In december stond ik er oog in oog met een gorillafamilie. Nu ratelen in het Nationaal Park Virunga in het oosten van Congo de machinegeweren. De Congolese rebellen worden gesteund door buurland Rwanda, stelde de VN onlangs in een rapport. De afgelopen dagen schortten behalve Nederland ook Groot-Brittannië en Duitsland uit protest hun ontwikkelingshulp aan Rwanda op.

In april deserteerden honderden soldaten loyaal aan de gevreesde generaal Bosco Ntaganda . Zijn alias: The Terminator, hij wordt gezocht door het Internationaal Strafhof voor eerdere oorlogsmisdaden. Inmiddels vecht zijn rebellenbeweging M23 al maanden tegen de regeringstroepen. Ze zouden ontevreden zijn over de naleving van het vredesakkoord dat de CNDP, de militie waartoe Ntaganda en zijn mannen eerder behoorden, op 23 maart 2009 (vandaar de naam van de groepering) sloot met het Congolese leger.

Buurland Rwanda speelt een kwalijke rol in het conflict, schrijven waarnemers van de Verenigde Naties in een rapport dat onlangs opdook. De Rwandese regering van Tutsi-president Paul Kagame zou de troepen van Ntaganda -ook een Tutsi- aan wapens en munitie helpen . President Kagame ontkent alle aantijgingen .

Deze week werd bekend dat behalve Nederland ook Groot-Brittannië en Duitsland hun ontwikkelingshulp aan Rwanda naar aanleiding van het VN-rapport gedeeltelijk opschorten, de Verenigde Staten hielden eerder al honderdzestigduizend dollar aan militaire hulp in.

In het oosten van Congo vechten gewapende groepen al jaren om de rijkdommen in het gebied: er zit olie, diamant en coltan in de grond. Bovendien houden zich diep in de jungle gevluchte Hutu-milities op, die Rwanda verantwoordelijk houdt voor de genocide op de Tutsi-bevolking in 1994.

Tragisch genoeg ligt precies middenin deze brandhaard het wonderschone Nationaal Park Virunga. Door UNESCO aangewezen als werelderfgoed, de 7800 vierkante kilometers herbergen moerassen, savannes, gletsjers en actieve vulkanen. Naast heel veel andere diersoorten leven hier tweehonderdvijftig berggorilla’s, grofweg eenderde van de achthonderd die wereldwijd nog over zijn.

Na mijn bezoek aan Virunga maakte ik voor Vrij Nederland een reportage over het park. De Belgische parkdirecteur Emmanuel de Merode en zijn team doen sinds 2008 moedige pogingen het park te beschermen tegen oprukkende rebellen en dreigende olieboringen. Geholpen door meer dan vijfhonderd rangers en een klein internationaal managementteam, waarvan ook twee Nederlanders deel uitmaken. Met steun van de Europese Unie bouwden ze scholen en zetten ze projecten voor de lokale gemeenschap op. Bovendien maakten ze delen van het park - zij het onder gewapende escorte - weer begaanbaar voor toeristen, de inkomstenbron waarop Virunga haar hoop heeft gevestigd.

Inmiddels is het park tot nader order gesloten voor bezoekers. De rebellen vechten zich een weg door de dichte jungle, ook in het gebied waar de gorilla’s leven. Over hun lot is voorlopig niets bekend, patrouilles zijn voor de rangers vooralsnog te gevaarlijk. De afgelopen dagen werd er hevig gevochten rondom het hoofdkwartier in Rumangabo. Op het weblog van het park zijn de ontwikkelingen van dag tot dag te volgen via het blog van parkdirecteur De Merode. Als altijd houdt hij de moed er in. ‘Unfortunately the cell phone tower was hit, so we’re without phone communications,’ schreef hij, nadat de kruitdampen waren opgetrokken. ‘But otherwise everything including morale remains intact.’