Of time and rivers flowing

The seasons make a song

And we, who live beside her

Still try to sing along

Of rivers, fish and men

And the season still a-comin'

When she'll run clear again.

De oude man zingt in mijn oor. Zijn stem is niet langer de heldere tenor van 'Where have all the flowers gone' en 'We shall overcome', het is de haperende, krakerige stem van een bijna negentig jaar oude man. En toch, zelfs op hoge leeftijd is Pete Seeger onmiskenbaar Pete Seeger, de wereldberoemde zanger van het protestlied, inspirator van generaties jongens en meisjes die zichzelf op de gitaar begeleiden bij het zingen van zijn hits 'If I Had a Hammer' of 'Turn, Turn, Turn'. Een serenade van Pete Seeger is een belevenis, ook al word ik over de telefoon toegezongen. Bezoek wees Seeger af, de gezondheid van zijn vrouw Toshi is niet best en Seegers gehoor is ook niet meer wat het is geweest; de telefoon, uitgerust met een versterker, is een uitkomst. Bovendien wordt hij overspoeld met interviewverzoeken sinds hij samen met Bruce Springsteen This Land is Your Land zong voor de inauguratie van Barack Obama. Hij zou er een dagtaak aan kunnen hebben, en hij wil nog zoveel doen: liedjes schrijven, zingen voor de kinderen van Beacon waar hij woont, geld inzamelen voor Clearwater, de milieuorganisatie die hij veertig jaar geleden oprichtte, om nog maar niet te spreken van het hout dat gehakt moet worden om de kachel en het fornuis te stoken in zijn huis op de heuvel met uitzicht over de rivier.

Mooie kreten

Over die rivier, de Hudson, praten we op een zondagochtend. Toepasselijk, want het voelt alsof ik een dienst in de kerk van Seeger meemaak, compleet met preek, exegese en lofprijzing van de rivier in hymnes. Gevraagd naar zijn favoriete Hudsonsong zingt Seeger niet zijn eigen prachtige ballade 'Sailing Down my Golden River' of de protestsong 'Sailing Down My Dirty Stream', maar 'The River That Flows Both Ways', geschreven door een taxichauffeur uit New York. Het lied verhaalt van de geschiedenis van de rivier, van de oorspronkelijke bewoners via de eerste kolonisten tot de schilders van de Hudson School die de rivier vereeuwigden en de schrijvers die over de rivier dichtten. De Hudson is naast de Mississippi de rivier die het meest tot de verbeelding van Amerika spreekt; ze maakt deel uit van het Amerikaanse cultuurgoed.

Seeger kent elk facet van de vierhonderdjarige geschiedenis van de rivier die hem al decennialang inspireert. Nu Nederland zich opmaakt voor het Hudsonjaar, kan hij het niet nalaten om een eerdere viering in de herinnering te brengen, die van honderd jaar geleden. 'Nederland heeft New York toen een prachtig cadeau geschonken: een replica van De Halve Maen. Alleen verzuimde de staat New York geld vrij te maken voor het onderhoud. Acht jaar later was De Halve Maen weggerot.'

Waarmee Seeger maar wil zeggen dat de viering van Henry Hudsons ontdekking en de Nederlandse kolonie die zich langs de oevers van de rivier vestigde, niet zo centraal staan in de Amerikaanse belevenis als in de Nederlandse. Bij de herdenking van Holland on the Hudson roemen politici het 'gedeelde DNA' van Amsterdam en New York, wat zich volgens gezagsdragers als burgemeester Job Cohen uitdrukt in gemeenschappelijke waarden als vrijheid, tolerantie, handelsgeest en de positieve bijdragen van een multi-etnische bevolking. Mooie kreten, maar ze kunnen niet verhullen dat van de kortstondige Nederlandse geschiedenis concreet niet veel meer over is dan wat graven en plaatsnamen. Tastbaar is alleen de rivier zelf, nog altijd 'as fine a river as could be found' zoals kapitein Hudson haar beschreef. En - dankzij Pete Seeger - schoon.

