Wie de gemeentelijke verkiezingen gewonnen heeft - en waar - mag bij het ter perse gaan van dit nummer dan onbekend zijn, dat er winnaars en verliezers zijn, weten we op voorhand. Verliezers: gecondoleerd. Winnaars: gefeliciteerd. En vooral: sterkte.

Want tijdens de komende collegeonderhandelingen zal blijken dat de vruchten van de overwinning een bitterzure bijsmaak hebben. Waar tijdens de campagne in alle talen over budgetten en euro's is gezwegen - een gewoonte die vorige week door Kees Kraaijeveld op deze plek terecht is gehekeld - moeten lokale politici nu met de billen bloot. De naam van het spel de komende vier jaar is: bezuinigen.

Het kabinet was nog niet gevallen, of de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) had haar 'inzet voor partijprogramma's landelijke verkiezingen' al online staan. De VNG voelt de bui voor haar leden hangen, en ik vrees dat de beschermende paraplu die dit document wil zijn door een hagelstorm aan bezuinigingsplannen aan flarden zal worden gescheurd.

Wat is het probleem? Zoals bekend heeft de landelijke overheid de hardste klappen van de economische crisis opgevangen met als gevolgen een hoog financieringstekort en een snel oplopende staatsschuld. De openbare financiën moeten door het volgende kabinet op orde worden gebracht. Gemeenten zitten hierbij in de hoek waar de klappen vallen. De kern van de zaak: inkomsten van gemeenten zijn uitgaven van het rijk.

Gemeenten hebben op hoofdlijnen twee bronnen van inkomsten. Ten eerste: de burgers van de gemeente zelf. Die worden aangeslagen voor gemeentelijke belastingen en betalen al dan niet kostendekkende prijzen voor diensten die ze van de gemeente afnemen. Ook al opende de Volkskrant vorige week met de rekensom dat vooral D66- en GroenLinks-wethouders de lokale lasten snel laten stijgen - het is klein bier.

Het grote bier bestaat uit de inkomsten vanuit het rijk, die worden betaald voor het uitvoeren van specifieke taken (doeluitkeringen) of algemene taken (inkomsten uit het Gemeentefonds). De VNG constateert: 'Een blik op de omvang van het autonome takenpakket van gemeenten en op de situatie in de ons omringende landen, leert dat de Nederlandse gemeenten voor hun inkomsten onevenredig zwaar afhankelijk zijn van de rijksoverheid.'

Dat treft dus niet. Dat geldt te meer daar gemeenten en het rijk een afspraak hebben over het Gemeentefonds die bekend staat als de 'trap op, trap af-systematiek'. Dat wil zeggen dat de groei van het Gemeentefonds afhankelijk is van de groei van de rijksuitgaven. Stijgen de rijksoverheidsuitgaven (trap op) dat stijgt de voeding van het Gemeentefonds en, de komende jaren relevanter: vice versa.

De VNG doet drie dappere pogingen de leden te beschermen. Eén: gemeenten zouden meer ruimte moeten krijgen zelf belastingen te heffen. Zo kunnen bezuinigingen op rijksniveau worden afgewenteld op de burgers van de gemeente. Twee: de redelijkheid van het trap op, trap af-systeem moet nog eens kritisch worden bekeken. Want nu het trap af gaat, oogt de afspraak niet meer zo aantrekkelijk. Drie: 'dubbel pakken' moet vermeden worden, waarmee de VNG bedoelt dat voor gemeenten de komende jaren zowel de uitkering uit het Gemeentefonds als de doeluitkeringen omlaag zouden kunnen gaan.

Onderhandelaars die de komende weken een gemeentelijke coalitie moeten smeden, doen er verstandig aan de inzet van de VNG op waarde te schatten: het is een dappere poging die tot mislukken is gedoemd. De hoofdlijnen van het gemeentelijke akkoord zullen moeten bestaan uit een lijst te schrappen taken (minder doen), en, interessanter voor de burger, een lijst efficiëntieslagen (hetzelfde blijven doen met minder geld).

Het uitvoeren van zo'n programma staat garant voor moeilijkheden, dus een brede coalitie is gewenst - misschien is het zelfs verstandig hier en daar een plekje voor de verliezers in te ruimen. Ik hoop in elk geval dat de winnaars op 4 maart uitbundig hebben feestgevierd. Want het feest is nu voorbij.