euro’s in de hand duwden, zullen niet bekend worden, maar wel de bedragen die werden betaald. Die informatie komt later dit jaar naar buiten als Moszkowicz op een openbare zitting voor de tuchtrechter moet verschijnen.
Germ Kemper, deken van de Amsterdamse Orde van Advocaten, wil daar niet op vooruitlopen. ‘Ik kan alleen zeggen dat het om een bestendig onderdeel van zijn praktijkinkomsten gaat, over een reeks van jaren.’Vorige week kwamen eindelijk de conclusies naar buiten van een onderzoek dat Kem per deed naar de handel en wandel van Moszkowicz’ praktijkvoering in de periode 2008-2011, en dat langer heeft geduurd dan hij vooraf had ingeschat; bijna een jaar in plaats van een paar maanden. De deken schakelde de hulp in van een oud-advocaat wiens naam hij niet wil noemen, maar die eerder grote financiële instellingen heeft doorgelicht.

De uitkomsten waren voor Kemper aanleiding om een klacht in te dienen bij de Raad van Discipline, de tuchtraad van de advocatuur. Moszkowicz heeft volgens de deken namelijk ‘stelselmatig contante betalingen in ontvangst genomen zonder dat sprake was van feiten of omstandigheden die dat rechtvaardigen’. Daarbij heeft Moszkowicz nagelaten ruggespraak te houden met Kemper over cash-transacties van meer dan vijftienduizend euro. En Moszkowicz zou net als iedere andere advocaat moeten weten dat een raadsman verplicht is overleg te voeren met de deken over cashbetalingen van cliënten boven de vijftienduizend euro. Of alle advocaten op de hoogte zijn van die gedragsregels, weet Kem per niet. ‘Ze horen het te weten,’ zegt hij. ‘Die regels hanteren we al sinds 1995 of daaromtrent.’

Moszkowicz zocht vorige week naarstig naar verzachtende omstandigheden na het harde oordeel van de deken en probeerde daarbij de feiten naar zijn hand te zetten. Zijn bewering dat de gedragsregels pas gelden sinds 2010, is volgens Kemper niet waar. Ook reageerde Moszkowicz tegenover de NOS verheugd dat Kem per heeft vastgesteld dat hij geen belasting heeft ontdoken. Kem per kwam in actie nadat NRC Handelsblad vorige zomer had bericht over een significante stroom van contante betalingen aan Mosz kowicz. Ook zou de advocaat tussen 2003 en 2006 de belastingdienst voor meer dan een miljoen euro hebben getild. De fiscus en de strafpleiter zijn nog steeds in een conflict verwikkeld waarbij de belastingdienst hypothecair beslag heeft gelegd op het kantoor van de strafpleiter aan de Herengracht 464 in Amsterdam. Kemper: ‘Ons onderzoek was niet gericht op zwart geld, dus ik heb er geen oordeel over. Wel vonden we het netjes om te melden dat we geen aanwijzingen hebben gevonden dat hij belasting heeft ontdoken.’

Naast het aannemen van cash geld van cliënten moet de strafrechtadvocaat zich voor de tuchtrechter ook verantwoorden voor het ontbreken van een aantal jaarrekeningen. ‘Slechts een overtreding van de huishoudelijke regels,’ betoogde Moszkowicz tegenover Het Parool. Kemper ziet dat anders. ‘De regels zijn zo dat een advocaat binnen een redelijke termijn de jaarrekening van z’n praktijk gereed moet hebben. Dat kan zijn zes of acht maanden. Maar in het geval van de heer Moszkowicz waren er over de jaren 2009 en 2010 helemaal geen jaarrekeningen.’
Moszkowicz zei vorige week zeker te weten dat veel meer strafrechtadvocaten cash geld aannemen van cliënten, omdat ze of de gedragsregels van de Orde van Advocaten niet kennen of omdat ze anders geen strafrechtpraktijk kunnen voeren. Het is ook een raar beroep, met rare klanten die worden verdacht van onfrisse zaakjes zoals drugshandel, mensenhandel of huurmoord. Meestal zijn het geen mensen die hun salaris in de fabriek verdienen. Als ze hun advocatenrekening al zelf kunnen betalen, is het maar zeer de vraag of dit geld uit legaal werk is verkregen. Om dit probleem te tackelen, heeft de Nederlandse Orde van Advocaten in 1995 afspraken gemaakt met het Openbaar Ministerie. Kemper: ‘Verdachten moeten rechtsbijstand kunnen krijgen. Daarbij moet je op de koop toenemen dat de advocaat gehonoreerd wordt met geld waarbij je misschien niet al te gelukkig bent met de bron.’