150 dollar voor een droom

Als milieuactivist is Seeger een ervaringsdeskundige. Hoewel hij jarenlang op de rivier had uitgekeken vanuit de blokhut waar hij eind jaren veertig met zijn gezin was gaan wonen, leerde hij de Hudson pas kennen toen hij op de rivier ging varen (zeilen is een terugkerend thema in Seegers Hudsonsongs, soms letterlijk, soms metaforisch). Het was midden jaren zestig en de Hudson was op sterven na dood. Het was de meest vervuilde rivier in Amerika. Je kon er niet in zwemmen en vissen en niet uit drinken.

'Ik had toen een zeilboot,' vertelt Seeger, 'nou ja, het was niet meer dan een plastic badkuip waarin ik mijn gezin meenam de rivier op. Alleen moest je niet in het water kijken, want dat was een open riool, je zag wc-papier in het water drijven. Het deed me denken aan een beroemde uitdrukking van de econoom John Kenneth Galbraith: private affluence, public squalor. De Hudson, eigendom van ons allen, was een stromende vuilnisbelt.'

In diezelfde tijd gaf een vriend hem een oud boek, geschreven door William Verplanck, een Amerikaan van Nederlandse komaf, over The Sloops of the Hudson, zeilschepen die in de negentiende eeuw passagiers en vracht vervoerden. 'Het is geen hoogstaande literatuur,' lacht Seeger, 'maar toch herlas ik het vele malen. Ik schreef er een gedichtje over dat ik met een punaise aan de muur boven mijn bureau prikte en uiteindelijk schreef ik een lange brief aan mijn vriend Vic waarin ik voor het eerst het idee opperde om een zeilboot te bouwen, een replica van een Hudson sloop, als symbool van een schone rivier.'

Misschien was het bij een idee gebleven als Seegers politieke reputatie zijn ontluikende milieuactivisme niet had gedwarsboomd. Het is wat Seeger de ironie van de geschiedenis noemt. Een bestuurslid van Scenic Hudson had Seeger gevraagd om een concert te geven om fondsen te werven voor een actie tegen een gigantische hydro-elektrische centrale die aan de Hudson rivier zou worden gebouwd (die centrale is er nooit gekomen). Zijn collega's wilden echter niet met Seeger geassocieerd worden. 'Ik was in de jaren vijftig black listed en het keurige Scenic Hudson vreesde dat zijn goede naam door het slijk zou worden gehaald,' herinnert Seeger zich. Het bevriende bestuurslid wilde toch graag een concert en die zomer zong Pete Seeger twee uur lang voor een handjevol mensen in de tuin van zijn vriend. Hij ging met de pet rond en haalde honderdvijftig dollar op voor zijn eigen droom: het Hudson River Sloop Restoration-project. Er zouden nog vele zomers en concerten volgen met als hoogtepunt een concert waar Seeger samen met Arlo Guthrie, zoon van zijn overleden vriend Woody, optrad. 'We haalden op een dag vijftienduizend dollar op,' vertelt hij trots. De bouw van de Clearwater Sloop kon aanvangen.

Oude legende

Seegers vrienden in het wereldje van progressieve folkzangers begrepen niets van zijn obsessie met een zeilboot. Mary Travis van Peter, Paul en Mary vroeg Seeger: 'Pete, waarom bouw je een boot? There's a war going on. Dit leidt af.'

Seeger: 'Ik had er geen goed antwoord op. Wat kon ik zeggen: dat een replica van een oude Hudson sloop zo mooi was? Dat een zeilschip een rivier kon redden?' Fondsenwerving betekende ook aankloppen bij rijke mensen wier politiek Seeger verafschuwde. 'De eerste miljonair die ons geld gaf, was mevrouw Wallace, eigenaar van Reader's Digest. Zij was heel conservatief. Ik zong liedjes tegen de oorlog in Vietnam en zij publiceerde artikelen in haar tijdschrift over hoe we in Vietnam konden winnen. Maar ze hield, net als ik, van de rivier.'

