Vrij Nederland Acht vragen en antwoorden over de rechtszaak tegen Geert Wilders
Wilders-aanhangers demonstreren bij het begin van de rechtszaak tegen hem in januari van dit jaar
Acht vragen en antwoorden over de rechtszaak tegen Geert Wilders
1. Hoe is de zaak tegen Wilders begonnen?
Naar aanleiding van de film Fitna en Wilders' herhaaldelijke vergelijkingen tussen de islam en het fascisme, deed een student in 2007 aangifte wegens discriminatie en het aanzetten tot haat jegens moslims. Die aangifte leidde eerst niet tot vervolging. Bij een uitzending van NOVA College Tour in 2008 noemde advocaat Gerard Spong het OM 'een stel lafbekken', omdat ze geen politiek proces aandurfden.
De studenten daagden Spong uit de zaak pro deo aan te nemen, wat hij deed. In de aangifte maakte Spong onder meer de vergelijking tussen Wilders en de nazi-minister voor propaganda Joseph Goebbels. Op grond van de 'Aanwijzing Discriminatie', die sinds december 2007 van kracht is, moet justitie overgaan tot vervolging als aangifte wordt gedaan van discriminatie. Het OM stelde dan ook een onderzoek in maar ging niet tot vervolging over: Wilders' uitspraken werden te zeer onderdeel geacht van het lopende maatschappelijke debat over immigratie en integratie. Het Hof kwam in januari 2009 tot een ander oordeel: Wilders moest wel worden vervolgd voor groepsbelediging en haatzaaien. Overigens is de 'Aanwijzing Discriminatie' ingevoerd door Ernst Hirsch Ballin, de CDA-minister van Justitie die zich steeds meer begint te ontpoppen tot tegenstander van een kabinet van zijn partij met de VVD, gedoogd door Wilders' PVV.
2. Is het goed dat Wilders wordt vervolgd?
Onder juristen zijn de meningen verdeeld. Zij die vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel hebben staan, vinden het een schande dat de politicus Wilders niet mag zeggen wat hij wil. Tot dat kamp behoren hoogleraar bestuurlijk sanctierecht te Nijmegen Henny Sackers en hoogleraar strafrecht te Tilburg (tevens deeltijdrechter) Theo de Roos. Zij adviseerden het OM niet tot vervolging over te gaan. Bij het Hof vinden ze dat er wel degelijk sprake was van haatzaaien en groepsbelediging, dat laatste vooral ook omdat Wilders steeds weer een relatie legt tussen de islam en het nazisme. Dat achten de raadsheren 'dermate beledigend' dat Wilders moet worden vervolgd. Het Hof vindt dat de manier waarop het maatschappelijk debat verloopt in principe niet tot het terrein van het recht behoort, behalve als 'fundamentele grenzen worden overschreden'.
Een van die raadsheren is emeritus hoogleraar strafrecht aan de Vrije Universiteit Tom Schalken. De Amsterdamse rechters die in de zaak-Wilders moeten oordelen, hebben het niet makkelijk: zij weten de ogen van juristen, politici, wereldwijde reaguurders, journalisten en de rest van Nederland op zich gericht. Overigens is het Openbaar Ministerie, nu het van het Hof de opdracht heeft Wilders te vervolgen, niet verplicht een straf te eisen. Het zou dus heel goed kunnen dat de officier van justitie op 12 oktober, als het requisitoir wordt uitgesproken, om vrijspraak zal vragen.
3. Was de motivering van het Hof niet al een veroordeling?
In het arrest spraken de raadsheren van het Hof de verwachting uit 'dat de in te stellen strafvervolging ook daadwerkelijk tot een veroordeling zal leiden, ook al berust het laatste oordeel daarover bij de strafrechter'. Wilders' advocaat Bram Moszkowicz stelde - in een ultieme poging vervolging van zijn cliënt af te wenden bij de Hoge Raad - dat het Hof zich 'in zodanige bewoordingen heeft uitgelaten over de waarschijnlijkheid van een veroordeling' dat een proces door een onpartijdige rechter eigenlijk niet mogelijk is. Dat argument werd van tafel geveegd; rechters zijn in Nederland te allen tijde onafhankelijk, ook die in de zaak-Wilders. 'De rechtbank waarvoor de heer Wilders terecht zal moeten staan is op geen enkele manier gebonden aan het oordeel van het Hof.'