Advocaten maken zich dus niet schuldig aan heling, mits die betalingen giraal worden gestort. Ze mogen in principe nooit cash geld aannemen van een cliënt, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn die dat rechtvaardigen. Volgens Kemper kan het aannemen van een voorschot zo’n bijzondere omstandigheid zijn. Als het gaat om bedragen onder de vijftienduizend euro mogen advocaten zelf die afweging maken, bij contante bedragen daarboven moet een advocaat overleggen met de deken. ‘Deze regeling is bedoeld om advocaten bewust te maken. Ze moeten echt weten waarom ze afwijken van het gewone uitgangspunt dat cash betalingen in principe verboden zijn. Een cliënt kan het geld ook storten op de rekening van een advocaat. Dan is het giraal binnengekomen en is er geen probleem meer,’ vertelt Kemper.
De Amsterdamse deken maakt een à twee keer per jaar mee dat een advocaat bij hem komt voor overleg over een cash betaling van meer dan vijftienduizend euro. Hij doet dan geen onderzoek, maar adviseert de raadsman die vervolgens zijn eigen afweging moet maken. ‘In de gevallen die met mij besproken zijn, zijn we tot de conclusie gekomen dat er sprake was van een bijzondere omstandigheid en dat de contante betaling dus geoorloofd was.’ Kemper weet niet of advocaten altijd naar hem toestappen als ze dit probleem aan de hand hebben. ‘Ik moet in alle eerlijkheid vrezen dat niet iedereen zich bewust is van de regels. Het zal dus wel eens voorkomen dat advocaten grote betalingen cash in ontvangst nemen, omdat ze de regels niet tot zich laten doordringen of hun eigen interpretatie eraan geven.’ De Nederlandse Orde van Advocaten probeert de beroepsgroep daar wel in op te voeden en is met voorlichtingscursussen begonnen.

Strafpleiter Peter Plasman vindt het maar hypocriet dat advocaten geen cash geld mogen ontvangen. ‘We moeten elk jaar een formulier invullen van de deken waarin we onze bedrijfsvoering moeten verantwoorden. Een van de vragen is of je het afgelopen jaar bedragen van vijftienduizend euro of meer cash hebt ontvangen van een cliënt. Dat wekt de suggestie dat het tot vijftienduizend euro geen probleem is.’ Plasman, advocaat van onder meer verdachte huurmakelaar Fred Ros in het langslepende liquidatieproces, zegt dat hij geen contante bedragen van vijftienduizend euro of meer aanneemt van cliënten. ‘Het geeft problemen en daar heb ik geen zin in.’ De regel contante betalingen te vermijden, maakt het werken wel lastig. Het komt volgens hem vaak voor dat familie of vrienden van een verdachte geld inzamelen om de advocatenkosten te betalen, of dat een broer van een verdachte de rekening wil betalen, onder de voorwaarde dat zijn naam niet bekend wordt. ‘Wat moet je dan? Je wilt toch fatsoenlijk betaald worden voor je werk. En waarom zouden cliënten niet cash mogen afrekenen? Dat geld hebben ze toch. Ze 
kunnen er beter bij mij hun advocatenkosten mee betalen dan dat ze aan de overkant een Mercedes kopen. Het is een absurde gedachte dat je overal in Nederland cash kunt betalen, maar niet bij ons.’