In zijn biografie over Seeger, How Can I Keep From Singing, suggereert David Dunaway dat Seeger de prille milieubeweging omarmde op zoek naar inspiratie, zowel voor zijn muziek als voor zijn politiek activisme. Aan het begin van zijn carrière als folkzanger had Seeger zich ingezet voor de vakbeweging tot hij naar Beacon verhuisde waar hij niet langer actief was in de communistische partij. Vervolgens had hij in de jaren vijftig strijd gevoerd voor de vrijheid van meningsuiting, was lastiggevallen door de FBI en de anti-communistische John Birch Society, werd gedagvaard om voor het House Committee on Un-American Activities te verschijnen en veroordeeld tot een jaar gevangenis toen hij weigerde de vragen van de Congrescommissie te beantwoorden, zich beroepend op het eerste amendement van de grondwet dat vrijheid van vereniging en vergadering garandeert (in hoger beroep werd Seegers zaak niet-ontvankelijk verklaard). Begin jaren zestig had Seeger zich ingezet voor de beweging voor gelijke burgerrechten tot hij, zoals veel linkse blanken, niet langer welkom was bij de jonge radicale zwarte nationalisten die de beweging na de dood van Martin Luther King domineerden. En dan was er de protestbeweging tegen de oorlog in Vietnam. Seeger nam er actief deel aan, schreef 'Waist Deep in the Big Muddy' en 'Bring 'em Home', maar een nieuwe generatie protestzangers vuurde de menigte aan. Voor deze jaren zestig-generatie was Seeger weliswaar een legende, maar hij was ook oud. Hij was vijftig.

Dak van kratten

Volgens Seeger zelf is zijn belangstelling voor het milieu terug te voeren op zijn jeugd en met name zijn kinderjaren. 'Dit is wat ik me herinner: ik was drie jaar oud en we woonden in New York. Ik keek uit het raam naar het verkeer en ik dacht: waarom wonen we in de stad? Het is smerig en het is een herrie. 's Zomers woonde ik met mijn vader - mijn ouders waren toen gescheiden - bij mijn grootouders upstate in Patterson. We woonden in een schuur, we hadden een moestuin en ik was helemaal gek van de natuur. Ik las alle boeken van de naturalist Ernest Thompson Seton over het leven van de Indianen. Zij waren mijn rolmodel. Ze deelden hun bezittingen met elkaar, dat maakte diepe indruk op mij. Natuurlijk deden ze ook vreselijke dingen als ze oorlog voerden, maar dat liet Seton weg uit zijn boeken.'

Eind jaren veertig keerde Seeger terug naar de natuur. Hij was inmiddels getrouwd en had twee kleine kinderen. 'We hadden geen geld voor een huis,' vertelt Seeger, 'we konden alleen een stuk land kopen, om er te komen, moest je een steile helling op. Ik leerde met een bijl omgaan en kapte bomen om zodat we uitzicht op de rivier hadden. We bouwden een blokhut. Ik weet nog dat ik die zomer zong in een nachtclub in New York. Na afloop reed ik elke avond terug met een auto vol houten kratten die ik op straat bij het afval had gevonden. Daar maakten we een dak van. Als je naar het plafond keek, zag je de stempels die op de houten planken stonden: made in occupied Japan.'

In 1969 zeilde Seeger met de Clearwater langs zijn huis. Hij had op een scheepswerf in Maine geholpen met de bouw van zijn Hudson River Sloop. Langzaam was de Clearwater afgezakt naar New York, in elke haven werd aangelegd opdat de bemanning, die voornamelijk uit folkzangers bestond, een concert kon geven en met de pet rond kon gaan. Het zou de modus operandi worden voor de Clearwater: actie, educatie en muziek. Nog steeds wordt elk jaar aan de oever van de Hudson een folkmuziekfestival gehouden, waar Seeger en bevriende folkzangers optreden.

