Het is een ware banlieue-Blitz: in achtenveertig uur bezoekt François Hollande, socialistisch presidentskandidaat, zeven gemeenten bij Lyon en rond Parijs. Zondag, bij de eerste ronde van de race om het Elysée, wordt een record aantal thuisblijvers verwacht. Vooral in Frankrijks immigrantenwijken geloven ze het wel met de politiek. En dat is, vreest de entourage van Hollande, vooral in het nadeel van links.

De keus is onder andere gevallen op Les Ulis, dertig kilometer onder de hoofdstad. Ooit gebouwd voor de middenklasse naar de ideeën van de architect Le Corbusier. Hollandes zoon Thomas is er ook. De achtentwintigjarige advocaat (baardje, All Stars, rugzak) is vrijwilliger in het campagneteam. 'François krijgt een geweldige ontvangst in volksbuurten,' verzekert hij ons in een afgetrapt winkelcentrum met piramidedaken. 'Hier voelen de bewoners zich gestigmatiseerd door wat Sarkozy zegt over immigranten en de islam.'

Een paar jongens in leren jassen en capuchontruien beamen graag dat ze de pest hebben aan Sarko. Die beloofde dat hij de banlieue met de hogedrukspuit zou bevrijden van criminaliteit. Nu wil hij de legale immigratie met de helft laten afnemen. 'Hij durft niet te komen, maar als hij het doet, zetten we de hogedrukspuit op hem,' zegt een van hen.

Hollande poseert met een ander groepje jongeren en benadrukt lachend dat het prettig is overal te kunnen komen, aanmoedigingen te krijgen, met iedereen te praten.

Dan wurmt hij zich, omstuwd door tientallen journalisten met microfoonhengels en camera's, een café in. Meteen daarna schudt hij handen in pizzeria Andiamo en vervolgens schiet hij even bij de black hair kapper naar binnen. Een vrouw onder een droogkap grijpt naar haar telefoon om de invasie vast te leggen.

Ontspannen

In het buurthuis zijn affiches van de vaak opvallend verbaasd kijkende Hollande opgehangen. Hier wacht een ontmoeting tussen Hollande en 'vrouwen uit de wijken', in Frankrijk codetaal voor alleenstaande allochtone moeders. Die zijn er ook, maar aan tafel zitten de woordvoersters van deze vrouwen, allemaal werkzaam in de sociale sector. Ze willen van Hollande weten wat hij denkt te doen aan de kaalslag in het buurtwerk, het gebrek aan kinderopvang, de ongelijkheid in beloning tussen mannen en vrouwen, het glazen plafond, verkrachting binnen het huwelijk en het aantal tienerzwangerschappen dat 'schrikbarend toeneemt'.

De ontspannen kandidaat slaat zich er vaardig doorheen. Hier en daar doet hij een toezegging, hij belooft dat zijn regering net zoveel vrouwen als mannen zal tellen. Waar mogelijk probeert hij de vraag om te buigen in een aanval op zijn rivaal. Zo zal hij het 'probleem van seksuele onderdrukking' aanpakken met verplichte seksuele voorlichting en een betere lerarenopleiding, die door Sarkozy is 'ontmanteld'. Hij garandeert dat minderjarige meisjes 'gratis en anoniem' aan anticonceptiemiddelen kunnen komen. Hij zal 'niet accepteren' dat er nog altijd medische centra zijn die geen abortus uitvoeren.

Sarkozy heeft de volkswijken verwaarloosd, besluit Hollande. Ondanks beloften voor een Marshall-plan. 'Ik zal zorgen voor verandering. Maar een president kan niet alles, we moeten het samen doen. En bedenk: de stem van een vrouw of een jongere hier telt even zwaar als die van de baas van een beursgenoteerd bedrijf, ga allemaal stemmen! Want rechts wil niets liever dan dat jullie thuisblijven.'

Proteïnendieet

'Hij komt van ver,' zegt Thomas als zijn vader na de bijeenkomst verder door de wijk trekt. 'Een jaar geleden stond hij heel laag in de peilingen, toen de primaires voor de socialistische kandidatuur nog moesten beginnen.'