4. Wat voor invloed heeft de rechtszaak op de voortgang van de formatie van het kabinet-Rutte?
Beoogd premier Mark Rutte en CDA-voorman Maxime Verhagen weten al maanden dat Wilders voor de rechter moet komen. Een veroordeling zou wel slecht nieuws zijn voor de kersverse premier Rutte. Hij moet dan aan zijn buitenlandse partners gaan uitleggen dat hij samenwerkt met iemand die een strafblad heeft.
- Ook afvallige moslims en Mohammed B. stonden op het wensenlijstje van Wilders
5. Wie komen er getuigen?
Waarschijnlijk niemand. Het OM liet bij de voorbereidende zittingen weten geen behoefte te hebben aan getuigen. Wilders wilde juist een rij van achttien juristen, islamexperts en 'ervaringsdeskundigen' oproepen om aan te tonen dat hij geen strafbare feiten heeft gepleegd. Hoogleraren De Roos en Sackers (zie vraag 1) moesten komen vertellen waarom Wilders als politicus het recht had te zeggen wat hij wilde. Maar de rechtbank achtte zichzelf deskundig genoeg en vond het niet nodig collega-juristen een betoog te laten afsteken. Ook afvallige moslims en de moordenaar van Theo van Gogh, Mohammed Bouyeri, stonden op het wensenlijstje van Wilders, maar werden afgewezen. Onder de drie islamexperts die wél werden toegelaten als getuigen was de arabist Hans Jansen. De advocaten van de klagers maakten bezwaar tegen zijn komst omdat hij als adviseur van Wilders zou hebben opgetreden. De rechtbank achtte dat feitelijk onjuist en Jansen getuigde een paar maanden geleden achter gesloten deuren bij de rechter-commissaris. Zeker is dat Jansen en Wilders min of meer dezelfde standpunten delen over de islam.
6. Hoeveel geld geeft Wilders uit aan advocaatkosten?
In Nederland, maar ook in de VS en in Israël, wordt via het internet al maanden opgeroepen Wilders' strijd voor de vrijheid van meningsuiting financieel te ondersteunen. Op de PVV-website staat één bankrekeningnummer waar zowel voor zijn rechtszaak als voor zijn partij (de PVV ontvangt geen subsidies) donaties kunnen worden gedaan. Hoeveel geld is opgehaald blijft onduidelijk. En dat hoeft Wilders ook niet bekend te maken op grond van de huidige wetgeving betreffende de partijfinanciering.
7. Wat is de maximale straf die Wilders kan krijgen?
Op grond van artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht kan Wilders worden veroordeeld wegens aanzetten tot haat en discriminatie vanwege zijn uitspraken over de islam en zijn film Fitna. Daarnaast zou hij moslims als een groep hebben gediscrimineerd (artikel 137c). Voor beide misdrijven geldt een maximale geldboete van 7400 euro en een jaar celstraf. Die twee straffen kun je echter niet zomaar bij elkaar optellen, de maximale straf is zestien maanden cel en 9866,67 euro boete.
8. Hoe lang gaat de zaak duren?
De rechter doet op 2 november uitspraak. Als de rechtbank besluit tot vrijspraak en het OM gaat akkoord, dan is het proces voorbij. Komt het tot een veroordeling, dan zal door Wilders ongetwijfeld hoger beroep worden ingesteld. Hij kan dan via het Hof naar de Hoge Raad en daarna naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In dat geval kan het nog zo'n vijf jaar duren voordat een definitief oordeel wordt geveld.
Over Harm Ede Botje
Harm Ede Botje (1965) schrijft sinds 1995 voor Vrij Nederland. Hij is algemeen redacteur met als speciale aandachtsgebieden buitenland, ontwikkelingssamenwerking, immigratie en multiculturele samenleving. Hij presenteerde tussen van augustus 2011 tot maart 2013 VPRO’s Bureau Buitenland op radio 1.