Er zijn inmiddels tientallen songs over de Hudson geschreven en honderdduizenden kinderen hebben met de Clearwater gevaren en iets geleerd over de rivier, de vissen, en zeilen. En natuurlijk hebben ze nieuwe liedjes geleerd. Ook op het gebied van milieu-educatie was Seeger een pionier. Zelf noemt hij het niet zo. Hij had gewoon een idee: als de kinderen de rivier leerden kennen zoals hij eens in zijn 'plastic badkuip' de Hudson had ontdekt, dan zouden nieuwe generaties hoeders van de rivier worden.

Gebreide muts kwijt

Op een winterse vrijdagavond rijd ik naar Seegers home away from home: de Beacon Sloop Club. Dit is de kleinste cel van Seegers adagium 'think globally, act locally', de plaatselijke club die Seeger oprichtte en die vanavond zijn veertigjarig bestaan viert. Het clubhuis is een oude diner aan de rivier, aan de andere kant van de spoorlijn en te herkennen aan de boom die door het dak groeit. Kleed je warm, was mij aangeraden, en bij binnenkomst begrijp ik direct waarom: zelfs met een houtkachel, een open haardvuur en zo'n zestig mensen die de kleine ruimte vullen, is het ijskoud in de club. Een diapresentatie toont wat een klein groepje vrijwilligers kan presteren. Ze maakten de oever van de rivier schoon en verwijderden duizend autobanden. Waar eens een vuilnisbelt lag, is nu een park waar 's zomers aardbeien-, maïs-, en pompoenfestivals plaatsvinden. Er is een zwembad in de rivier voor de kinderen en een eigen sloop, de Woody, een kleinere uitgave van de Clearwater, die mensen meeneemt voor een zeiltocht op de rivier. Echt schoon is die nog steeds niet. De pcb's (polychloorbifenylen) die General Electric in de rivier loosde, liggen nog altijd in het slib op de bodem, maar Clearwater en andere mileuorganisaties zien nauw toe op de verwijdering ervan.

Tijdens de presentatie wordt Pete Seegers naam vaak genoemd, maar niet zo vaak als die van Toshi, zijn vrouw en de organisatorische kracht achter haar man. Toshi kan er vanavond niet bij zijn en ook Seeger blijft niet lang. Hij is gekleed in een oranje ski-jack en draagt een wollen muts op zijn hoofd. Niet dezelfde muts die hij op had toen hij voor Obama zong. Eerder had ik hem gevraagd of de Smithsonian, het nationale museum, hem had gevraagd om zijn muts te doneren zoals ze Aretha Franklin om haar hoed hadden gevraagd. Seeger moest bekennen dat hij de muts was kwijtgeraakt. Maar ja, dat gebeurde vaker en Toshi breide dan een nieuw exemplaar voor hem. Het optreden twee dagen voor de inauguratie op de trappen van het Lincoln Memorial was 'fantastisch' geweest. Reizen deed hij niet meer, maar Bruce Springsteen had alles voor hem en zijn kleinzoon Tao Rodríguez-Seeger perfect geregeld.

Seeger wil weten of ik de oorsprong van 'This Land Is Your Land' ken. Als ik het antwoord schuldig blijf, geeft hij de tekstuitleg: 'Het was 1940 en Woody Guthrie liftte door Amerika. Het was bitter koud en hij ging een diner binnen voor een kop koffie. Daar hoorde hij Kate Smith op de jukebox "God Bless America" zingen. Woody hield niet van dat lied. En schreef daarom zijn eigen versie, dat "God Blessed America" in het refrein had, tot hij het wegstreepte en verving door "This land was made for you and me." Er is een plaat van gemaakt die een heel beperkte oplage had en de tekst is in een boek met kinderliedjes opgenomen. Maar het werd nooit op de radio gespeeld en toch, dertig jaar later, kende ieder Amerikaans kind "This Land Is Your Land". Dat is wat een volkslied is.'