In het Parijse wereldje van politiek en media was Hollande altijd al populair, stond hij bekend als briljant en geestig. Leden van de Parti Socialiste (PS) droegen hem op handen. Elf jaar was hij voorzitter van de PS en elke week bezocht hij ergens in het land een afdeling. Maar voor het grote publiek was hij een technocraat, een typische énarque, product van de school voor hoge ambtenaren ENA die vooral wordt geassocieerd met arrogantie.

De val van Dominique Strauss-Kahn, die werd ingeluid door een kamermeisje in een New Yorkse hotelsuite, maakte de weg voor hem vrij. In een serie tv-debatten maakte het land kennis met een nieuwe Hollande. Afgeslankt volgens de principes van het proteïnendieet van Pierre Dukan, met een nieuwe bril en een beter zittend pak. Hollande vatte samen, zorgde er zo veel mogelijk voor dat hij als laatste aan het woord kwam, klonk (een beetje geforceerd) presidentieel, trok daar een ernstig gezicht bij.

Alleen enthousiasme, dat maakt hij maar niet los. De meerderheid van zijn kiezers, zestig procent, zegt dat ze vooral op Hollande zullen stemmen om Sarkozy af te houden van een tweede termijn.

De strijd is dan ook nog lang niet gestreden. De huidige president liep een groot deel van zijn achterstand in. Aan Hollandes linkerkant eist de Franse versie van Emile Roemer, Jean-Luc Mélenchon, de aandacht voor zich op. Mélenchon is een dissidente socialist die zijn publiek geeft wat het bij Hollande mist: bevlogen tirades en de belofte het geld (nog veel meer dan Hollande) te halen waar het zit. Hij houdt zijn massabijeenkomsten, met tienduizenden deelnemers, in de openlucht. De evenementen worden afgesloten met de Internationale, waarvan de tekst - alleen nog bekend bij de ouderen en de communisten die Mélenchon heeft opgeslokt - op grote schermen verschijnt.

'Ik win liever met wat minder opwinding dan dat ik verlies met veel geestdrift,' relativeert Hollande zijn gebrek aan charisma. De peilingen geven hem nog altijd gelijk. Hij zou Sarkozy in de finale, de tweede ronde op 6 mei, ruim voor blijven.

Opgevoerde brommers

De voorouders van Hollande waren calvinisten uit de Nederlanden die gedurende de Tachtigjarige Oorlog neerstreken in Noord-Frankrijk. Deze vluchtelingen noemden zich Hollande, als blijk van gehechtheid aan hun vaderland, en om elkaar te kunnen herkennen.

De presidentskandidaat zelf komt uit een bourgeoismilieu in het Normandische Rouen. Vader Georges Hollande was een arts die actief was voor de extreem-rechtse partij van de advocaat Jean-Louis Tixier-Vignancour, die werd bijgestaan door Jean-Marie Le Pen. Een gezelschap dat verbitterd was over het verlies van Frans Algerije.

Na de studentenrevolte van mei 1968 wist Georges opeens zeker dat hij zijn bloeiende kliniek kwijt zou raken als links eenmaal aan de macht zou komen. Hij besloot halsoverkop te verhuizen naar de rijkeluisgemeente Neuilly-sur-Seine, vlak achter de Arc de Triomphe in Parijs. Een schok voor de dertienjarige François en zijn oudere broer Philippe. In zijn haast gooide hun vader de jazzplaten van Philippe en de verzameling dinky toys van François in de vuilnisbak.

In Neuilly beleefde Hollande niettemin een gelukkige voortzetting van zijn jeugd. Met onder anderen de acteur Christian Clavier (Astérix, Les Misérables), nu een supporter van Sarkozy die ook opgroeide in Neuilly, ontdekte hij opgevoerde brommers Parijs. Zijn broer zocht de confrontatie met zijn vader, wilde artiest worden en sloot zich aan bij een experimenteel theatergezelschap. François ging ruzies uit de weg, een andere manier om zich te verzekeren van vrijheid.

De politiek had hij op dat moment al ontdekt door zijn moeder Nicole, een sociaal werkster die grote plannen had met haar intelligente zoon. Met haar volgde de elfjarige Hollande in 1965 op tv de campagne van François Mitterrand, die toen verloor van president De Gaulle. Zijn moeder luisterde devoot naar Mitterrand, Hollande bleef zich altijd afvragen hoe twee zo verschillende mensen als zijn ouders konden samenleven. Het slechte huwelijk van zijn ouders hield stand, maar zelf zou Hollande nooit trouwen. Met Ségolène Royal, de moeder van zijn vier kinderen die hij op de ENA ontmoette, sprak hij af het nooit te doen. Royal had thuis hetzelfde drama meegemaakt. Alleen had Royals moeder uiteindelijk haar tirannieke echtgenoot verlaten.

