Met nog twee nachtjes te slapen tot de verkiezingen en VVD-leider Mark Rutte fier aan kop, springen een drietal zaken in het oog. Ten eerste valt op dat deze campagne vooral gaat over uw portemonnee, terwijl juist hierover de cijfers ontbreken. Ten tweede beheerst voor het eerst het huishoudboekje van één bijstandsmoeder het publieke debat. Ten derde wijzen de peilingen op een merkwaardige paradox: terwijl de VVD niet wil wat het volk wenst, wil het volk wel de VVD.

Laat me dit toelichten. Om te beginnen is het begrijpelijk dat mensen willen weten wat de aangekondigde bezuinigingen betekenen voor hun eigen portemonnee. Maar omdat het Centraal Planbureau (CPB) - vanwege de vervroegde verkiezingen - niet de tijd heeft gehad voor gedetailleerde koopkrachtberekeningen, zijn er geen cijfers over de gevolgen van de partijprogramma's voor de verschillende inkomensgroepen. Hierdoor kunnen politici in debatten en interviews maar wat roepen, met alle verwarring van dien.

Vanwege de ontbrekende koopkrachtplaatjes heeft televisieprogramma Netwerk er vorige week zelf maar een gooi naar gedaan. Netwerk liet Nyenrode uitrekenen wat het programma van de VVD zou betekenen voor bijstandsmoeder Erna Smeekens. Volgens Nyenrode gaat Smeekens er 1200 euro per jaar op achteruit, tien procent van haar netto inkomen. De moeder was in tranen.
Mark Rutte was woedend. En zo liet de VVD zich ertoe verleiden speciaal voor Erna Smeekens uit te rekenen wat het VVD-program voor haar in petto heeft. Los van het feit dat de VVD met deze primeur Nederland verder meetrekt in het moeras van de Pietje-Puk-politiek, waarin alles draait om incidenten en particuliere gevallen, komen de rekenmeesters van de VVD met een langere lijst tegenvallers voor bijstandstrekkers dan Netwerk.

Smeekens gaat er met de VVD in 2015 niet 1200 maar 1453 euro per jaar op achteruit. Maar, zo stelt de VVD, als mevrouw een beroep doet op de bijzondere bijstand, dan kan ze dit leed verzachten met circa 900 euro per jaar. Conclusie: de VVD kost Erna Smeekens tenminste vijfhonderd euro per jaar, ofwel ruim vier procent van haar netto-inkomen.

Zo laat de portemonnee van Erna Smeekens zien, wat Ruttes politieke opponenten niet over het voetlicht weten te brengen, namelijk dat het VVD-programma haaks staat op hoe de meeste Nederlanders hun land liefst zien.

Want vraag je het de Nederlander, dan wil tweederde van de bevolking dat de inkomensverschillen kleiner worden. Driekwart vindt dat we in een welvarend land leven en bijna negentig procent is tevreden met de eigen financiële situatie. Minder belasting betalen hoeft niet per se, meer verdienen ook niet. De publieke dienstverlening (zorg, onderwijs) moet beter. Sinds de kredietcrisis zijn burgers juist solidairder, zo blijkt onder meer uit het SCP-rapport De sociale staat van Nederland.

Mark Rutte wil het tegenovergestelde. Hij wil grotere inkomensverschillen. En dus spaart hij de rijkere Nederlanders door de hypotheekrenteaftrek te behouden, maar laat voor huurders (lees de armere Nederlanders) de huren stijgen met zestig procent. Hij matst de rijken door de overdrachtsbelasting en de erfbelasting af te schaffen, maar bezuinigt van alle partijen het meest op de sociale zekerheid.

De publieke dienstverlening, waarvan burgers juist meer verlangen, versobert Rutte. De VVD spaart weliswaar het onderwijs (net als de andere partijen) maar saneert al het overige. In de zorg is de VVD de partij die het basispakket het meest verkleint, als enige de huisarts onder het eigen risico brengt en vijftigduizend banen schrapt.

Wat Mark Rutte ook roept: de VVD kiest voor meer ruimte voor de rijken en het inperken van de voorzieningen voor de meest kwetsbaren. Waar Nederlanders naar eigen zeggen hechten aan gelijkheid, solidariteit en harmonie, hamert Rutte op het vergroten van de verschillen, het verminderen van de solidariteit en het aanjagen van de dynamiek. En toch staat hij bovenaan in de peilingen. Dat is de Rutteparadox: Ruttes visie staat haaks op wat het volk wenst, en toch wil het volk Mark Rutte.