In de huidige wetgeving krijgt de kroongetuige na een deal met de Nederlandse staat ‘slechts’ strafvermindering en bescherming. ‘Meer dan de helft van die deals gaat uiteindelijk niet door omdat bijvoorbeeld betrokkenen niet akkoord gaan met de voorwaarden van het getuigenbeschermingsprogramma. Daar zitten veel gevallen bij die met alleen een financiële beloning wel ja hadden gezegd.’

Dat zei Wilbert Paulissen, hoofd van de Nationale Recherche, vanochtend in een gesprek met Tweede-Kamerleden. Paulissen en hoofdofficier van Justitie Gerrit van der Burg waren uitgenodigd om te discussiëren over de kroongetuige. Onder meer de perikelen rond het Amsterdamse liquidatieproces – waarin kroongetuige Peter la Serpe continue overhoop ligt met het Openbaar Ministerie – zijn voor de parlementariërs aanleiding om de huidige kroongetuigeregeling tegen het licht te houden.

De politieman en de magistraat pleitten beiden voor een uitvoeriger regeling, waarbij de overheid ook deals kan sluiten in bijvoorbeeld corruptie- en helingzaken. ‘Naast een versteviging van de wet willen we ook graag een eerdere toetsing van de rechter’, stelde Van der Burg. Volgens de OM-er duurt het nu te lang voor een rechter beslist of de deal rechtsgeldig is. Dat creëert onzekerheid bij de getuige en biedt te veel ruimte voor de onderhandelingspositie van de crimineel. Volgens de hoofdofficier is het de afgelopen jaren ‘tientallen keren’ voorgekomen dat het OM graag een deal had willen sluiten, maar dat de wettelijke regeling dat niet toeliet. Ook nu al wordt er betaald aan getuigen, meldde Paulissen. ‘Bijvoorbeeld als er een tip binnenkomt bij de Criminele Inlichtingen Eenheid, dan staat daar soms een financiële vergoeding tegenover.’ Op het moment dat er sprake is van een officiële deal met de staat is zo’n vergoeding echter uit den boze.

Beide opsporingsambtenaren bestreden de stelling dat een financiële vergoeding de getuige onbetrouwbaar maakt. ‘Wraak of jaloezie kunnen net zo goed motieven zijn’, zei Van der Burg. ‘We toetsen de verklaringen grondig en als ze onbetrouwbaar zijn, gaan we niet met de getuige in zee.’

Naast vertegenwoordigers van politie en het OM, was ook de Tilburgse criminoloog Cyrille Fijnaut door de Kamer uitgenodigd. Hij is een voorstander van het uitbreiden van deals met criminelen en pleitte zelfs voor de mogelijkheid van immuniteit of gratie voor pratende criminelen.

Een tegengeluid was afkomstig van de eveneens uitgenodigde Vrij Nederland-redacteur Marian Husken. Zij schreef eerder het boek Deals met Justitie en pleitte voor bezinning bij het parlement. Volgens haar is de kans dat de overheid wordt ‘belazerd’ door een crimineel ‘levensgroot’ aanwezig. ‘Hoe meer een crimineel te winnen heeft, des te doldriester zal hij met de waarheid omgaan. Soms moet in een wapenwedloop er op de rem worden getrapt. Die taak heeft de Kamer in mijn ogen op dit moment. Want uit de hele geschiedenis van de kroongetuige en het sluiten van deals met criminelen blijkt dat het Openbaar ministerie en de bewindslieden nooit hebben gehandeld zoals de Kamer dat wilde.’ Daarna refereerde ze onder meer aan de moeizame deal met Peter la Serpe (zie ook Het probleem kroongetuige) en gaf ze meerdere voorbeelden van afspraken met getuigen waarbij het faliekant is misgelopen (zie Moordenaars als kroongetuige).