Machiavellisme

Na het lycée in Neuilly legde Hollande een klassiek Frans bolleboos-parcours af langs verschillende elite-opleidingen. Als kersvers lid van de Parti Socialiste (PS) had hij nog steeds een voorkeur voor Mitterrand. Niet voor de in zijn kringen bewonderde veel modernere socialist Michel Rocard. Rocard dacht het Elysée zonder steun van de communistische partij te veroveren, een vergissing volgens Hollande.

In 1980 belde hij aan bij de econoom-schrijver-mitterrandist Jacques Attali, die de taak had talent te scouten voor het campagneteam van Mitterrand. Attali was blij verrast door het bezoek van de énarque die zijn diensten kwam aanbieden; Mitterrand was een tweeënzestigjarige routinier die kansloos werd geacht.

De overwinning van zijn jeugdidool een jaar later, nog altijd de enige linkse president van de afgelopen vijftig jaar, bracht Hollande dicht bij de macht. Als economisch adviseur om te beginnen. Mitterrand gebruikte hem voor tal van klussen. Zo steunde de president in het geheim de anti-racismeactivisten van SOS Racisme. Hollande moest hun kas discreet vullen. Een masterclass machiavellisme: met zijn ene hand bezorgde 'Mitterrand de Florentijn' Le Pen zetels in het parlement door het toestaan van een gedeeltelijke evenredige vertegenwoordiging. Zo zat hij zijn vijand Jacques Chirac van de gaullisten dwars. Met de andere hand maakte hij van de club van het 'kom niet aan mijn makker'-speldje een enorm populaire jeugdbeweging.

Dit type handwerk was, leerde Hollande van Mitterand, belangrijker dan intellectuele brille. 'De wereld barst van de genieën,' legde 'de Sfinx' Hollande uit. 'Waar het om gaat is volhouden, doorgaan, nooit opgeven.'

Tacticus

In 2005 ging het mis met Hollande als voorzitter. Verschillende partijcoryfeeën - onder wie Laurent Fabius, zijn concurrent voor de socialistische kandidatuur voor de presidentsverkiezingen twee jaar later - voerden campagne voor het 'nee' tegen de Europese grondwet. Tegen de partijlijn in. Hollande greep niet in en overleefde ternauwernood een rumoerig congres.'Flanby' noemden zijn concurrenten hem in de PS, naar een merk karamelpuddinkjes. Hij zou slap zijn, besluiten uitstellen. En consensus is in de gepolariseerde Franse politiek geen positief begrip.

'Een olifant kun je moeilijk verstoppen achter een bosaardbei,' zo schetste Fabius, nu beoogd minister van Buitenlandse Zaken, zijn verhouding tot de voorzitter.

Fabius en anderen hebben zich enorm vergist, zegt de socialistische oud-minister van Onderwijs Claude Allègre. 'Hij is niet slap, maar een tacticus, altijd bezig met manoeuvreren, zichzelf in positie brengen. Ze hebben hem altijd onderschat.'

De grondwet-episode tastte zijn positie aan, maar zijn kansen raakten definitief verkeken toen zijn partner Royal buiten het apparaat van de PS om een greep deed naar de macht. Aanvankelijk was voor haar de rol van haas weggelegd, degene die François op stoom moest brengen. Toen ze populairder bleek dan alle andere socialisten, besloot ze het er zelf op te wagen.

Elke dag mooier

Royal werd extra gemotiveerd door behoefte aan wraak op Hollande, die haar had verlaten voor de tien jaar jongere Valérie Trierweiler, politiek verslaggeefster van Paris-Match.

De scheiding van Royal was in alle opzichten een dieptepunt in het leven van Hollande. Nooit was het persoonlijke zo politiek. Royal was zelfs bereid overal van af te zien om haar gezin te redden. De regiopresident van een deel van tropisch Frankrijk, Polynesië, had haar aangeboden een huwelijk op Tahiti te organiseren. Alsnog. Het paste in haar heroveringsstrategie. Als Hollande definitief brak met Trierweiler, zou Royal zich terugtrekken.

