De aanklager klaagt
‘Onjuist en onverantwoordelijk’ noemt het openbaar ministerie publicaties over de werkwijze van officieren van justitie. En de media hebben het gedaan.
Eerst waren er stukken in Vrij Nederland ('Sjoemelen loont' en 'Weer mis'). Daarna volgde voorpaginanieuws in NRC Handelsblad. En afgelopen zondag zette het tv-programma Zembla de zaken op een rijtje. Officieren van justitie die willens en wetens fouten hebben gemaakt, worden niet gestraft voor falen. Sterker nog, in sommige gevallen maken ze zelfs carrière.
Toen VN in de zomer van 2009 op basis van vonnissen tot deze conclusie kwam, meldde het landelijk parket dat de artikelen ‘bomvol fouten’ stonden. Wat er niet deugde, maakte men niet duidelijk, maar kort daarop stapte het OM naar de Raad voor de Journalistiek om zich te beklagen over de publicaties.
We waren de eersten, maar niet de enigen tegen wie het OM in het geweer kwam. Zondagavond bracht Zembla een uitzending onder de kop ‘Officieren van justitie in de fout’. In de reportage wees Harm Brouwer, de baas van het OM, de conclusies rigoureus van de hand. De in Zembla getoonde lijst met falende officieren laat hij daarom onderzoeken door het wetenschappelijk bureau van het OM.
Brouwer en de zijnen doen er alles aan om het volgens hen vertekende beeld te bestrijden. Op zijn website meldt het OM dat ‘iets wat in de media als een verwijtbare fout wordt beschreven, hoeft dat in de praktijk niet te zijn.’ Populair gezegd: het openbaar ministerie maakt ogenschijnlijk fouten en officieren krijgen af en toe een tik op de vingers van de rechter, maar de media interpreteren die vonnissen verkeerd.
Daarmee wordt dan toch vooral de boodschapper vermoord, terwijl introspectie bij het OM meer op z’n plaats zou zijn. Sinds Vrij Nederland vorig jaar berichtte over ‘blunderende officieren’ zijn er alweer nieuwe voorbeelden aan de lijst toe te voegen. Aanklagers proberen bewust de grenzen van de wet op te rekken. Te ver, oordeelden rechters in Maastricht, Zutphen, Amsterdam en Den Haag.
Meerdere verdachten mochten naar huis, in alle gevallen omdat de officier van justitie geheimhoudersgesprekken (tussen advocaat en cliënt) niet had vernietigd. Alkmaarse rechters lieten verdachten van vrouwenhandel gaan omdat de officier volhardde in het achterhouden van ‘ontlastende’ stukken. De Zwolse rechters stuurde vijf verdachten van mensensmokkel naar huis, nadat ze het OM meerdere fouten hadden verweten. In de zogenaamde ‘lek’-zaak sprak het Amsterdamse hof de verdachte (ex-)rechercheurs vrijgesproken vanwege ‘onzorgvuldig handelen’ van de officier en het verstrekken van ‘onjuiste’ informatie aan de rechters.
Het OM is het niet eens met deze reprimandes en is in alle zaken in hoger beroep gegaan. Waar de missers evident zijn bestrijdt het OM deze uiteraard niet, zoals bij de Schiedammer Parkmoord. Maar wat daar opvalt is dat de aanklagers die verantwoordelijk waren voor de grove fouten, beiden inmiddels zijn gepromoveerd tot rechter. En daar wringt het. Bij falen van het openbaar ministerie is voor de buitenwereld niet zichtbaar wat de represailles zijn. Het OM zegt maatregelen te nemen, maar weigert medewerkers ‘publiekelijk op de mestkar’ te zetten, zoals baas Brouwer het eerder verwoordde.
Toch klinkt vanuit de juridische wereld steeds vaker de roep om duidelijke signalen. In de recente uitzending van Zembla zei oud-vice-president van de Amsterdamse rechtbank Rob Blekxtoon over falende officieren: ‘Er zijn er bij die de neiging hebben regels aan te passen aan hun scoringsdrift en die moeten eruit.’ Advocaat Gerard Spong, verdediger in de Schiedammer Parkmoordzaak, is het daarmee eens, want ‘er zijn wel degelijk voorbeelden van officieren die niet integer hun vak uitoefenen, die liegen en bedriegen en ontlastend bewijsmateriaal expres achterhouden. Ik vind dat een doodzonde in het strafproces.’
Zie ook: De klacht van het OM
Top 5 best bekeken justitie
Justitie nieuws
Crime Site
Onderwereld Blog
Nederlands Juridisch Dagblad
Openbaar Ministerie