Pete Seeger

1919 Geboren in Patterson, New York als derde zoon van een musicoloog en een violiste.

1936 Studeert aan Harvard (klasgenoot van John F. Kennedy). Verliest zijn beurs en maakt zijn studie niet af.

1939 Zijn tante geeft hem vijf dollar om voor een klas kinderen te zingen. Hij zal de rest van zijn leven concerten geven voor kinderen op scholen en zomerkampen.

1939 Werkt voor Alan Lomax in de Archive of American Folk Song van de Library of Congress. Leert banjo spelen.

1940 Eerste solo-optreden op 'Grapes of Wrath'-benefietconcert in New York. Ontmoet Woody Guthrie. Gaat met Woody on the road door Amerika.

1941 Eerste optreden van de Almanac Singers, opgericht door Seeger en Lee Hays, voor stakende arbeiders. Met Guthrie treden de Almanacs overal in het land op voor de vakbond.

1942 In militaire dienst. Later gelegerd op Saipan, verantwoordelijk voor het entertainment van gewonde soldaten.

1943 Trouwt met Toshi Ohta.

1946 Oprichting People's Songs, een organisatie die liedjes en zangers voor de vakbonden promoot en een nieuwsbrief uitgeeft, voorloper van het folktijdschrift Sing Out.

1948 Oprichting van The Weavers. Seeger en Hays schrijven 'If I Had a Hammer', dat tien jaar later de eerste hit van Peter, Paul and Mary wordt. Zelf hebben de Weavers een hit met Leadbelly's 'Goodnight Irene'. Amerika is in de greep van het rode gevaar en de Weavers worden het slachtoffer van het McCarthyisme.

1955 Seeger wordt gedagvaard door HUAC (House Un-American Activities Committee). Seeger weigert de vragen te beantwoorden en beroept zich op het eerste amendement van de grondwet.

1961 Aangeklaagd voor minachting van het Congres. Veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf, een jaar voor elke aanklacht, de straffen vallen samen, resulterend in één jaar cel. Zijn advocaat gaat in hoger beroep en Seeger komt na een dag op borg vrij. Een jaar later wordt de zaak niet-ontvankelijk verklaard.

1962 Sluit zich aan bij de beweging voor gelijke burgerrechten. Zingt in Georgia 'We Shall Overcome', een oude gospelsong. Seeger verandert 'We Will Overcome' in 'shall' en voegt enkele coupletten toe.

1964 Treedt op in de Waagtaveerne in Haarlem. Neemt deel aan de Freedom Summer in Mississippi, een actie om zwarte Amerikanen als kiezers te registreren.

1965 Newport Folk Festival. Het verhaal gaat dat Seeger, ontdaan over Bob Dylans elektrische gitaar, de stekker eruit wilde trekken. Volgens Seeger wilde hij de geluidsknoppen bijstellen omdat hij de woorden niet kon verstaan.

1969 Tewaterlating van het schip de Clearwater.

1975 Treedt tien jaar lang op samen met Arlo (zoon van Woody) Guthrie en diens band.

1993 Onderscheiden met de Grammy Liftime Achievement Award. Daarna regent het eerbewijzen.

1997 Grammy voor het beste traditionele folkalbum van 1996 (Pete).

19 januari 2009 Samen met Bruce Springsteen zingt hij 'This Land is Your Land' voor de inauguratie van Barack Obama

8 februari 2009 Tweede Grammy voor het beste traditionele folkalbum van 2008 (At 89).

3 mei 2009 Pete Seeger viert zijn 90ste verjaardag met meer dan veertig artiesten, onder wie Bruce Springsteen, Dave Matthews en Joan Baez in Madison Square Garden in New York. Een benefietconcert voor Clearwater's Next Generation Legacy Project, een educatieproject dat kinderen en jongvolwassenen opleidt voor banen in de groene economie.