Sander Janssen, ook strafrechtadvocaat, wil niet zeggen hoe voor zijn cliënt Jesse R., die als vermeend huurmoordenaar een grote rol speelt in het liquidatieproces, de advocatenrekeningen worden betaald. ‘Die informatie geef ik nooit voor concrete zaken.’ Wel staat vast dat deze zaak hem al vele honderden arbeidsuren heeft gekost. Grote cash bedragen nemen ze op het kantoor Cleerdin & Hamer Advocaten waar Janssen partner is, niet aan. Kleine bedragen wel. ‘Ik denk niet, als een cliënt drieduizend euro contant afrekent, dat hij dat misschien heeft verkregen met drugshandel. Is er sprake van witwassen? Dat lijkt me niet. Dan kun je in het strafrecht aan de gang blijven.’ Janssen vindt het een beetje een non-discussie, met een hoog symbolisch gehalte. ‘Als je dit soort problemen voor wilt zijn, moet je verdachten op toevoeging laten bijstaan door een raadsman. Die keuze maken wij op kantoor in sommige zaken ook bewust. De overheid betaalt dan de advocatenkosten, tegen een veel lager tarief dan de advocaat normaal in rekening brengt.’
Dat was ook het geval bij Willem Holleeder die tijdens zijn rechtszaak werd bijgestaan door Jan-Hein Kuij pers. Holleeder had geen geld om zijn raadsman te betalen en dus betaalde de overheid de rekening van Kuij pers. Janssen: ‘Iedereen schreeuwde toen moord en brand. Je kunt het dus nooit goed doen als advocaat.’

Bram Moszkowicz is de eerste advocaat die zich voor de tuchtrechter moet verantwoorden omdat hij grote sommen cash geld heeft aangenomen. Hij spreekt van een principiële zaak die vraagt om een principiële uitspraak van de Raad van Discipline. De raadsman stelt dat hij zijn beroepsgeheim schendt als hij de deken zou vertellen welke cliënt contant afrekent. Kemper ziet dat anders. ‘Een deken heeft een afgeleid beroepsgeheim, alles wat een advocaat en een deken bespreken, blijft tussen hen. Een deken heeft ook verschoningsrecht. Als advocaat breng je jezelf dus niet in een kwetsbare positie als je met een deken overlegt.’
De Raad van Discipline kan Mosz ko wicz een aantal sancties opleggen, van berispen tot de meest vergaande: hem schrappen van het tableau van de advocatuur. In dat geval mag Moszkowicz zijn vak niet meer uitoefenen. De raadsman heeft eerder al aangegeven dat hij zich meer wil gaan bezighouden met zijn activiteiten buiten de advocatuur. Naast zijn optredens bij RTL Boulevard zou hij een talkshow ambiëren. Deze nieuwe werkzaamheden waren volgens hem ook de aanleiding om het familiebedrijf Moszkowicz te verlaten en zelfstandig, afzonderlijk van zijn broers Max en David, verder te gaan. De problemen met de belastingdienst spelen daar naar zijn zeggen geen enkele rol in.

Nederlands bekendste advocaat moet voor de tuchtrechter verschijnen omdat hij de gedragsregels van de Orde van Advocaten aan zijn laars heeft gelapt. Niet omdat hij geld heeft witgewassen. Of met die zitting de kous af is voor Moszkowicz, is nog maar de vraag. De raadsman heeft zich volgens Kemper door zijn handelen ‘kwetsbaar’ gemaakt. Het Openbaar Ministerie zou Moszkowicz kunnen vervolgen voor het aannemen van grote sommen cash geld. Volgens een woordvoerder van het College van procureurs-generaal is het echter nog veel te vroeg om te zeggen of er een onderzoek komt naar Moszkowicz.
De deken is verre van gelukkig met de uitkomsten van zijn onderzoek en de komende zitting bij de tuchtrechter ‘is schadelijk voor de advocatuur. We hebben regels en het is niet goed als iemand die op grote schaal niet nakomt.’ Bovendien vindt Kem per dat Moszkowicz een voorbeeldfunctie vervult. ‘Er was waarschijnlijk geen stuk verschenen in NRC Handelsblad als advocaat Pietersen uit Amstelveen mogelijk belasting zou hebben ontdoken.’ In die zin heeft Moszkowicz dus gelijk als hij zegt dat er sprake is van willekeur. Want zonder dat artikel had Kemper van niets geweten en was hij niet tot actie overgegaan.