De Amerikaanse computermaker Apple heeft dankzij zijn stijlvolle reclamecampagnes en kekke gadgets altijd op veel sympathie kunnen rekenen. Maar hoe succesvoller de iPhones en iPads worden, des te meer Apple-topman Steve Jobs zich gaat gedragen als een hebzuchtige monopolist.

Het is bijna een economische wetmatigheid. Bedrijven die een technisch monopolie hebben op een product of een dienst waar veel vraag naar is, gaan daar misbruik van maken. Bijvoorbeeld door de consument te dwingen ook allerlei andere diensten af te nemen (koppelverkoop) of door de prijzen op te schroeven tot onbetamelijk niveau.

Neem NRC Handelsblad. Een papieren versie van deze krant kost in de winkel € 1,80. Als u een abonnement neemt, wordt de krant voor dat geld ook nog eens bij u thuisbezorgd. Op de iPad - Apples populaire nieuwe computertje - kunt u NRC ook lezen. Het downloaden van de krant op de iPad kost u slechts negenenzeventig cent. 'Dat is mogelijk doordat bij de digitale distributie de hoge verspreidingskosten wegvallen,' verklaarde Volkskrant-verslaggever Francisco van Jole in een stuk.

Maar even verderop in hetzelfde artikel blijkt: niets is minder waar. Hans Nijenhuis, uitgever van NRC, doet daar uit de doeken dat van die negenenzeventig cent er maar liefst dertig direct naar Apple gaan. Dertig cent per krant! Dat is meer dan het distributiebedrijf van NRC krijgt voor het bij u thuisbezorgen van uw papieren krant.

En wat doet Apple voor dat geld? Helemaal niets, volgens mij. NRC moet de krant aanleveren in een formaat dat 'iPad-fähig' is. En ook de distributie kost Apple niets. Voor de data die over internet naar uw iPad worden gepompt, betaalt u immers zelf de rekening (aan uw internetprovider). En voor de iPad heeft Apple u ook al flink laten betalen. Kortom, Apple kan van NRC bijna veertig procent van diens iPad-omzet kapen, zonder er iets voor te doen. Mooi staaltje misbruik van een technisch monopolie.

Wat NRC overkomt, treft alle aanbieders van diensten voor Apple iGadgets. In de iTunes-winkel, de website waar Apple-gebruikers muziek en films kunnen kopen, is het van hetzelfde laken een pak. Apple incasseert grofweg eenderde van de omzet. En dan gaat het om miljarden.

Het uitknijpen van leveranciers legt Apple geen windeieren. Niet voor niets steeg de beurswaarde van het Californische bedrijf dit jaar uit boven die van voormalig aartsrivaal Microsoft. Apple is nu het duurste technologiebedrijf ter wereld. Dit betekent dat, ook al verdient Microsoft nu nog driemaal zoveel als Apple, beleggers in de toekomst gouden bergen zien weggelegd voor Steve Jobs en zijn collega's.

Nu gun ik iedereen een goed belegde boterham, ook monopolisten, maar Apple geeft zich behalve aan de hebzucht ook steeds meer over aan allerhande technische dwingelandij. Opnieuw een voorbeeld. Mocht u een iPad hebben gekocht, dan kunt u dit apparaat niet gebruiken voordat u met uw oude computer op de Apple-site de nieuwste versie van het Apple-programma iTunes heeft gedownload. En met iTunes kunt u weer alleen terecht bij de Apple iTunes-winkel die ik zojuist al noemde. Dit lijkt toch veel op de koppelverkoop waarvoor oud-eurocommissaris voor Mededinging Neelie Kroes enkele jaren geleden Microsoft een boete van 479 miljoen euro heeft gegeven.

Iemand moet de macht van Apple beteugelen. In eerste instantie is dat een taak voor de concurrentie. Maar ondanks de iPad-achtige apparaten die vorige week op de Berlijnse technologiebeurs IFA zijn gepresenteerd, gaat het nog wel even duren voordat Toshiba met zijn Smart Pad of Samsung met zijn Galaxy Tab de strijd aankan met Apple. De markt faalt.
Tijd dus dat de overheid ingrijpt. De Amerikaanse Federal Trade Commission en de EU hebben deze zomer aangekondigd Apples monopolistengedrag te onderzoeken. De nieuwe eurocommissaris voor de 'digitale agenda' liet weten dat elke gadget in de toekomst via elk platform met elk ander apparaat moet kunnen communiceren. Haar naam is Neelie Kroes. Dat gaat die monopolist geld kosten.