Gewaagd: de Amsterdamse politiecommissaris Leo Wilde uitte onlangs felle kritiek op het steeds strengere vreemdelingenbeleid.

Het waren niet mis te verstane woorden van Leo Wilde, vorige week tijdens een debat in De Nieuwe Liefde in Amsterdam. Wilde, commissaris Diversiteit bij de politie Amsterdam-Amstelland en voormalig hoofd van de vreemdelingendienst, uitte scherpe kritiek op het vreemdelingenbeleid van het kabinet-Rutte. 'Waar zijn we mee bezig?' vroeg hij zich hardop af. 'Rijkdom te beschermen van onszelf?

Mensen kansen op leven te ontnemen? Hoe verhoudt zich dat concreet tot artikel 1 van onze grondwet, waarin iedereen in gelijke mate recht heeft op veiligheid en vrijheid? Het is met name dat artikel 1 van onze grondwet dat niet gediend wordt met dit vreemdelingenbeleid.'

Wilde deed zijn uitspraken als bezoeker van het debat. Hij was in functie, en nam het woord nádat de debatleider aan de zaal had medegedeeld dat er ook pers aanwezig was.

De tweede maal dat Wilde de microfoon pakte, hekelde hij specifiek het plan van asielminister Gerd Leers om illegaliteit strafbaar te stellen. 'Wij gaan nu niet zomaar achter illegalen aan,' zei hij, 'zoals we ook niet bij u in de achtertuin komen controleren of uw schutting misschien iets hoger is dan het burenrecht toelaat, dat is allemaal bestuursrecht. Wij willen graag zeggen: wij zijn er voor de onveiligheid en de criminaliteit. Juist strafbaar stellen (van illegaliteit, red.) haalt dat enorme verschil uit ons vak. Dus wij gaan het straks hebben over criminelen, maar dat zijn dan slechts mensen die dat ene document niet hebben.'

Strafbaarstelling van illegaliteit zou er volgens Wilde automatisch toe leiden dat de politie zich niet meer om het lot van illegalen mag bekommeren. 'Nu hebben we de ruimte om níét te jagen op illegalen, om ongedocumenteerden die slachtoffer worden van criminaliteit te helpen in het strafproces, of om ze te begeleiden naar een ziekenhuis. Maar die ruimte wordt ons straks ontnomen. Dus ik zou graag alle argumenten vinden om het plan om die redenen tegen te kunnen houden.'

Wilde is niet de eerste die zich uitspreekt tegen het voornemen van minister Leers. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Raad van Kerken, de vakbonden, en diverse wetenschappers, advocaten en vluchtelingenorganisaties gingen hem al voor. Vorige week nog noemde de Europese Commissie strafbaarstelling van illegaliteit 'disproportioneel'. Maar het is wel de eerste keer dat een hoge functionaris van de politie zich publiekelijk kritisch uitlaat over het voornemen.

Wilde's uitspraken zijn extra pikant, omdat er de laatste keer grote commotie ontstond toen de Amster-damse politie zich openlijk beklaagde over een aangekondigde beleidsmaatregel van het kabinet-Rutte. Het was hoofdcommissaris Bernhard Welten die begin januari op televisie verklaarde dat hij het in het regeerakkoord vastgelegde boerkaverbod niet zou gaan handhaven. 'Ik voel me niet altijd een instrument van de overheid dat onmiddellijk doet wat er gevraagd wordt,' zei hij. 'Ik gebruik m'n verstand nog steeds.' Welten kreeg onmiddellijk de regeringspartijen in de Tweede Kamer over zich heen en de Partij voor de Vrijheid eiste zijn aftreden. De Amsterdamse burgemeester Van der Laan noemde de uitspraak 'net over het randje'.

Voor Leo Wilde is het niet de eerste keer in zijn loopbaan dat hij in de openbaarheid zijn afkeer verwoordt van een zero tolerancebeleid voor illegalen. Dat deed hij ook al toen Rita Verdonk nog minister van Vreemdelingenzaken was. 'Wij willen achter criminele illegalen aan. Illegalen die zich netjes gedragen, geven wij geen prioriteit,' zei hij in 2003 in het dagblad Trouw. 'Ik kan met gemak zo tienduizend illegalen oppakken. Maar dan moet ik wel de straatrovers laten gaan.'

Hoe Wilde het voornemen van minister Leers nu denkt te gaan tegenhouden, en hoe streng de Amsterdamse politie een verbod op illegaliteit straks in de praktijk zal handhaven wanneer het plan er tóch doorkomt, is onduidelijk. Wilde was niet bereikbaar voor een toelichting.