Leugens! Daar draait het om in deze campagne. Rutte zegt dat het programma van de PvdA de economie doet krimpen. Roemer stelt dat het VVD-program het eigen risico in de zorg verhoogt. Leugens!

Maar waren het leugens? Of hebben de heren zich vergist? Ik denk het laatste. En dat is niet zo raar. Waarom niet? Omdat de doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) – bedoeld om de verkiezingscampagne van feiten te voorzien – op een onnodig ingewikkelde manier worden gepresenteerd.

Neem het voorbeeld van Rutte. De premier heeft het 456 pagina’s tellende CPB-rapport Keuzes in Kaart 2013-2017 natuurlijk ingezien. Een blik op het samenvattend overzicht (tabel 2,1) heeft hem geleerd dat onder de PvdA de economie tot 2017 met 2,3 procent krimpt. Maar als hij in een debat dat punt maakt, kan Diederik Samsom hem terecht voor leugenaar uitmaken.

Of kijk naar Roemer. Die weet dat de VVD het eigen risico heeft verhoogd naar 350 euro. Maar als hij Rutte ernaar vraagt, kan de premier met recht repliceren dat hij geen verhoging in petto heeft. Al vond Roemer daarna dat Rutte jokte. In dit geval was hij het zelf die ‘loog’.

Vanwaar al deze schijnbare leugens? Dit komt misschien wel door de manier waarop het CPB Keuzes in Kaart presenteert. Het CPB vergelijkt geen appels met peren. Het is ingewikkelder. Het CPB vergelijkt appels met een hele mand fruit die de leek niet kent, maar die wel constant bekend wordt verondersteld. De onbekende fruitmand van het CPB heet: het basispad. Het basispad is de voorspelde ontwikkeling die de economie de komende jaren zal doormaken uitgaande van het huidige beleid. Als het CPB de verkiezingsprogramma’s doorrekent, bekijkt het in hoeverre ze afwijken van dit basispad. Deze verkiezingen is het CPB uitgegaan van de jongste juniraming, waarin de plannen van de Kunduz-coalitie zijn meegenomen. Alle cijfers uit Keuzes in Kaart moet de lezer dus steeds afzetten tegen de cijfers uit de juniraming.

Dus als Rutte in de doorrekening ziet dat Samsom de economie met 2,3 procent doet krimpen, dan moet hij dit getal aftrekken van de 6 procent economische groei van het basispad. Ja, en dan is er ook onder kabinet-Samsom geen krimp.

De verhoging van het eigen risico, waar Roemer zich in verslikte, staat al in het Kunduz-akkoord en zit daardoor in het basispad. Dus kon Rutte zeggen dat hij van het eigen risico afblijft.

Hoewel het CPB zijn manier van werken uitvoerig beschrijft, is het begrijpelijk dat het vergelijken van verkiezingsprogramma’s met een basispad uit een ander rapport tot misverstanden leidt. Zo staat in Keuzes in Kaart dat alle partijen banen schrappen in de zorg, de VVD zelfs 75.000. Dat klinkt ruig, als u niet weet dat er in het basispad 140.000 banen bijkomen.

Om misverstanden te voorkomen, kan het CPB bij de volgende verkiezingen zijn fruitmand beter onder tafel houden. In plaats van de relatieve cijfers ‘t.o.v. het basispad’ moet het CPB dan absolute getallen vermelden. Het effect van Samsoms plannen op de economie is dan domweg 3,7 procent groei. Dat voorkomt vergissingen, zowel bij kiezers als politici.