'Trouw met haar!' adviseerden Hollandes getrouwen op het partijkantoor. Maar zijn loyaliteit aan de partij ging niet zo ver, het antwoord was nee. Royal dreigde Hollande dat hij de kinderen niet meer zou zien als hij het waagde Lionel Jospin in stelling te brengen om haar tegen te houden. Ze trok ten strijde. Tegen Sarkozy, tegen Hollande, tegen alle mannen in de PS die haar een verschrikking vonden. Verbijsterd zag Hollande hoe de verlegen ENA-studente die niemand zag staan een ster werd. Ze leek elke dag mooier, op haar meetings liepen mensen elkaar onder de voet om haar aan te raken. Het meest stoorde Hollande zich aan het nieuwe genre dat Royal uitvond: dat van politieke tv-evangelist. Ze zei dingen als 'Volg mijn weg', 'Laten we de berg bedwingen' of 'Laten wij van elkaar houden'. Ook haar presidentiële project, gebaseerd op participatieve democratie waarbij eerst de burger aan het woord moet komen, vond hij tenenkrommend.

Achteraf gezien is Hollande waarschijnlijk een afstraffing tegen Sarkozy bespaard gebleven toen hij door al zijn problemen besloot geen gooi meer te doen naar het hoogste ambt. Sarkozy's belofte van een liberale wending die een einde zou maken aan 'een land dat initiatief ontmoedigt en succes bestraft', paste beter bij de stemming op dat moment, gaf hij later toe. 'De crisis was nog niet zo diep, men dacht zichzelf wel te kunnen redden.' Tegenover Sarkozy's 'individualisme' stelt Hollande nu 'het collectief waarbinnen de persoonlijke vrijheid gestalte moet krijgen'.

Robin Hood

Wat Hollande precies drijft, wat hem in de politiek bracht, is niet eenvoudig te achterhalen. Zijn progressieve moeder speelde een rol, evenals zijn katholiek-nationalistische vader. Hij beleeft plezier aan het spel: Royal had een hekel aan oeverloze vergaderingen met apparatsjiks, Hollande geniet ervan.

Volgens journaliste Marie-Eve Malouines die een boek schreef over zijn leiderschapsstijl (La force du gentil, De kracht van de aardige man) is een grote hervorming van het belastingstelsel zijn grote passie en ziet hij zichzelf als een 'fiscale Robin Hood'.

Hollande overtrof zichzelf op dat gebied eind februari tijdens een tv-optreden. Op een vraag van iemand uit het publiek lanceerde hij een voorstel voor een nieuw toptarief van 75 procent voor inkomens boven een miljoen euro. Nog geen jaar eerder had hij gewaarschuwd voor de fiscale vlucht die het resultaat van een dergelijke confiscatietaks zou zijn. Nu was het, op een moment dat Sarkozy hem in het defensief dwong, het middel om zich verder te onderscheiden van 'de president van de rijken'. Hierna steeg hij weer in de peilingen.

Belangrijke beslissingen neemt de 'aardige manager' altijd alleen, hij hakt geen knopen door tijdens een discussie, zeggen zijn medewerkers. 'Het is zíjn campagne. Hij is hier al jaren mee bezig en laat zich dit door niemand afnemen,' zei een van hen tegen de krant Libération.

Al voor de grote favoriet DSK vorig jaar mei ten val kwam in New York, liet Hollande de IMF-chef weten dat hij niet van plan was voor hem opzij te gaan. 'Dan heb ik je straks niets te bieden,' had DSK geantwoord.

De beelden van de IMF-chef in de handboeien hakten erin bij de PS. Hollande reageerde opmerkelijk koel, betreurde het vooral omdat zijn strijdplan in duigen viel. Hij had DSK in het debat naar rechts willen dirigeren zodat die zichzelf zou verraden als champagnesocialist. Zelf zou hij ondertussen zijn eigen vertrouwde bruggenbouwersspel spelen.

'Normale man'

Hollande is weliswaar handig en vastbesloten, maar niet hautain, wat zeldzaam is bij een Franse politicus. Een pre, denkt Hollande ook zelf. Hij is ervan overtuigd dat Fransen uitgekeken zijn op flamboyante politici, vertelde hij enkele journalisten net na zijn ontmoeting met DSK. Ze willen een 'normale man', zoals hij zelf. En die voorverkiezingen gaat hij winnen, daar is hij zeker van.

Er is geen verborgen Hollande, zei Valérie Trierweiler onlangs in een eerste interview als mogelijke nieuwe first lady. Onder de kop 'Ik ben al lang een hollandaise' vertelt ze dat niemand met Hollande voor verrassingen komt te staan. 'Hij zal een waardig en eerlijk staatshoofd zijn. De Fransen zullen geen spijt hebben van hun keus. Ik ook niet.'

Als het ervan komt, is dat de kroon op een ambitie van dertig jaar. 'Al die tijd dat hij in de socialistische machinerie doorbracht is er nooit een dag voorbij gegaan dat hij niet aan het Elysée dacht,' zegt de socialistische oud-minister van Onderwijs Claude Allègre. 'De eerste keer dat hij meedeed aan de parlementsverkiezingen daagde hij als zesentwintigjarige Jacques Chirac uit in diens thuisbasis, de Corrèze. Geen kattepis! De nederlaag was verzekerd, maar iedereen sprak opeens over hem.'Allègre, die Hollande bij Jospin als woordvoerder aanprees, ziet wel een groot nadeel. 'François heeft ondanks zijn grote intelligentie geen enkele visie op de toekomst van Frankrijk, het is geen open, originele geest.'

Realist

Misschien vereffent Allègre, die het kamp van Sarkozy heeft gekozen, hier een oude rekening. Hollande zat eind jaren negentig achter het besluit van Jospin hem te vervangen omdat een scholierenstaking maar niet op wilde houden.

Zeker is dat Hollande als president veel te stellen zal hebben met een partij die linkser is dan hijzelf. En met de dreiging van Mélenchon, die omhoogschiet elke keer dat Hollande naar het midden beweegt. Of eigenlijk is dat al lang het geval. Le changement, c'est maintenant luidt de Hollande 2012-slogan. Maar veel nieuws staat er niet in zijn programma, dat zestig voorstellen telt. Met meer ambtenaren, gesubsidieerde banen voor jongeren en een gedeeltelijke herinvoering van de pensioengerechtigde leeftijd van zestig jaar in plaats van de net ingevoerde tweeënzestig jaar zou Frankrijk zelfs lijnrecht ingaan tegen de strenge kuur die Italië en Spanje nu volgen.

Wie Hollande vraagt naar bezuinigingen, krijgt te horen dat hij de uitgaven niet met meer dan één procent zal laten toenemen. Zonder echte besparingen is het onmogelijk zijn doel - begrotingsevenwicht in 2017 - te halen, maar Hollande bijt liever zijn tong af dan dit toe te geven. Hij houdt vol dat pijnlijke maatregelen niet nodig zijn, dat die de groei in gevaar brengen. Vandaar zijn voorstel het Europese verdrag voor strengere begrotingsregels open te breken. Dat wil hij aanvullen met afspraken over projecten voor nieuwe infrastructuur en duurzame energie, investeringen die de economische activiteit moeten aanjagen.

De vrijemarkteconomie is niet populair in Frankrijk. Hollande hoort niet bij de grote meerderheid van de bevolking die grote bedrijven en de globalisering, die van Frankrijk de vijfde economie in de wereld maakten, wantrouwen. Hij is een realist die begrijpt dat er geen geld meer is voor sociaal-democratisch beleid, maar kan met die boodschap de strijd nu eenmaal niet winnen.

Wat als investeerders na 6 mei geen vertrouwen hebben in Hollande en een hogere rente willen op staatsleningen voor Frankrijk? Hollande zat op de eerste rij toen Mitterrand aan de noodrem moest trekken. De prijs voor de steun van de communisten was een gemeenschappelijk programma met de communisten (nationaliseringen van banken en bedrijven, verhoging van het minimumloon, kortere werkweek et cetera). Het begrotingstekort en de staatsschuld gingen gierend omhoog, het kapitaal sloeg op de vlucht.

Hollande sluit een reprise van die beruchte grote ommekeer uit. Hij wil juist laten zien dat het geld niet regeert: 'De democratie is sterker dan de financiële markten.'

Volgens zijn zoon Thomas is Hollande het type 'een man een man, een woord een woord'. 'François dankt zijn favorietenrol aan zijn constante lijn. Daar houdt hij altijd aan vast.'